KALKREUTH Friedrich Adolf von (21 II 1737 - 10 VI 1818), feldmarsz. prus.

Ur. w Sotershausen. Od 1752 w służbie wojsk., uczestnik wojny siedmioletniej 1756-1763. Za uwiedzenie żony ks. Henryka Pruskiego, którego był adiutantem, zakazano mu w 1766 pobytu w Berlinie na 20 lat. 1790 gen. por., 1792 dow. części wojsk prus. w Szampanii, 1793 dowodził oblężeniem Moguncji, 1794...

KAMPANIA 1806 W PRUSACH

Najznakomitsza ze wszystkich kampanii Napoleona. W ciągu dwóch tygodni zdołał on rozbić armię przeciwnika, a w ciągu miesiąca zajął Berlin i większość twierdz. Takich sukcesów nie udało mu się uzyskać w żadnej innej wojnie.

Po wygranej kampanii 1805 przeciwko Austrii i pokoju preszburskim...

KAROL FRYDERYK AUGUST (1785 - 1837), ks. Meklemburgii, gen. prus.

Ofic. armii prus., walczył pod Auerstedt, 1813 w sztabie Bliichera, potem dow. bryg. piech., ciężko ranny pod Móckem, 1816 został dow. prus. gwardii.

KLEIST VON NOLLENDORF Friedrich Heinrich Ferdinand (9 IV 1762 - 17 II 1823), marsz. prus.

Ur. w Berlinie, uczestniczył w wojnach z rewolucyjną Francją. W 1806 musiał kapitulować wraz z garnizonem Magdeburga. W kampanii 1813 odznaczył się pod Budziszynem, Dreznem, Kulm i Lipskiem, dowodził korpusem w kampanii 1814, doznał porażki pod Montmirail, ale pokonał Napoleona pod Laon. Zm. w Berlinie.

KOŁOBRZEG, prus. twierdza nad Bałtykiem na Pomorzu Zach.

W kampanii 1806-1807 bronił się tu garnizon (5,7 tys. żoł., 58 armat, 14 moździerzy) dowodzony przez mjr. Gneisenau i mjr. Schilla przeciwko oddziałom franc. i poi. z korpusu Mortiera. 14 III 1807 Francuzi zajęli Zelno i zaatakowali fortyfikacje w rejonie w. Majkule na zachód od K.

Potem walki...

KOŹLE, prus. twierdza na Śląsku

Oblegana od 24 I 1807 przez 15-tys. oddziały bawar. gen. Ralgovicha, należące do 9 korpusu ks. Hieronima Bonapartego.

Obroną kierował gen. Puttkamer, który miał 4 tys. żoł. i 229 dział. Początkowo Francuzi jedynie blokowali twierdzę, a poważniejsze prace oblężnicze podjęli dopiero po zdobyciu...

LANDWEHRA, obrona krajowa, rodzaj wojsk terytorialnych w Austrii i Prusach

Wzorowana na franc. gwardii narodowej, po raz pierwszy pojawiła się w 1809 w Austrii, ale tylko w niektórych regionach, gdyż sejm węg. odmówił zgody na taką mobilizację, a w Galicji nie ogłoszono pospolitego ruszenia w obawie przed uzbrojeniem Polaków. Na mocy dekretu króla prus. Fryderyka Wilhelma III...

LUDWIK FERDYNAND (1773 - 10 X 1806), gen. i ks. prus.

Uważany za najlepszego z prus. dow. wojsk, od czasów Fryderyka Wielkiego. W 1806 dowodził oddzielnym korpusem, złożonym z 8,3 tys. żoł. W pierwszych dniach kampanii zaatakował pod Saalfeld 5 korpus WA marsz. Lan-nes’a, ale poległ w walce z wachmistrzem Guin-deyem z 10 p. franc. huzarów. Jego śmierć...

LUIZA AUGUSTA (10 III 1776 - 19 VII 1810), królowa prus.

Córka ks. Karola Meklemburg--Strelitz i Fryderyki Karoliny Hesse-Darmstadt, wychowana w Hanowerze, w wieku 16 lat poślubiła prus. następcę tronu Fryderyka Wilhelma, od 1797 króla prus.

Wykształcona, wyjątkowej urody, miała wielki wpływ na męża, pod jej wrażeniem pozostawał też car Aleksander I...

ŁOMŻA, m. na płn.- wsch. Mazowszu, od III rozbioru w granicach Prus

Na mocy traktatu z Tylży włączone do Ks. Warszawskiego, stało się od 1807 siedzibą władz dep. łomżyńskiego.

1809 organizowano tu 14 pp. i 7 p. uł. 9 XII 1812 na stacji pocztowej w Ł. zatrzymał się krótko Napoleon, wracający spod Moskwy do Paryża. W ślad za nim dotarły resztki 5 korpusu poi...

MAGDEBURG, główna twierdza prus. nad Łabą

Po bitwach pod Jeną i Auerstedt jeden z nielicznych punktów oporu przeciwko Francuzom, gdzie schroniły się wojska ks. Hohenlohe rozbite pod Jeną. 20 X 1806 dotarł tu również ze swą kaw. Murat i zażądał kapitulacji. 21 X Hohenlohe zdołał jednak wydostać się z fortecy. Tegoż dnia rozpoczęło się...

MOLLENDORF Richard Joachim Heinrich (1724 - 1816), marsz. prus.

Ur. w Lindenbergu, paź Fryderyka II, 1760 płk, 1762 gen.-mjr, odznaczył się podczas wojny siedmioletniej pod Lutynią i Tor-gau. 1783 gub. Berlina, 1793 marsz, polny, stanął na czele armii mającej przeprowadzić II rozbiór Polski. 1794 dowodził główną armią prus., wal-czącąprzeciwko Francji...

POCZDAM, rezydencja królów prus. na płd. od Berlina, a także wielki ośrodek wojsk.

3 XI 1805 w podziemiach kościoła garnizonowego, nad trumną Fryderyka Wielkiego, doszło do zawarcia tajnego sojuszu między prus. parą królewską, Fryderykiem Wilhelmem III i Luizą, a ros. carem Aleksandrem I. Prusy zobowiązały się przystąpić do trzeciej koalicji.

Podjęły wprawdzie zbrojenia i...

SCHARNHORST Gerhard Johann von (12 XI 1755 - 8 VI 1813), gen. prus.

Ur. w Bordenau k. Hanoweru, w rodzinie chłopskiej. Od 1788 w służbie wojsk., ukończył akademię art. 1792 walczył pod rozkazami ks. Yorku pod Hondschoote i Menin. Nie mogąc doczekać się awansu w armii hanower., przeszedł w 1801 do służby prus. Wykładał w berlińskiej akademii wojskowej i był...

STEIN Heinrich Friedrich Karl von (26 X 1757 - 29 VI 1831), polityk prus.

Ur. w ks. Nassau, od 1780 w służbie prus. Po traktacie w Tylży premier, zajmował się przebudową prus. gospodarki.

Zniósł dziedziczne poddaństwo chłopów, zezwolił szlachcie na wykonywanie profesji mieszczańskich, przyznał też mieszczanom prawo posiadania ziemi, wprowadził samorząd miejski...

TAUENTZIEN Boleslas Friedrich Emanuel (1760 - 1824), gen. prus.

Od 1775 w służbie wojsk., uczestniczył w kampanii 1793, w 1801 mianowany gen.-mjr. 1806 dowodził awangardą korpusu ks. Hohenlohe i bił się pod Jeną. 1813 prowadził oblężenie Szczecina, odniósł sukcesy pod Gross-beeren i Dennewitz. Po bitwie pod Lipskiem zmusił do kapitulacji garnizon Torgau...

TYLŻA, m. nad rz. Niemen, na granicy prus.- ros.

Gdzie 7 i 9 VII 1807 zostały podpisane traktaty pokojowe kończące kampanię 1806-1807. Po wygranej pod Frydlandem Napoleon ruszył w pościg za ros. armią Bennigsena, która zdołała wycofać się z Prus na prawy brzeg Niemna, a nawet połączyć 19 VI w Tylży z ostatnim korpusem prus., który wymknął...

WESTFALIA, królestwo utworzone w płn. Niemczech 18 VIII 1807 po zawarciu pokoju w Tylży i odebraniu Prusom znacznej części ich ziem

Napoleonowi chodziło o stworzenie potężnej forpoczty własnego cesarstwa, zasłony przed ewentualną odrodzonąpotęgąprus., instrumentu nacisku na państwa niem., wchodzące w skład Związku Reńskiego, a wreszcie modelowego organizmu państwowego w tej części Europy. W skład królestwa W. weszły:...