Ocena brak

ZWROTNICA. Kierunek: sztuka teraźniejszości, czasopismo lit.-artyst.

Autor /larina Dodano /08.04.2012

ZWROTNICA. Kierunek: sztuka teraźniejszości, czasopismo lit.-artyst., wyd. nieregularnie w Krakowie od maja 1922 do października 1923 (I seria, nr 1-6) i nast. od maja 1926 do czerwca 1927 (II seria, nr 7-12). Redaktorem i wydawcą był T. Peiper, którego publikacje wytyczały główny kierunek pisma (słowo wstępne Punkt wyjścia, art. Miasto, masa, maszyna, Metafora teraźniejszości). Zajmował się w nich literaturą, filmem, teatrem, plastyką, architekturą (weszły potem w skład jego książki —> Tędy 1930); drukował też na łamach Z. swoje wiersze. Do współpracowników należeli futuryści i formiści (art. Teatr przyszłości L. Chwistka, wiersze S. Młodożeńca, T. Czyżewskiego, B. Jasieńskiego, A. Sterna, A. Wata, także M. Brauna); nr 6 został w całości pośw. futuryzmowi jako kryt. bilans kierunku. S. I. Witkiewicz ogłosił w Z. dramaty Nowe Wyzwolenie i Mątwa. Zamieszczali tu swoje wypowiedzi awangardowi artyści-plastycy: A. Zamoyski, W. Strzemiński, M. Szczuka, H. Gotlib. Wśród tłum. poetów znajdowali się N. Beauduin, B. Cendrars, W. Majakowski, S. Jesienin, P. Reverdy, F.T. Marinetti (który nadesłał do redakcji list pochwalny); ukazała się też wypowiedź T. Tzary o dadaizmie. Z. uważnie śledziła przejawy sztuki awangardowej w kraju i za granicą. W swoim stanowisku zbliżała się do konstruktywizmu, wykazywała pewne podobieństwa z programem franc. czasopisma „L'Esprit nouveau". Redakcja przywiązywała dużą wagę do oryginalnych rozwiązań i eksperymentów typograficznych; zamieszczała reprodukcje piast.; rysunki okładkowe wykonywali Z. Waliszewski, Zamoyski, T. Niesiołowski, Strzemiński. Przerwę między I a II serią wypełniła Biblioteka „Z"., w której ukazały się tomiki Peipera, J. Przybosia, J. Brzękowskiego, J. Kurka. Wymienieni autorzy stanowili grupę Awangardy Krak., nadającą charakter II serii Z. Do wznowienia pisma doszło z inicjatywy Przybosia, który ogłosił tu swoje wczesne artykuły programowe (głośne Chamuły poezji - pamflet na „ludową" poetykę Kasprowicza i Zegadłowicza, Człowiek w rzeczach, Człowiek nad przyrodą, Idea rygoru). Wokół pisma skupiali się plastycy F. Krassowski, K. Podsadecki, Lucjan Korngold. Perypetie Z. opisał Peiper w Zakończeniu z tomu Tędy. Z. była najbardziej reprezentatywnym pismem międzywojennej awangardy pol.; silnie oddziałała na in. ugrupowania i czasopisma awangardowe, zwł. na „Blok" i „Praesens"; jej idee kontynuowała —> „Linia".

OLP VI (S. Jaworski); S. JAWORSKI Krytyka literacka i artystyczna w „Z.", Zesz. Nauk. UJ. Prace Hist.lit. z. 4 (1961); J. PRZYBOŚ „Z." Tadeusza Peipera, w: Cyganeria i polityka. Wspomnienia krakowskie 1919-1939( zbiór.), W. 1964; T. KŁAK Kształtowanie się modelu czasopisma awangardy. „Formiści", „Nowa Sztuka", „Z.", w: Czasopisma awangardy, cz. 1, Wr. 1978; zob. też awangarda.

Do góry