Ocena brak

Zwierzęta - kamuflaż, mimikra, blef

Autor /Trek Dodano /31.01.2012

W każdym środowisku, gdzie po­lują drapieżniki, toczy się cicha wojna pomiędzy nimi, a ich ofia­rami. Orężem są barwy i kształty ciała. Strategią wykorzystywaną przez obie strony jest kamuflaż.
Przez miliony lat następował równoległy postęp sztuki kamuflowania się zwierząt oraz rozwój fizycznych form i typów behawioru. Efektem tego jest wielka mnogość barwnych sztu­czek i pułapek, jakie stosują zwierzęta i rośliny, aby przetrwać.
Większość zwierząt widzi barwy, ale nie po­strzegają one świata tak, jak ludzie. Niektóre są bardziej wrażliwe na czerwony i pomarańczowy, a inne widzą głównie barwy zielone i niebieskie. Owady widzą promienie ultrafioletowe, w związ­ku z czym kwiaty oraz owoce, które dla nas mają barwę ciemnoniebieską, dla nich mogą być jaskra­we. Mogą także kierować się ultrafioletowymi ..drogowskazami do nektaru" na płatkach kwiatów. Strategie, które obejmują kamuflaż, mimikrę i blef muszą być także dostosowane do percepcji barw zwierząt, które mają być zmylone tymi wybiegami.

Ewolucyjna paleta barw
Barwa jakiegokolwiek obiektu zależy od jego struk­tury i barwnika. Barwniki, takie jak na przykład melanina, pochłaniają długości fal leżące na końcu widma w zakresie barwy niebieskiej, tak więc bar­wami widzialnymi są czarna, brązowa, ciemno­czerwona i niektóre odcienie żółtej. Wytwarzana w ciałach zwierząt melanina jest odkładana we wło­sach, piórach, łuskach i skórze. Natomiast barwy jasnopomarańczowa, czerwona i żółta są efektem występowania barwników karotenoidowych, które produkują rośliny (na przykład marchew).
Biała i najjaśniejsze odcienie barwy niebieskiej i zielonej są barwami strukturalnymi, które powsta­ją w trakcie padania światła na drobne cząsteczki leżące na ciemnym tle. Niebieska barwa nieba pow­staje wtedy, gdy krótkie promienie słoneczne odbi­jają się od ziemi, a następnie od drobniutkich czą­steczek pyłu, przez które są rozpraszane. Efektem tych promieni postrzeganych na tle czarnego kos­mosu jest błękit nieba i w fizyce określa się to jako zjawisko Tyndalla. W podobny sposób powstaje niebieska barwa ludzkich oczu oraz piór niektó­rych ptaków, na przykład sójki, papug, tukanów, zimorodków i rajskich ptaków. Niewidoczne ciem­ne tło w piórach nadaje barwnik melaninowy.
W głębinach mórz, gdzie promienie naturalne­go światła nie są w stanie dotrzeć, co najmniej 1500 gatunków ryb wykazuje zdolność do bioluminescencji. Jest ona wynikiem reakcji chemicznego rozkładu jednej substancji - zazwyczaj lucyferyny - dokonywanej przy udziale enzymu o nazwie lucyferaza. W wyniku tej reakcji powstaje światło, które zwierzę może wykorzystać zarówno podczas polo­wania, jak i w czasie ucieczki.
Sylwetki ryb pływających w toni wodnej widzia­ne od dołu pod padające od góry światło są dobrze widoczne i przez to ryby te są narażone na ataki drapieżników czających się głębiej. To dlatego tak wiele ryb żeruje tylko w nocy. Ale nawet delikat­ne światło księżyca może je zdradzić. Strategia kalifornijskiej ryby Porichthys notatus polega na tym, że jej błyszczące luminofory na brzuchu wydają słabe światło naśladujące światło księży­ca. Inne gatunki ryb świecą, imitując światło sło­necznej dzięki temu mogą polować w ciągu dnia.

Biel na zimę
Liczne gatunki zwierząt bieleją na zimę. Zające bielaki, pardwy śnieżne i górskie chcą w ten spo­sób uniknąć bycia upolowanym przez drapieżniki, takie jak lisy polarne, gronostaje i łasice, i wobec tego przybierają ubarwienie dopasowujące je do koloru śniegu. Ewolucja wyposażyła jednak także wiele gatunków drapieżników w białe okrycia i dzięki temu mogą one niepostrzeżenie podczołgiwać się do ofiar. Niedźwiedź polarny, zdając so­bie widocznie sprawę z tego, że jego czarny nos bardzo kontrastuje ze śniegiem, zakrywa pysk, kiedy poluje z zasadzki.
Jednakże białe okrycie ciała spełnia także inną rolę niż tylko funkcja maskująca. W zimie najwięk­szym zabójcą w istocie jest mróz, a nie same dra­pieżniki. Białe futro jest szczególnie korzystne po­nieważ nie zawiera melaniny. W jej miejscu we włosach i piórach pojawiają się komory powietrz­ne i takie puste w środku włókna są niezmiernie lekkie oraz zapewniają lepszą izolację przed chło­dem od włókien zabarwionych.
Biel jest kolorem terenów pokrytych śniegiem, natomiast zwierzęta w innych obszarach świata muszą być bardziej barwne. Wiele gadów i pła­zów, szczególnie kameleony, ma zdolność do szyb­kiej zmiany ubarwienia ciała w celu wtopienia się w otoczenie. Wyspecjalizowane komórki w skó­rze, które są nazywane chromatoforami, zawierają barwniki melaninowe. Włókna mięśniowe ota­czające chromatofory, kurcząc się i rozkurczając, zagęszczają i rozrzedzają skupienie barwnika i w ten sposób pozwalają osiągnąć pożądany od­cień. Barwniki czerwone, żółte i czarne są modyfi­kowane przez warstwę komórek odblaskowych zwanych irydocytami, które poszerzają zakres barw, jakie zwierzę ma do dyspozycji.
Ośmiornice i mątwy mogą zmieniać barwę ciała z niespotykaną prędkością - od bieli po czerń w ciągu dwóch trzecich sekundy! Paski i inny kon­trastowy rysunek na ciele mają na celu zatarcie syl­wetki ciała i służą maskowaniu się, a delikatne odcienie są efektem częściowego otwarcia chroma-toforów, co wywołuje wrażenie upodobnienia się do faktury otoczenia. Chociaż ośmiornice mają słaby wzrok, komórki światłoczułe na przyssaw­kach ramion przekazują informację o fakturze i barwie podłoża do mózgu. Tak więc nawet ślepa ośmiornica może zmieniać barwę ciała, gdy chce się wtopić w otoczenie.
Ukryte głębiny
Jaszczurki i żaby często posiadają w skórze trzy warstwy odpowiedzialne za zabarwienie, które są pod kontrolą mięśni. Na samym spodzie leży war­stwa chromatoforów zawierających barwniki che­miczne, nad nią znajdują się drobniutkie rozpra­szające światło cząsteczki, wytwarzające błękit. Trzecia, wierzchnia warstwa składa się z licznych kropelek tłuszczu zawierających barwniki karote-noidowe. Smugi chromatoforów rozchodzą się pomiędzy górnymi warstwami skóry, dzięki czemu wzrasta gama możliwych do uzyskania barw.

Kamuflaż
Sztuka kamuflażu zależy od tego, w jaki sposób drapieżnik postrzega ofiarę i w jaki sposób jej wize­runek jest utrwalony w jego mózgu. Dobry kamuflaż jest wytworem cichej walki toczonej pomię­dzy ofiarą a drapieżnikiem i ponieważ przegrani giną, tylko te zwierzęta, które maskują się umie­jętnie mogą rosnąć i rozmnażać się, przekazując tym samym swoje geny następnym pokoleniom.
Chociaż ćma włochacz brzoziak zazwyczaj jest jasno ubarwiona i ciemno chmurkowana - co wta­pia ją w otoczenie porostów, gdy siedzi na pniach drzew - jej ciemna odmiana pojawiła się w więk­szych ilościach w okolicach Manchesteru w XIX wieku. Ptaki łatwiej wyłapywały bowiem jasno ubarwione ćmy, które były lepiej widoczne na tle pokrytych sadzą gałęzi. Tylko ciemne osobniki przeżywały i rozmnażały się, tak więc po jakimś czasie prawie wszystkie włochacze brzoziaki w tamtych okolicach należały do formy ciemnej. Jednakże geny odpowiedzialne za wykształcanie się barwy jasnej nie zostały całkowicie wyelimi­nowane. Jasne ćmy nadal pojawiały się, ale były natychmiast wyjadane do czasu, kiedy pojawiły się ostre przepisy o ochronie czystości powietrza Kiedy czystość powietrza poprawiła się, wzrósł też udział osobników jasnych w populacji.

Pożyczanie okrycia
Niektóre chrząszcze, zamiast polegać na swym naturalnym ubarwieniu, pokrywają swe ciała kredą, piaskiem lub mułem wziętym ze środowiska, w którym żyją. Gąsienice niektórych motyli ota­czają się porostami, a larwy chruścików budują rurkowate domki z malutkich kamyczków i paty­ków. Sposób budowy i skład materiałów tworzą­cych te konstrukcje zazwyczaj jest dość charakte­rystyczny i dzięki temu można nawet rozpoznawać poszczególne gatunki tych owadów.

Zatarcie wyglądu
Silnie zaakcentowane znaki są często wykorzy­stywane do zatarcia kształtu ciała zwierzęcia. Wyraźnie widoczne kolorowe plamy i pręgi skupiają na sobie wzrok drapieżnika, a skontrastowany ry­sunek innych części ciała pozwala im wtopić się w otaczające środowisko. Efektem tego jest mno­gość takich optycznych fragmentów w rysunku ciała zwierząt, które przypominają kształtem nie­ożywione obiekty albo wydają się być zwykłymi sztuczkami świetlnymi.
Żaby albo ropuchy często posiadają wyraźne podłużne smugi na plecach, które dają efekt zach­wiania symetrii ciała tych płazów. Drapieżnik zamiast zobaczyć dobrze mu znany kształt całej ofiary, widzi tylko dwie nieznane mu jej połowy. W rzeczywistości może ich nawet wcale nie po­strzegać, gdyż jego mózg ignoruje obrazy, których nie potrafi zinterpretować.

Kamuflaż i behawior
Kamuflaż jest lepszym sposobem na przetrwanie niż chowanie się w dziurach. Nawet będąc na całkowicie otwartej przestrzeni, zwierzęta muszą się mieć na baczności i mieć możliwość ucieczki, przy­czajenia się lub odstraszenia agresora. Niektóre maskująco ubarwione zwierzęta wykształciły spe­cjalne zachowania, dzięki którym jeszcze lepiej się kamuflują. Kiedy podchodzi się do gniazda bąka, ptak nie odlatuje, ale zamiast tego wyprostowuje szyję i unosi do góry dziób. Ciemne podłużne smu­gi na szyi ptaka przypominają cienie pomiędzy łodygami trzcin, co w powiązaniu z jego płowo-brązowym upierzeniem, gdy ptak stoi nieruchomo, czyni go nieomal niewidocznym. W dodatku bąk może nawet chwiać szyją zgodnie z poruszanymi przez wiatr trzcinami.

Młode I zagrożone
Młode zwierzęta często giną w pierwszych dniach swego życia, gdyż nie są na tyle silne, aby ode­przeć atak lub uciec przed drapieżnikami. Ubarwie­nie maskujące zapewnia im więc pewną ochronę. Na przykład młode jeleniowatych są jasno plamkowane, co maskuje je w warunkach świetlnych panujących na dnie lasu, a pisklęta kuropatw, ba­żantów, perkozów i większości ptaków siewkowa-tych klują się okryte puchem, którego barwa i rysu­nek dopasowane są do podłoża. Jaja i pisklęta siwki złotej są prawie nieodróżnialne od kamieni na brze­gach rzek, gdzie się rozwijają.

Niewidoczni
Niektóre zwierzęta-wodne doskonale dopasowują się do swojego otoczenia. Ciało sumika szklistego indyjskiego {Kryptopterus bicirrhis) jest prawie całkowicie przezroczyste. Podłoże fizjologiczne tego wyglądu nie do końca jest wyjaśnione i zro­zumiałe. Po śmierci ryba ta przestaje być przezro­czysta. W rzeczywistości znanych jest wiele mor­skich zwierząt bezkręgowych, których ciała są prawie przezroczyste. Niektóre, takie jak na przy­kład żebropławy, są przez to niewidoczne dla dra­pieżników, a inne, przykładowo drapieżne medu­zy, są niewidoczne dla ofiar, które zabijają swymi śmiercionośnymi parzydełkami.
Szkaradnica jest najbardziej jadowitą rybą na świecie i może zabić człowieka tylko jednym ukłu­ciem swoich ostrych kolców. Jednakże zamiast prezentować swą śmiercionośną naturę za pomocą jaskrawych barw ostrzegawczych, tak jak to jest w przypadku niektórych owadów i płazów, szkaradnica może doskonale się maskować. Jej bezłuska skóra jest pokryta brodawkami i warstwą śluzu i kiedy ryba leży w kompletnym bezruchu na dnie płytkiego morza, staje się prawie całkowicie nie­widzialna, szczególnie wtedy, gdy znajdzie się na skale koralowej lub mule. Przybiera przy tym kolor upodabniający ją do podłoża.

Mimikra
Wiele zwierząt w celu obrony przed drapieżnika­mi upodabnia się wyglądem do martwych obiek­tów. Kształt ciała gąsienicy jedwabnika morwo­wego jest podobny do budowy liścia jej rośliny żywicielskiej. Pająki żyjące we wnętrzu kielichów kwiatowych przybierają barwę płatków, a nawet naśladują wyglądem słupki i pręciki, aby oszukać owady. Jeden gatunek jest podobny do ptasich odchodów, po to by sprawniej łapać owady żeru­jące na nawozie. Nawet okręca się cienką, błonia­stą siecią i w ten sposób naśladuje białą, płynną treść ekskrementów.
Mając skórę podobną z wyglądu do kory drze­wa, krokodyl traci mało energii podczas polowania. Normalną sprawą jest, że w pobliżu brzegów rzek jest pełno leżących kłód, tak więc spragnione wody zwierzęta nie zwracają na nie większej uwagi.
Krokodyl wyczekuje na swój moment, a później chwyta zębami ofiarę, wciągają pod wodę i topi. Chociaż niezdarnie porusza się po lądzie, kroko­dyl rzadko jest głodny, gdyż wszystkie jego ofia­ry muszą pić wodę.
Samica kukułki składa jaja do gniazd innych gatunków ptaków. Jej jaja są bardzo podobne do jaj jej „ofiar". Po upływie kilku pokoleń doświad­czone przez pasożytnictwo kukułki gatunki stały się podejrzliwe i natychmiast niszczą każde jajo, które nie jest podobne do ich własnych. Jednak zazwyczaj nie są w stanie pozbyć się instynktu kar­mienia pisklęcia kukułki, które zdołało się wykluć w ich gniazdach.

Ubarwienie ostrzegawcze
Owady mające barwę jasnoczerwoną, pomarań­czową, białą i czarną są często niesmaczne, a ich organizmy są naładowane toksycznymi substan­cjami. Niektóre takie owady są zabijane przez dra­pieżniki, jednak owadożercy nauczeni przykrym doświadczeniem unikają kontaktów z tak wyglą­dającymi ofiarami.
Amerykański monarch magazynuje w ciele gli­kozydy, które mają szkodliwe działanie na serce, tak jak liście naparstnicy. Gąsienice tego motyla pobierają je, żerując na wilczomleczach. Pteryna jest substancją nadającą niektórym motylom białe zabarwienie. Substancja ta jest ubocznym produktem metabolizmu i jest, tak jak kwas moczowy, pochodną puryny. Bielinki kapustniki, aby być nie­smacznymi, odkładają w skrzydłach glikozydy olej­ków gorczycznych, znajdujące się w liściach ka­pusty. To te bogate w siarkę związki, które są przyczyną nieprzyjemnego zapachu, jaki powsta­je podczas gotowania kapusty. Nie są one trujące dla ludzi, ale u dzieci często budzą uczucie wstrę­tu, nie lubią ich też jaszczurki i ptaki.

Blef
Kiedy ucieczka jest niemożliwa, zastosowanie tak­tyki wstrząsowej może być skutecznym sposobem pozbycia się drapieżnika. Niektóre zaatakowane gatunki tropikalnych ropuch i żab, a także i owady, w sposób nagły prezentują jaskrawe barwy lub ry­sunek imitujący wielkie oko. W ten sposób zaska­kują agresora i mylą go, sprawiając wrażenie, że zaczepił dużo większe od siebie zwierzę.
Wyraźne żółte i czarne pasy są typowym ubar­wieniem ciała szerszeni, os i pszczół. Ten barwny sygnał ostrzegawczy jest dobrze zrozumiały dla potencjalnych drapieżników i z tego względu wiele gatunków owadów nieżądlących posiada podobny rysunek i kolory, gdyż oszukują w ten sposób ptaki owadożerne. Jednakże taki typ mimikry musi być bardzo dokładny i wierny, ponieważ ptaki posia­dają doskonały wzrok i prędko mogą wychwycić tego typu fałszerstwa.

CZYM JEST BARWA?
Widmo światła białego skfada się z widma czerwonego, pomarańczowego, zielonego, niebieskiego i fioletowego. Promień rozszcze­piony w pryzmacie lub kroplach wody daje tęczę. Kiedy światło białe pada na kolorowe przedmioty, niektóre długości jego widma są pochłaniane, a inne odbijane. Odbite światło, które jest mieszaniną odbitych długości fał, jest więc barwą widzianego przez nas obiek­tu. Kiedy jakiś obiekt pochłania całość fal światła białego, jest przez nas postrzegany jako czarny, a kiedy wszystkie długości fal odbijają się od niego, jest on biały.

Podobne prace

Do góry