Ocena brak

ZWIERCIADŁO

Autor /Ciechoslaw Dodano /25.04.2012

Znane było już w III tysiącleciu pne. w Egipcie i w Mezopotamii, a w Grecji w okresie kultury mykeńskiej; sporządzano je z polerowanego brązu a. srebra, okrągłe ręczne z rączką z kości słoniowej, okrągłe stojące z rzeźbionym postumentem przedstawiającym często Afrodytę, od V w. pne. także składane, z pokrywą.

Zachowało się wiele takich zwierciadeł, gdyż wkładano je zmarłym kobietom do grobu. Szklane małe lusterka (gdyż większych tafli szklanych nie umiano jeszcze wyprodukować) na podkładzie ołowianym, cynkowym a. srebrnym, w metalowej ramce, noszono w staroż. przy sobie.

Były to z reguły przedmioty zbytku, bogato i kosztownie zdobione rzeźbą, reliefem, rytowanym ornamentem. Również z czasów antycznych pochodzą podania bajeczne o wróżebnej sile zwierciadła, por. niżej; zob. też Lustro.

Cudowne zwierciadło Renarta (Reynarda) istniejące tylko w wyobraźni Lisa w Powieści o Lisie, 12 (zob. Powieść); w lustrze tym, jak w dzisiejszej telewizji, można było zobaczyć, co się dzieje w miejscu odległym o milę.

Gdy się zwierciadło stłucze, siedem lat niepowodzenia przysł. wyrażające przesąd lud. Krzywe zwierciadło zob. Krzywy. Magiczne zwierciadło macochy zob. Królewna Śnieżka. Magiczne zwierciadło Merlina w Królowej Wieszczek, 3, 2, (zob. Królowa) Edmunda Spensera, ofiarowane przez Merlina królowi Ryence, które informowało króla o wszelkiej zdradzie, tajnych spiskach i projektowanych przez wrogów najazdach.

Sokrates i zwierciadło zob. Sokrates. Wielkie Zwierciadło zob. Wincenty (z Beauvais). Wielkie zwierciadło przykładów jeden z pop. w śrdw. zbiorów przykładów kaznodziejskich, złożony z 1215 opowieści budujących, wyd. po raz pierwszy drukiem w Deventer w 1481 pt. Speculum ęxemplorum, po raz drugi, rozszerzone o 160 opowieści, w 1603, w opracowaniu jezuity nm. J. Maiora, pt. Magnum speculum exemplorum, tł. na jęz. polski w 1612 przez Sz. Wysockiego, a z tego przekładu na ros. w 1677.

Zwierciadlany świat, ang. Looking Glass World, dziwny, fantastyczny, urojony świat, w którym wszystko jest (i dzieje się) na opak, taki, jak w powieści dla dzieci Through the Looking Glass 'Po drugiej stronie lustra', zob. Alicja.

Zwierciadło albo Kstałt, w którym każdy stan snadnie się może swym sprawam jako we zwierciedle przypatrzyć ostatnie, najpopularniejsze dzieło (1568) Mikołaja Reja, poświęcone wbrew tytułowi niemal tylko szlachcie, będące podsumowaniem doświadczeń życiowych autora, poruszające ważne problemy reformy ustroju. Dzieło składa się z kilku części pisanych prozą i wierszem. Główną i najobszerniejszą częścią jest Żywot człowieka poczciwego (zob. Żywot). Zwierciadło (a. lustro) jeziora, stawu, rzeki itp. powierzchnia wody.

Zwierciadło Kambiskana, ang. Cambuscan 's Mirror, z nie dokończonej Opowieści Giermka (zob. Opowieść: Opowieści kanterberyjskie, 11) Chaucera, jeden z darów, jakie obcy rycerz wręczył w imieniu króla Indii i Arabii królowi Tartarii. W zwierciadle tym ujrzeć można grożące niebezpieczeństwo, a także skryte zamiary przyjaciół, zalotników i wrogów.

Zwierciadło książęce zob. Kalila i Dimna. Zwierciadło Lao, które w serii esejów satyrycznych ObywateJ świata, ang. The Citizen of the World (1762, tł. pol. 1817) Olivera Goldsmitha, odbija umysł i myśli człowieka tak, jak zwykłe zwierciadło odbija jego rysy i gesty.

Zwierciadło rycerstwa romans hiszp. z biblioteki Don Kiszota (w powieści Don Kiszot, 1, 1, 6, Cervantesa), w którym to romansie, wg słów proboszcza, „występuje Rynałt z Montalbanu ze swymi przyjaciółmi i druhamif...] oraz dwunastu Parów z ich wiarygodnym historykiem Turpinem"; tł. A. L. i Z. Czernych.

Zwierciadło saskie zob. Saski. Zwierciadło szwabskie, nm. Schwabenspiegel, zbiór prawa nm. spisany w Augsburgu ok. 1275, oparty na tzw. Zwierciadle niemieckim z 1260, które z kolei było przeróbką Zwierciadła saskiego, zob. Saski.

Zwierciadło Ząjna al-Asnama z Opowieści o Zajn al-Asnamie (zob. Tysiąc: i jedna noc), ofiarowane księciu przez króla dżinnów, które pokrywało się plamami i kurzem, jeżeli przeglądająca się w nim piękna dziewczyna nie była już dziewicą bez skazy; zob. też Zajn al-Asnam.

Lecz nam, kiedy raz słońce starości zapadło,

Nie przyda nic do twarzy misterne zwierciadło;

Ani cofnie czas nazad z nieścigłej pogoni

Upierzonych lotnymi godzinami koni.

A. Naruszewicz, Narcyz. 133-36.

Podobne prace

Do góry