Ocena brak

Złoty wiek Niderlandów

Autor /xperia10 Dodano /26.04.2012

Powstanie i wojna wyzwoleńcza przeciwko Hiszpanii zakończyły starania Holendrów o niepodległość, po uzyskaniu której nastąpił złoty wiek Niderlandów. Nowo powstała republika stała się wkrótce jedną z europejskich potęg gospodarczych.

Szesnastowieczne Niderlandy (obecnie Holandia, Belgia i Luksemburg) składały się z 17 oddzielnych prowincji. Każda z nich charakteryzowała się specyficzną tradycją i prawami, jednak wszystkie podlegały księciu Burgundii. Od 1556 r. tytuł ten przeszedł na króla Hiszpanii Filipa II, który dzięki licznym innym posiadłościom, jakie znalazły się w jego władaniu, stał się najpotężniejszym władcą europejskim. Późniejsze powstanie 17 prowincji przeciwko władzy Filipa miało istotne konsekwencje dla dalszej historii tego rejonu. Hiszpanie zdołali utrzymać terytoria południowe, które w rezultacie pozostały katolickie i uzyskały niepodległość (jako Belgia) dopiero w XIX wieku. Prowincje północne oderwały się w 1581 roku i utworzyły protestancką Republikę Zjednoczonych Prowincji, często zwaną Holandią, od nazwy największej z nich.

Prowincje niderlandzkie były bardzo wysoko rozwinięte, z dobrze prosperującymi miastami. Na początku panowania Filipa II Antwerpia, największe z miast, stanowiła handlowe i finansowe centrum północnej Europy. Inne prowincje wybijały się w takich dziedzinach jak: rolnictwo, włókiennictwo, rybołówstwo czy budownictwo okrętowe, podczas gdy Amsterdam czerpał zyski z kwitnącego handlu bałtyckiego. Jednym z celów Filipa - uzasadnionym z jego punktu widzenia - było zniesienie przywilejów bogatych prowincji i nałożenie na nie podatków. Jak inni władcy tego okresu dążył on do zjednoczenia swoich posiadłości i centralizacji władzy. W tym przypadku jednak centralizacja oznaczała sprawowanie władzy z odległego Madrytu, co pociągało za sobą obecność hiszpańskich garnizonów na terenie Niderlandów. Innym przejawem rządów hiszpańskich była działalność inkwizycji, która ścigała i paliła na stosie protestantów, co było niezrozumiałe dla tolerancyjnej, chociaż katolickiej, społeczności siedemnastu prowincji.

Gezowie

Z tych powodów w latach 60. XVI w. nasiliło się niezadowolenie z rządów Filipa. Przywódcami opozycji, składającej się z protestanckiej szlachty i biedoty, byli książę Egmont Lamoral i Wilhelm I Orański. Ich zwolenników nazywano - z początku pogardliwie - gezami (żebrakami). Filip odpowiedział na ich działalność represjami. Do Niderlandów wysłany został książę Fernando Alvares Alba, którego armia miała za zadanie stłumić wszelkie przejawy buntu. Ustanowiono Radę Zaburzeń zwaną Krwawą Radą, która jako sąd wyjątkowy doprowadźiła do stracenia Egmonta, a także innych dostojników niderlandzkich. Wilhelm Orański, chociaż musiał ratować się ucieczką, przeżył, dzięki czemu mógł dalej kierować opozycją. Uzyskał on przydomek Wilhelm Milczący, prawdopodobnie ze względu na swoją dyskrecję i roztropność, a jego przywództwo przyczyniło się do zjednoczenia różnych grup opozycyjnych.

W 1572 roku opór jednej z takich grup, gezów morskich, przekształcił się w otwarty bunt. Powstańcy zajęli miasto Brielle, co pociągnęło za sobą całą serię buntów antyhiszpańskich, w których główną rolę odgrywali protestanci, przede wszystkim wyznawcy surowej doktryny kalwinizmu. Chociaż dalej pozostawali oni w mniejszości, ich liczba gwałtownie rosła, a sfery wpływów poszerzały się. Było to jedną z przyczyn różnic, jakie zarysowały się pomiędzy północnymi i południowymi prowincjami. W 1579 roku.bardziej radykalne prowincje północne założyły związek, który dwa lata później wypowiedział posłuszeństwo Filipowi i powołał do życia Republikę Zjednoczonych Prowincji.

Jednak był to dopiero początek walki o niepodległość. W celu przywrócenia władzy hiszpańskiej, Filip wysłał do Niderlandów uzdolnionego dowódcę, księcia Parmy Alessandra Farnese, którego wojska zajęły wysunięte najdalej na południe prowincje i rozpoczęły marsz na północ. Pomoc francuska nie doszła do skutku, Wilhelm Milczący został zamordowany, Antwerpia upadła, a ekspedycja angielska nie zdziałała zbfi wiele. Opór Holendrów był niezłomny i trudny do przezwyciężenia ze względu na silną flotę i mokradła znajdujące się na północy kraju. Jednak najważniejszym czynnikiem sprzyjającym rebeliantom były trudne do zaspokojenia potrzeby ogromnego imperium hiszpańskiego. Ograniczone środki spowodowały, że w krytycznych momentach siły zbrojne księcia Parmy nie były zdolne do wykonywania powierzonych im zadań.

 

W rezultacie północne prowincje przetrwały, a w 1609 r. zawarty został dwunastoletni rozejm. Kiedy dobiegł on końca w 1621 r., wojna pomiędzy Hiszpanią a Holandią wybuchła na nowo. Dała ona początek ogólnoeuropejskiemu konfliktowi - wojnie trzydziestoletniej. Dopiero po jej zakończeniu niepodległość Republiki Zjednoczonych Prowincji została formalnie uznana.

Nowa republika

W wyniku tych zmagań, nowa republika stała się poważną siłą ekonomiczną. Holenderska blokada rzeki Skaldy zrujnowała Antwerpię, co pozwoliło Amsterdamowi przejąć rolę centrum handlowego Europy. Będąc krajem protestanckim, ale równocześnie bardzo tolerancyjnym, Holandia przyciągała wielu uzdolnionych ludzi - w tym uciekinierów z południa, prześladowanych Żydów i francuskich protestantów - których umiejętności i energia przyczyniły się do rozwoju republiki. Wspaniale rozwinął się przemysł, a holenderskie statki woziły po całym świecie towary pochodzące z wielu krajów. Doskonale zdając sobie sprawę z tego, co jest źródłem ich potęgi, Holendrzy prowadzili wojny mające na celu wyłącznie korzyści ekonomiczne, w tym dwie batalie z innym protestanckim krajem - Anglią. Zajęli się także tworzeniem swojego imperium, zakładając posterunki handlowe w Indiach, na Karaibach i Przylądku Dobrej Nadziei oraz w obydwu Amerykach, wzbogacając się tym samym w cukier, niewolników i wschodnie przyprawy.

W szczytowym momencie swojego rozwoju, materialnym sukcesom Holandii towarzyszyły także osiągnięcia kulturalne i naukowe. Do wybitnych malarzy holenderskich należeli Rembrandt, Hals, Vermeer i Ruisdael. Huygens i Leeuwenhoek dokonali istotnych odkryć naukowych. Natomiast Hugo Grotius był jednym z twórców prawa międzynarodowego.

Jednak złoty wiek Niderlandów nie trwał długo. Małe państwo, posiadające ograniczone zaplecze, nie mogło na dłuższą metę konkurować z większymi sąsiadami. Holandia uwikłała się w serię europejskich wojen, które znacznie ją osłabiły. Wkrótce republika została prześcignięta pod względem ekonomicznym przez Francję i Anglię.

WAŻNIEJSZE DATY

1556-98

Panowanie Filipa II

1567-75

Alba stara się stłumić holenderski opór

1579

Unia w Utrechcie

1581

Republiki Zjednoczonych Prowincji ogłaszają niepodległość

1585

Hiszpanie zdobywają Antwerpię; angielska pomoc militarna dla Holendrów

1609

Początek rozejmu z Hiszpanią

1621-48

Wojna trzydziestoletnia

1652-54 i 1665-67

Wojny z Anglią

1672-78

Holendrzy opierają się francuskiej agresji

1689

Wilhelm III Orański zostaje królem Anglii

1689-97 i 1702-13

Holendrzy biorą udział w koalicji przeciwko Francji

Podobne prace

Do góry