Ocena brak

ZEMSTA. Komedia w 4 aktach wierszem, komedia A. Fredry

Autor /andzi Dodano /06.04.2012

ZEMSTA. Komedia w 4 aktach wierszem (w zaborze ros. wyst. i wyd., na żądanie cenzury, pt. Zemsta za mur graniczny), komedia A. Fredry, powst. prawdop. 1833, wyst. we Lwowie 17 II 1834, prwdr. w t. 5 Komedii, tamże 1838. Geneza i pierwotna lokalizacja utworu wiążę się z zamkiem w Odrzykoniu pod Krosnem (—» Król zamczyska), który należał do posagu Z. Fredrowej; definitywny tekst nie pozwala na odpowiedź, w jakiej części kraju i kiedy dokładnie rozgrywa się akcja -zapewne niedługo po rozbiorach, gdy na głębokiej prowincji szlachetczyzna była jeszcze żywotna. Osnowę intrygi stanowi spór dygnitarzy szczebla powiatowego: Cześnika Raptusiewicza i Rejenta Milczka (nazwiska znaczące), sąsiadujących ze sobą w podzielonym na dwie części zrujnowanym zamczysku. Perypetie wynikają z zaostrzenia sporu w rezultacie podjętej na zlecenie Rejenta, a udaremnionej na rozkaz Cześnika próby naprawienia dzielącego zamek muru. Szukający zemsty na sąsiedzie Cześnik, zwabiwszy podstępem Wacława, syna Rejenta, zmusza go do ślubu ze swą synowicą, Klarą, nie wiedząc, że działa zgodnie z życzeniem kochających się potajemnie młodych; skoro okazuje się, że majątek zasobnej wdowy, Podstoliny, którą Raptusiewicz upatrzył sobie na żonę, Milczek zaś na synową, należy w istocie do Klary, Rejent godzi się z faktem dokonanym, a także z sąsiadem. Doniosłą rolę odgrywa w akcji pieczeniarz Papkin, blagier podszyty tchórzem, znakomita, niezwykle zabawna kreacja komediowa rodem z typu żołnierza-samochwała, jego bowiem interwencje utrzymują konflikt Cześnik-Rejent w komediowych ramach.

Walory Z., drugiego, obok Ślubów panieńskich, arcydzieła pisarza, to bystro tocząca się akcja, pełna nieoczekiwanych zwrotów, mistrzowska charakterystyka postaci, dialog i forma wiersza oraz liryczna pochwała szlach. obyczaju jako wcielenia narodowości. Z postaciami tej najczęściej grywanej komedii Fredry: Cześnikiem, Rejentem, Papkinem, Dyndalskim („marszałek" Cześnika), Podstoliną, wiążą się słynne kreacje wybitnych aktorów: J.N. Nowakowskiego (pierwszy Cześnik), J. Rychtera, W. Rapackiego, B. Leszczyńskiego, M. Frenkla, K. Kamińskiego, L. Solskiego, J. Leszczyńskiego, S. Jaracza, J. Węgrzyna, M. Ćwiklińskiej. Przekłady: czes., ros., słowac., franc. (F. Konopki; wyd. dwujęzyczne 1977), niem., rum., ang.; adaptacja filmowa 1957 (reż. A. Bohdziewicz).

Wyd. kryt. S. Pigoń w: Pisma wszystkie, t. 6, W. 1956; oprac, i wstęp M. Inglot, wyd. 10 Wr. 1972 BN 132. J. KLEINER Śluby panieńskie" i „Z." jako komedie antyromantyczne, Commedia de Warte w „Z. "a spór o datowanie akcji, w: O Krasickim i o Fredrze dziesięć rozpraw, Wr. 1956 (prwdr. 1918-52); W. BOROWY Akcja „Z", w: Ze studiów nad Fredrą, Kr. 1921; E. KUCHARSKI, wstęp w wyd. 1-7 BN I 32, Kr.-Wr. 1921-48; A. GRZYMAŁA-SIEDLECKI Papkin,Scena Pol." 1922 nr 5-7; K. WYKA, wstęp w wyd. W. 1953 i 1954; S. PIGOŃ Przemiany „Z.", w: W pracowni Aleksandra Fredry, W. 1956.

Podobne prace

Do góry