Ocena brak

ZEGADŁOWICZ EMIL

Autor /andzi Dodano /06.04.2012

ZEGADŁOWICZ EMIL, ur. 20 VII 1888 w Bielsku (obecnie Bielsko-Biała), zm. 24 II 1941 w Sosnowcu, poeta i prozaik, dramatopisarz. Studia wyższe w zakresie filologii pol., germ. i historii sztuki odbył 1906-11 na UJ, a nast. w Wiedniu i Dreźnie. Po powrocie osiadł w domu rodzinnym we wsi Gorzeń Górny pod Wadowicami, i tu spędził większą część życia. W 1917-22 współpracował z grupą ekspresjonistów pozn. i publikował w —> „Zdroju". Od czerwca 1919 do końca 1921 był urzędnikiem Min. Sztuki i Kultury, 1921 współred. —> „Ponowy". Inicjator i współtwórca (1922) regionalist. grupy lit. —> Czartak, redagował pismo pod tymże tyt. (nr 1 wyd. w Wadowicach) i oba almanachy grupy. W 1927-31 przebywał w Poznaniu, gdzie był kierownikiem lit. Teatru Pol., redaktorem pism —>Tęcza" i „Świat Kulis", a nast. dyrektorem programowym Pol. Radia. W 1932 powrócił do Gorzenia; 1933-34 pełnił funkcję kierownika lit. teatru w Katowicach, prowadził też wykłady z historii sztuki w Śl. Konserwatorium Muzycznym. W tymże czasie nawiązał kontakt ze Zw. Młodzieży Lud. i 1934 objął redakcję „Wsi", wydawanego w Krakowie organu związku. W 1936 zbliżył się do lewicy społ. i brał udział w Zjeździe Pracowników Kultury we Lwowie.

Debiutował wierszami w zbiór, tomiku Tententy (1908, z W. Orłowskim i W. Toporem), pierwszy os. zbiór Nad rzeką wydał 1910. We wczesnej twórczości poetyckiej Z. występują związki z nurtem prymitywistycznym —> ekspresjonizmu. Źródeł twórczości artyst. upatrywał w sztuce lud. - posługiwał się elementami lud. fantastyki, zróżnicowaną rytmiką wiersza, wykorzystywał słownictwo gwarowe Beskidu; najoryginalniejszy wyraz tendencje te znalazły w stylizowanych poematach (Dziewanny 1921) i balladach (—> Powsinogi beskidzkie 1923). Tomiki swoich wierszy wydawał Z. w bardzo małych nakładach (od pięciu do kilkudziesięciu egzemplarzy); weszły one później w całości lub fragmentach do zbiorów: Dziewanny (1927) i Dom jałowcowy (1927), uzupełnionych Dębami pod pełnią (1929). Bibliografią twórczości poetyckiej Z. znajduje się w jubileuszowym wydaniu wyboru jego liryki Pokosy (1933). Utwory sceniczne Z., powst. 1923-27, wprowadzone na scenę przez S. Wysocką, a zebrane w Dramatach (t. 1-2 1931—32), były kontynuacją pewnych tendencji Młodej Polski: naturalistycznie ujmowane motywy z życia wsi łączył Z. z odwołaniami do lud. teatru misteryjnego (Lampka oliwna 1924, Nawiedzeni 1924, Głaz graniczny 1925); nadto 1925 powstały dramat antyczny Alcesta i bibl. Betsaba. W1927-29 ogłosił pierwsze 3 t. cyklu powieściowego Żywot Mikołaja Srebrempisanego (wyd. 2 skrócone pt. Uśmiech. Kronika z zamierzchłej przeszłości 1936), którego cz. 2 —> Zmory ukazała się 1935, dokumentując radykalną przemianę ideol. autora i zerwanie z programem Czartaka. Nast. powieść Motory (1938) uległa konfiskacie. Świadectwem dalszej radykalizacji poglądów były ostatnie utwory pisarza: powieść Martwe morze. Pamiętnik Jana w Oleju Zydla (powst. 1936-38, wyd. 1939, wznów. 1954), ukazująca dojście bohatera do ruchu komunist., nieukończ. dramat Domek z kart (powst. 1940, wyst. 1954, wyd. 1954, t.r. ekranizacja S. Wohla), będący rozrachunkiem z rządami sanacji w przededniu katastrofy wrześniowej, ponadto aktualna publicystyka (m. in. w „Sygnałach"). Przełożył Fausta Goethego (cz. 1-2 1926-27, wznów. 1954), wiersze i poematy M. Eminescu, trawestował m. in. sztuki C. Gozziego (Turandot, wyst. 1927) i Calderona. Utwory Z. tłumaczone były na czes., ros. i angielski. W 1968 w Wadowicach odsłonięto pomnik pisarza dłuta F. Suknarowskiego. W Gorzeniu Górnym znajduje się muzeum biograficzne Z., w którym zgromadzono pamiątki związane z życiem i twórczością pisarza (rzadkie edycje, listy) oraz różne dokumenty życia lit.-artyst. (m.in. malarstwo i grafika) z przełomu Młodej Polski i 20-lecia międzywojennego.

Poezje wybrane, wybór i wstęp T. Olszewski, W. 1971. OLP VI 2 (W. Studencki); J. KRZYŻANOWSKI O twórczości E.Z., w: W kręgu wielkich realistów, Kr. 1962; W. STUDENCKI Twórczość dramatyczna E.Z., Wr. 1962; E. KOZIKOWSKI Portret Z. bez ramy, W. 1966.

Podobne prace

Do góry