Ocena brak

Żarłoczność psychiczna {bulimia nervosa)

Autor /reva Dodano /25.06.2014

Zaburzenie to przejawia się napadowym, nadmiernym przyjmowaniem pokarmów i następującym po nim poczuciem winy oraz podejmowaniem czynności zmierzających do usunięcia nadmiaru kalorii. Masa ciała zwykle nie jest zmniejszona i utrzymuje się w górnej granicy normy.

Słowo „bulimia” pochodzi z języka greckiego i oznacza wilczy głód. Jako zeSpćł kliniczny żarłoczność psychiczną wyodrębniono w 1979 r.

Epidemiologia

Bulimię stwierdza się częściej niż anoreksję. Pełne kryteria diagnostyczne występują u 2-4% populacji. Dodatkowe 4% miewa napady objadania się o częstości niespełniającej pełnych kryteriów bulimii. Najczęściej chorują kobiety wwieku od 18 do 25 lat, chociaż objawy, szczególnie niepełne, mogą wystąpić już wcześniej.

Etiologia i patogeneza

Zaburzenie to jest uwarunkowane wiełoczynnikowo, podobnie jak jadłowstręt psychiczny. Jednak w porównaniu z etiologią jadłowstrętu w przypadku bulimii większą rolę odgrywają czynniki biologiczne, związane z nieprawidłową czynnością układu serotoninergicznego. świadczy o tym eksperymentalnie dowiedziona rola serotoniny i jej prekursora tryptofanu w regulacji poczucia głodu

i sytości. Podawanie środków stymulujących ten układ receptorowy z reguły powoduje zmniejszenie apetytu u zwierząt i u ludzi. Obserwowana większa częstość napadów żarłoczności w okresach jesienno-zimowych wiąże się ze spadkiem aktywności serotoninergicznej w tym okresie. Także leki o działaniu sero-toninergicznym powodują spadek preferencji dla pokarmów wysokokalorycznych. Istotny może być także wpływ innych neuroprzekaźników i neuromodula-torów, takich jak leptyna, neuropeptydy, cholecystokininy oraz noradrenalina

i dopamina. Interakcje między tymi przekaźnikami mają znaczenie w regulacji łaknienia.

W powstawaniu zespołu zaburzeń istotną rolę odgrywają jednak także indywidualne czynniki osobowościowe. U pacjentek z bulimią częściej stwierdza się zaburzenie kontroli innych zachowań impulsywnych (skłonność do ryzykownych zachowań, dokonywanie drobnych kradzieży, używanie alkoholu, narkotyków), stosunkowo niską samoocenę, cechy osobowości granicznej. W rodzinach chorych częściej odnotowuje się zaburzenia afektywne, alkoholizm, uzależnienie od leków, skłonność do otyłości. Częste są wysokie oczekiwania formułowane wobec dzieci.

. Uwarunkowania społeczno-kulturowe wiążą się z presją sukcesu, i podobnie jak w przypadku jadłowstrętu - określonym stereotypem urody, któremu pacjentki nie mogą sprostać. Pragną one zachować szczupłą sylwetkę bez konieczności stosowania rygorystycznej diety, ale stosując środki usuwające nadmiar kalorii.

Kryteria diagnostyczne żarłoczności psychicznej wg ICD-10

A.    Występują nawracające epizody przejadania się (co najmniej dwa razy tycr0J dniowo w przeciągu 3 miesięcy), podczas których w krótkim, czasie spożywane są duże ilości pokarmu.

B.    Utrzymują się: uporczywa koncentracja na jedzeniu i silne pragnienie lub poczucie przymusu jedzenia (głód).

C.    Pacjent usiłuje przeciwdziałać efektom „tycia” za pomocą jednej lub więcej z następujących metod: 1) prowokowanie wymiotów; 2) prowokowanie wydalania stolca; 3) kolejne okresy głodowania: 4) stosowanie leków zmniejszających łaknienie, preparatów tarczycy, leków moczopędnych; w przypadku bulimii u chorych na cukrzycę może występować bagatelizowanie leczenia insuliną.

D.    Samoocenianie siebie jako osoby otyłej oraz strach przed przytyciem (zwykle prowadzące do niedoboru masy ciała).

Obraz kliniczny i przebieg

Początek zaburzeń związany jest zwykle z traktowaniem jedzenia jako środka pozwalającego zmniejszyć napięcie psychiczne, dyskomfort emocjonalny, łagodzącego ewentualne poczucie odrzucenia i samotności. Spożywanie w dużych ilościach pokarmów atrakcyjnych smakowo może stanowić formę samonagra-dzania się w przypadku braku wsparcia emocjonalnego ze strony osób bliskich. Do rozwinięcia pełnego obrazu klinicznego choroby potrzebne są jednak, oprócz sprzyjających okoliczności, także odpowiednie predyspozycje osobowościowe i biologiczne.

Epizody objadania się stopniowo przyjmują charakter napadowy i charakteryzują się utratą kontroli ilości przyjmowanych pokarmów, zwykle o wysokokalorycznym składzie. Pacjentki często jedzą do momentu utraty możliwości czasowych lub fizycznych przyjmowania pokarmu, a następnie prowokują wymioty lub też dodatkowo stosują środki przeczyszczające. Ponadto starają się ćwiczyć na siłowni łub uprawiać inną intensywną aktywność fizyczną. Czynności te mają zapobiec nadmiernemu przyrostowi masy ciała, a jednocześnie zmniejszyć narastające poczucie winy i wstydu przed samą sobą z powodu „załamania się”. Początkowo częstotliwość napadów może nie być duża i ma charakter zespołu napadowego objadania się lub zespołu nocnego objadania się. Jedzenie pokarmów wysokokalorycznych odbywa się zwykle w ukryciu; towarzyszy im poczucie winy i dyskomfortu oraz obniżenie samooceny, z wyrzutami wobec samej siebie, nadmiernym zwracaniem uwagi na zmiany w wyglądzie i doszukiwaniem się negatywnych skutków zwiększonej podaży kalorii. W miarę rozwoju choroby pacjentki zwracają mniejszą uwagę na rodzaj środków spożywczych. Utrata kontroli nad jedzeniem po jego rozpoczęciu oraz stopniowe zmiany przystosowawcze pojemności żołądka powodują, że podczas napadu są ne w stanie przyjmować jednorazowo równowartość od kilkunastu do kilku-dziesięciu tysięcy kalorii.

Częstym objawem towarzyszącym bulimii jest depresja, prowadząca do prób samobójczych, będących wyrazem niemożności opanowania sytuacji chorobo-wej i utraty kontroli nad własnym zachowaniem. Pacjentki zwykle cechuje także zmienność nastrojów i inne cechy zaburzonej kontroli zachowań impulsywnych. takie jak zmniejszona odporność na frustrację, lęk i ból, łatwość poddawania się innym nałogom (picie alkoholu, przyjmowanie narkotyków), chaotycznekontakty z otoczeniem, zmiany pracy, częste i burzliwe związki uczuciowe. Obraz ten jest charakterystyczny dla chorych z cechami osobowości z pogranicza. Część pacjentek funkcjonuje jednak normalnie w stabilnych zwiazkach osobistych i zawodowych, zwykle długo ukrywając objawy choroby, lest to możliwe także z tego powodu, że masa ciała tych chorych zwykle nie -przekracza górnej granicy normy. Czynnikiem powodującym ujawnienie objawów, ale także skłaniającym do podjęcia leczenia są niebagatelne koszty ekonomiczne, związane z wydatkami na zakup środków spożywczych.

W przebiegu bulimii występuje wiele groźnych powikłań somatycznych. Szczególnie niebezpieczne są częste wymioty i biegunki, które powodują niedobory potasu i chloru, co może prowadzić do niebezpiecznych dla życia zaburzeń rytmu serca. Charakterystyczne są: obrzęk ślinianek przyusznych, ubytki oraz próchnica zębów, a także nadżerki w okolicy dziąseł zębów trzonowych. Występują też nadżerki i owrzodzenie jamy ustnej, gardła oraz przełyku. Często stwierdza się rozszerzenie żołądka. Zaburzenia odżywiania powodują niedokrwistość oraz nieregulamość cyklu miesiączkowego. Rzadziej występuje zupełne wstrzymanie miesiączki. Powikłaniem ginekologicznym, stwierdzanym niemal u 70% chorujących na bulimię dłużej niż 3 lata, są torbiele jajników.

Choroba ma charakter przewlekły. Rokowanie jest zależne od szybkości rozpoznania i podjęcia leczenia. Lepsze efekty leczenia stwierdza się też u osób

o bardziej stabilnych cechach osobowości i mniej chaotycznym stylu życia. Badania statystyczne nad przebiegiem i prognozą bulimii wykazują, że u ok. 50% można się spodziewać pełnego wyleczenia. U 30% następuje poprawa częściowa. z tendencją do nawrotów w niekorzystnych sytuacjach życiowych. U 20% poprawa nie następuje.

Rozpoznanie różnicowe

Okresowe wzmożenie apetytu, szczególnie na słodycze, może występować w przebiegu zaburzeń depresyjnych. Wymioty mogą mieć charakter psychogenny i towarzyszyć innym zaburzeniom lękowym. Epizody objadania się w przebiegu jadłowstrętu psychicznego nie powodują zmiany innych kryteriów diagnostycznych anoreksji, a w szczególności nie mają wpływu na niedobory masy ciała. W chorobach związanych z uszkodzeniem o.u.n. napady obżarstwa występują w zespole Kliivera-Bucy’ ego (uszkodzenie płata skroniowego i układu limbicznego) oraz w zespole KIeinego-Levina (zaburzenia czynności podwzgórza i układu limbicznego). Napadowe objadanie się, oprócz rozprężenia seksualnego i cukrzycy, stwierdza się w przebiegu genetycznie- uwarunkowanego zespołu Pradera-Willego. W diagnozie różnicowej należy uwzględnić także ewentualność wystąpienia napadów objadania się w przebiegu padaczki lub guza ośrodkowego układu nerwowego, a wymiotów w1 przebiegu chorób przewodu pokarmowego.

Leczenie

Wczesne rozpoznanie i podjęcie leczenia jest najważniejszym czynnikiem determinującym rokowanie. Leczenie może być prowadzone w formie ambulatoryjnej. Wskazaniami do hospitalizacji jest duża częstość napadów objadania sie i prowokowania wymiotów (codziennie lub kilka razy dziennie), znaczne niedobory potasu i fosforu z zaburzeniami krążenia oraz dołączenie się zaburzeń nastroju pod postacią depresji i myśli samobójczych. Sam fakt przyjęcia do szpitala zwykle zmniejsza na krótko częstotliwość objawów i zwiększa motywację do leczenia. Czas hospitalizacji trwa od 2 do 4 tygodni, a dalsza terapia psychoterapeutyczna i farmakologiczna kontynuowana jest ambulatoryjnie.

Leczenie rozpoczyna się zwykle z zastosowaniem psychoterapii, która jest uznaną metodą leczenia bulimii, monitoruje się jednak stan somatyczny pacjentki i leczy ewentualne powikłania somatyczne. Istotne dla powodzenia oddziaływań psychoterapeutycznych jest ustalenie planu żywienia. Przewiduje on częste, ale niewielkie porcje pokarmu przyjmowane co 3-4 godziny, w celu niedopuszczenia do hipoglikemii prowokującej napad głodu.

Stosuje się różne metody psychoterapii. Za skuteczne uznano zarówno terapie psychodynamiczne, jak i terapie interpersonalną oraz psychoanalityczną, często zalecając łączenie różnych metod. Najwięcej danych potwierdzających dobry efekt leczenia dotyczy jednak terapii poznawczo-behawioralnej uznanej za terapię z wyboru na początku leczenia. Różne odmiany tej terapii mają wspólne założenia i cele polegające na zmianie schematów poznawczych związanych z napadami jedzenia i towarzyszącymi im okolicznościami. Terapie rozpoczyna się zwykle od zmiany nastawienia do objawu, z próbą jego pozytywnego wartościowania i zrezygnowania z walki oraz nadmiernej kontroli. Dalszymi etapami są ekstemalizacja i personifikacja objawów, ocena warunków wspierających bulimię, identyfikacja wyjątków od schematu objadania się i identyfikacja negatywnych emocji leżących u podstaw czynników wspierających objawy. Pomocą w terapii jest prowadzenie dzienniczka w celu odnotowania zarówno stresujących wydarzeń oraz reakcji na nie (np. napadów objadania się), jak i kontroli założeń dietetycznych związanych z ustalonym planem żywienia w ciągu dnia.

Terapia rodzin. Podobnie jak w przypadku anoreksji, jest ona wskazana u osób zamieszkujących z rodzicami i pozostających w różnym stopniu załeż-ności od nich. Cele terapii rodzin są podobne jak w jadlowstręcie psychicznym. apolegają na zwiększeniu autonomii, wyraźnym określeniu granic w podsystemach rodzinnych i poprawie wzajemnej komunikacji w relacjach z rodziną. Wyniki badań określających efektywność prowadzonej terapii z reguły wykazują lepszą skuteczność i większą trwałość poprawy przy łączeniu oddziaływań behawiorałno-poznawczych lub psychoterapii psychodynamicznej z terapią rodzin.

Leczenie farmakologiczne. Wskazania do podjęcia leczenia farmakologicznego to: brak efektu psychoterapii z wyraźną niechęcią do jej kontynuowania lub chaotyczny udział w zajęciach, bardzo częste napady objadania się (kilka razy dziennie), współistniejąca depresja.

Kompleksowe leczenie anoreksji i bulimii nadal znajduje się w fazie poszukiwania skutecznych strategii terapeutycznych, łączących różne oddziaływania psychospołeczne i farmakologiczne.

Niedawno na listę zaburzeń związanych z przyjmowaniem pokarmów, oprócz anoreksji i bulimii, trafiła ortoreksja.

O ile na dwie pierwsze choroby cierpią niemal wyłącznie dziewczęta, o tyle oitoreksja może dotknąć każdego. Osoby, u których pojawiło się to zaburzenie zwracają chorobliwą uwagę na jakość pokarmów, mają obsesję jedzenia wyłącznie tego, co zdrowe.

 

Podobne prace

Do góry