Ocena brak

Zapotrzebowanie na stymulację a funkcjonowanie w różnych sytuacjach

Autor /Konstancjusz Dodano /23.02.2012

 

Regulacyjna teoria temperamentu (RTT) J. Strelaua – traktuje temperament jako jeden z regulatorów zachowania; cechy temperamentu obecne są u człowieka już w okresie niemowlęcym, a także w świecie zwierząt i odnoszą się przede wszystkim do formalnych cech zachowania.

Formalna charakterystyka zachowania sprowadza się do 2 aspektów:

I. Energetycznego poziomu zachowania:

  1. Reaktywność emocjonalna – cecha organizmu, która determinuje charakterystyczną dla danej jednostki wielkość (intensywność) reakcji. Tendencja jednostki do intensywnego reagowania na emotogenne bodźce.

    • niska reaktywność – duże zapotrzebowanie na stymulację

    • wysoka reaktywnośćmałe zapotrzebowanie na stymulację. Źródłem stymulacji mogą być własne zachowania i stany wewnętrzne, sytuacja, w której znajduje się jednostka i jej fizyczne oraz społeczne otoczenie.

  2. Aktywność – przejawia się w ilości i zakresie podejmowanych działań o określonej wartości stymulacyjnej, reguluje poziom aktywacji. Tendencja jednostki do podejmowania zachowań o dużej wartości stymulacyjnej lub zachowań prowadzących do osiągnięcia silnej stymulacji zewnętrznej.

    • duży poziom aktywności wiąże się z niską reaktywnością

    • niska aktywność towarzyszy wysokiej reaktywności

Rola aktywności – zgodnie z regulacyjną teorią temperamentu jej rola to regulacja aktywacji do poziomu optymalnego traktowanego jako standard regulacji stymulacji.

  1. Wytrzymałość - zdolność do adekwatnego reagowania w sytuacjach wymagających długotrwałej, lub wysoko stymulującej aktywności oraz w warunkach silnej stymulacji zewnętrznej.

  2. Wrażliwość sensoryczna – zdolność reagowania na bodźce o małej wartości stymulacyjnej.

II. Czasowego poziomu zachowania:

  1. Żwawość (ruchliwość zachowań) - szybkie reagowanie, wysokie tempo aktywności, łatwa zmiana zachowania, szybka reakcja na zmiany w otoczeniu.

  2. Perseweratywność- tendencja do kontynuowania i powtarzania zachowań przez jednostkę po zaprzestaniu działania bodźca (sytuacji), który to zachowanie wywołał.

Różnice w stylu działania:

W zależności od poziomu reaktywności - jednostki różnią się stylem działania – typowym dla danej jednostki sposobem wykonywania czynności:

  • styl działania wspomagający – typowy dla osób wysoko reaktywnych. Przewaga czynności pomocniczych nad zasadniczymi.

  • styl działania prostolinijny – typowy dla osób nisko reaktywnych. Przewaga czynności zasadniczych nad wspomagającymi lub są w równowadze.

Zapotrzebowanie na stymulację a funkcjonowanie w różnych sytuacjach:

1. W sytuacjach o bardzo wysokiej wartości stymulacyjnej:

  • osoby wysoko reaktywne, jeżeli nie mają możliwości obniżenia poziomu stymulacji, wykazują spadek efektywności działania.

  • osoby nisko reaktywne, które znajdują się w sytuacji o bardzo niskiej wartości stymulacyjnej (np. deprywacja sensoryczna, monotonia) i pozbawione są możliwości podwyższania tej stymulacji, to następuje u nich spadek efektywności działania.

2. Kiedy istnieje możliwość wyboru sytuacji i form zachowania o określonej wartości stymulacyjnej:

  • osoby wysoko reaktywne preferują sytuacje o niskiej wartości stymulacji.

  • osoby nisko reaktywne wybierają sytuacje i zachowania charakteryzujące się wysoką stymulacją.

3. W wyjątkowych sytuacjach (takich jak wyjątkowa motywacja lub silna presja społeczna) różnice w poziomie efektywności działania w zależności od poziomu reaktywności mogą się nie ujawnić. Występują one jednak w zakresie poniesionych kosztów psychofizjologicznych lub psychicznych.

  • W sytuacji o dużej wartości stymulacyjnej są one wyższe u osób wysoko reaktywnych

  • W sytuacjach ubogich w stymulację - u osób niskoreaktywnych.

4. Ludzie dążący do zapewnienia sobie optymalnego poziomu pobudzenia zachowują się różnie w zależności od tego, czy ich mechanizm fizjologiczny tłumi, czy też wzmacnia stymulację.

  • jednostki silnie reaktywne, których mechanizm wzmacnia stymulację, podejmują działania mniej intensywne oraz wybierają sytuacje mniej stymulujące aniżeli

  • osoby mało reaktywne, dla których charakterystyczne jest podejmowanie zadań i wybór sytuacji silnie stymulujących.

5. Badania pokazują, że w grupie ludzi uprawiających silnie stymulującą działalność zawodową

(np. adwokaci) występuje statystycznie istotna przewaga osób mało reaktywnych, natomiast w grupie osób, których działalność zawodowa nie charakteryzuje się obecnością zagrożenia społecznego (np. bibliotekarze) - dominują jednostki silnie reaktywne.

6. Prowadzone były również badania w grupie osób uprawiających sport. Grupę osób, których działalność sportowa dostarcza silnej stymulacji, stanowili piloci szybowców i taternicy; grupę uprawiającą działalność sportową średnio stymulującą – koszykarze i siatkarze. Grupa nie obciążona, charakteryzująca się brakiem zagrożenia fizycznego, składała się z jednostek nie uprawiających sportu.

7. Eysenck sformułował hipotezę, że bodźce o tej samej sile wywołają inny stan emocjonalny u ekstrawertyka inny zaś u introwertyka, a powodem są różnice w chronicznym poziomie aktywacji. Zatem bodźce o tej samej sile lub sytuacje o tej samej wartości inaczej wpływają na ekstrawertyka a inaczej na introwertyka.

8. Teoria aktywacji głosi, że introwertycy charakteryzują się stałym wyższym poziomem aktywacji niż ekstrawertycy. Zatem

  • ekstrawertycy charakteryzujący się chronicznie niskim poziomem aktywacji - do osiągnięcia optymalnego poziomu aktywacji potrzebują więcej stymulacji niż introwertycy.

  • u introwertyków, u których poziom aktywacji jest chronicznie wyższy, hamowanie ochronne obserwujemy przy bodźcach mniej silnych niż u ekstrawertyków.

9. Ekstrawertycy, których charakteryzuje duże zapotrzebowanie na stymulację, poszukują pobudzenia, silnych wrażeń; introwertycy natomiast dla których charakterystyczne jest unikanie stymulacji (małe zapotrzebowanie na stymulację), preferują formy aktywności o stosunkowo niskiej wartości stymulacyjnej, unikają nadmiaru bodźców.

10. Osoby wysokoreaktywne i introwertywne na silną stymulację reagują stanem stresu. Okazuje się, że natężenie stymulacji, które dla osób niskoreaktywnych jest jeszcze optymalne lub nawet przyjemne, dla wysokoreaktywnych będzie przeciążeniem.

11. Ludzie o różnym poziomie reaktywności wybierają sytuacje o różnym natężeniu stymulacji oraz zachowują się inaczej w warunkach o odmiennej wartości stymulacyjnej. Gdy jednostka ma możliwość efektywnej regulacji stymulacji, to dostosowuje poziom stymulacji do swoich cech temperamentalnych, czyli modyfikuje warunki zewnętrzne i wybiera formy działania odpowiednie dla swoich możliwości tak, by osiągnąć maksymalną skuteczność działania i minimalizować negatywne następstwa emocjonalne.

12. Cechy temperamentu wpływają więc na to, jakie sytuacje i działania o danej wartości stymulacyjnej są preferowane oraz jakie zostaną wybrane. Np. osoby o małych możliwościach przetwarzania stymulacji (czyli wysokoreaktywni) unikają silnie stymulujących zawodów i sportów.

Podobne prace

Do góry