Ocena brak

Wypędzenie arian

Autor /NaumxD Dodano /25.04.2013

W ślubach lwowskich król wzywał pomocy Matki Bożej i miłosierdzia Jej Syna także przeciw nieprzyjaciołomŚwiętego Rzymskiego Kościoła. Wypędzenie arian nie było wynikiem tego ślubowania, lecz skutkiemnarastającej od dawna, a spotęgowanej w okresie najazdu szwedzkiego wrogości do nich, zarównoze strony katolików, jak i luteran oraz kalwinów.

Już w 1647 roku ogłoszono na szlachcica JonaszaSchlichtynga, ale nie wykonano wyroku śmierci i utraty mienia za wydanie dzieła, propagującego błędyantytrynitarzy (arian polskich). Nakazano równocześnie zamknąć szkoły i drukarnie arian. Po najeździeszwedzkim wykorzystano opowiedzenie się, jako jednego z pierwszych, wielokrotnego posła sejmowego,wybitnego arianina, Stanisława Chrząstowskiego po stronie Karola Gustawa, oraz podobnestanowisko innych arian wobec Szwedów, lecz główną przyczyną wrogości był stale ich radykalizm doktrynalnyi społeczny.

Sejm więc w swej konstytucji z 1658 roku żądał od nich porzucenia w ciągu trzechlat błędnej wiary, a gdyby tego nie uczynili, mieli iść na wygnanie, majątek zaś ulegał konfiskacie. Ktoby sprzeciwił się temu zarządzeniu, miał być ukarany śmiercią. Większość arian opuściła kraj, wieluosiedliło się w Niderlandach. Było to stratą dla Polski, bo choć już nieliczni, arianie mieli wśród siebiewybitne jednostki (najwybitniejszy z nich, generał artylerii koronnej, Krzysztof Arciszewski zmarł w1656 roku). Nikt jednak z tych, którzy potajemnie pozostali w ojczyźnie po 1660 roku, nie poniósł śmierci.

Wygnanie arian wzmogło w Polsce u katolików niechęć także do innych wyznań ewangelickich. Wskutekich starań sejm postanowił (1668), że nie wolno pod karą śmierci porzucić wiary katolickiej, a później(1673) uchwalił nadawać indygenaty i nobilitacje tylko katolikom.

Podobne prace

Do góry