Ocena brak

Wyjaśnij pojęcie narracyjnej tożsamości

Autor /Konstancjusz Dodano /23.02.2012

 

Narracja- sposób rozumienia świata przez ludzi, powszechność opowiadania o wytworach kultury, w beletrystyce, serialach telewizyjnych, codziennych relacjach z życia. Naturalność formy opowiadania jako środka wyrażania myśli i przeżyć jest efektem narracyjnego sposobu pojmowania świata, który wynika z narracyjnej struktury ludzkiej wiedzy o świecie.

Narracyjna tożsamość pozwala jednostce zrozumieć siebie jako podmiot zmieniający się i podmiot w zmieniających się sytuacjach. Narracja jest historią zmienności mojego losu. Poczucie narracyjnej tożsamości i jej stabilność wynika ze zrozumiałego przebiegu ważnej dla jednostki historii, którą ona przeżywa i w ramach której dobrze rozumie swoje cechy, w tym ich zmienność, swoje postępowanie, motywy, reakcje innych wobec własnej osoby.

Schematy autonarracyjne powodują powtarzalność lub ciągłość historii tworzących treść tożsamości. Narracyjna tożsamość wpływa na zachowania jednostki, ponieważ kształtuje rozumienie przez jednostkę celów, planów oraz otoczenia, w jakim próbuje je realizować. Narracyjna tożsamość to proces wypełniania osobistą treścią ogólnych wzorów, pochodzących ze wspólnego kulturowego repertuaru.

Narracja jest sposobem rozumienia świata przez ludzi (Trzebiński, 2002). W zdarzeniach i problemach ludzie widzą historie. Powszechność i uniwersalności narracyjnego rozumienia świata przejawia się w powszechności formy opowiadania w wytworach kulturowych, takich jak mity, legendy, literatura piękna i filmy. Rozumienie wiąże się natomiast z interpretacją danych, zarówno napływających z zewnątrz jak i tych generowanych przez umysł (Neisser, 1967, za: Trzebiński, 2002).

Proces rozumienia ma zatem charakter konstrukcyjny a nie reprodukcyjny. Narracja nie jest jedyną formą rozumienia otoczenia, jest jednak formą naturalną i ważną – jedną z pierwszych w rozwoju jednostki (Nelson, 1989 za: Trzebiński, 2002).

Niemożność narracyjnego strukturalizowania doświadczeń w ważnych dla jednostki sferach ma negatywne konsekwencje dla jej funkcjonowania (May, 1997, za: Trzebiński, 2002). Bruner (1998) twierdzi, że narracja jest jedynym sposobem opisania „przeżytego czasu”  oraz, że „życie” jest konstruowane przez ludzi poprzez ten sam rodzaj rozumowania, za pomocą którego tworzy się narracje.

Gdy narracje dotyczą własnej osoby, to znaczy, gdy tworząca je osoba jest głównym charakterem w opowiadaniu, to mówimy o autonarracjach (Trzebiński, 2002). Obok rozgrywającej się historii w treść autonarracji wkomponowane są również: rozumienie siebie, swojej sytuacji, swoich motywów i emocji, decyzji i działań oraz ich efektów. Fakt ten ma ważną konsekwencję – kształtuje się narracyjna tożsamość jednostki.

Narracyjna tożsamość pozwala jednostce zrozumieć siebie jako podmiot zmieniający się i podmiot w zmieniających się sytuacjach (McAdams, 1989 za: Trzebiński, 2002). Tożsamość w takim ujeciu „nie jest więc katalogiem cech przynależnych trwale mojej osobie, ale historią zmienności mojego losu” (Trzebiński, 2002).

W swojej narracyjnej teorii tożsamości McAdams (1989, 1997) twierdzi, że poczynając od późnej adolescencji, kobiety i mężczyźni żyjący w nowoczesnych społeczeństwach usiłują konstruować w miarę spójnie zintegrowane opowieści o sobie (autonarracje) by nadać swojemu, niejednokrotnie chaotycznemu życiu, pozory ciągłości i celu. Narracyjne konstruowanie pewnych znaczeń oraz spójnego obrazu siebie może być dla jednostki ważnym psychologicznym wyzwaniem.

Według Giddensa nowoczesność pociąga za sobą problem odkrywania, kontrolowania, rozwijania i kreowania obrazu siebie, jako refleksyjnego projektu, nad którym zachodni człowiek nieustannie pracuje. Nowoczesne kobiety i mężczyźni projektując indywidualne obrazy siebie, korzystają ze wzorców zaczerpniętych z ustalonej tradycji językowej w danej kulturze.

Wytwarzają historie życia zawierające: wątki z historii rodzinnej, momenty zwrotne, w których główny charakter doświadcza nowej perspektywy, opisy heroicznych bohaterów wspierających opowiadającego w swoich aspiracjach i przeciwników, którzy stoją na drodze do celu oraz rozstrzygnięcia konfliktów, które doprowadzają zbieg zdarzeń do satysfakcjonującego końca. Jednostka istnieje w kulturze i negocjuje z innymi role i znaczenia, czerpane z „kulturowego repertuaru” i odnoszące się do własnego doświadczenia (Stemplewska-Żakowicz, 2002).

Indywidualne narracje poszczególnych osób są wzajemnie uwikłane, często mając wspólną podstawę w jakiejś kolektywnej opowieści. Ilustruje to fragment wywiadu z czterdziestoparoletnim mężczyzną: „Nasza rodzina to zawsze, że tak powiem, służyła Ojczyźnie: dziadek... chyba to był dziadek... mojego dziadka brał udział jeszcze w powstaniu styczniowym, potem wiadomo, dwie wojny światowe, ojciec był w AK. No a teraz brat i ja byliśmy w Solidarności. U nas zawsze tak było: mężczyźni walczyli, a kobiety (śmiech)... opatrywały ich rany” (Stemplewska-Żakowicz, 2002).

Narracje dzieci i współmałżonków mogą być współzależne i składać się na ponadindywidualną historię rodziny, która z kolei może być zakorzeniona w kolektywnych narracjach wspólnoty, czy społeczności, której rodzina jest częścią. Poczynając od roku 1800 przedstawiciele Zachodu coraz bardziej zmagają się z wyzwaniem kreowania nowoczesnego obrazu siebie, który potwierdzałby zarówno podobieństwo do innych jak i indywidualną odrębność (McAdams i zespół, 1997).

W obrębie nowoczesności „tożsamości człowieka nie można odnaleźć w zachowaniu, ani w reakcji innych ludzi, ale w zdolności do podtrzymania przebiegającej narracji” (Giddens, 1991, za: McAdams i zespół, 1997).

Tożsamość może być zatem spostrzegana jako uwewnętrzniona i ewoluująca historia życia, sposób opowiadania o sobie innym ludziom i sobie samemu poprzez opowiadanie lub zbiór opowiadań wypełnionych okolicznościami, scenami, charakterami, fabułami i tematami. Z tej perspektywy, historia życia może być postrzegana jako konstrukt psychologiczny, dostępny poprzez narracyjne metody, który funkcjonuje jako integralny aspekt osobowości.

Podobne prace

Do góry