Ocena brak

Wybrane badania rozwoju dziecka

Autor /kredka Dodano /24.04.2014

W opracowaniu dotyczącym wczesnej diagnostyki i leczenia zaburzeń rozwoju psychomotorycznego dzieci konieczne jest wprowadzenie wybranych elementów z podstawowych dziedzin opisujących morfologię oraz fizjologię człowieka. Aby przypisać określonej właściwości fizjologicznej jej wartość i prawdziwe znaczenie, należy odnieść ją do całości i ostateczne wnioski wyciągać, także mając na uwadze całość. Izolując poszczególne części organizmu, czynimy tak dla ułatwienia analizy eksperymentalnej, a nie po to, aby je traktować jako odrębne całości.

Wiadomo, że ontogeneza to rozwój osobniczy człowieka od chwili poczęcia do naturalnej śmierci. Embriologia zajmuje się procesami rozwoju przed urodzeniem, zaś postembriologia, czyli egzogeneza śledzi rozwój jednostki ludzkiej po urodzeniu poprzez wszystkie jego okresy, czyli: noworodkowy, niemowlęcy, przedszkolny, szkolny, wiek dojrzały oraz okres starzenia się.

Biologiczna definicja rozwoju człowieka podkreśla, iż jest to proces wielostopniowy, nieodwracalny, a jego motorem jest immanentna tendencja do osiągania coraz wyższego poziomu równowagi dzięki istniejącym mechanizmom samoregulacji. Jest to proces poszerzania funkcji struktur morfologicznych organizmu w celu zwiększenia jego aktywności w otoczeniu. Adaptacja dziecka do otoczenia dokonuje się poprzez asymilację i akomodację, które na każdym kolejnym etapie rozwoju osobniczego doprowadzają do wykształcenia się nowej postaci równowagi. Pojęcie równowagi między czynnikami genetycznymi i środowiskowymi jest kluczowym elementem ekologicznej teorii rozwoju człowieka (Piaget 1966, 1981).

Okres rozwojowy człowieka od poczęcia do uzyskania pełnej dojrzałości osobniczej uwzględnia możliwość prokreacji i realizacji pełni życia w wymiarze psychosomatycznym i duchowym, jest czasem gwałtownych przemian wewnątrz organizmu w interakcji ze środowiskiem zewnętrznym.

W obszarze medycyny wieku rozwojowego pediatria społeczna określa odpowiednią postawę zapobiegania lub postępowania leczniczego w chorobach dzieci, zajmuje się oceną norm wzrastania i rozwoju, ich wszelkimi uwarunkowaniami, także epidemiologią chorób zakłócających ten rozwój oraz ich prewencją.

Pediatria etologiczna propaguje diagnozowanie stanu zdrowia metodą obserwacji spontanicznego zachowania się dziecka, bez dodatkowych, często skomplikowanych badań laboratoryjnych i pomocniczych. Wnikliwa obserwacja spontanicznego zachowania dziecka w możliwie naturalnych warunkach stanowi główne kryterium oceny zdrowia. W Instytucie Pediatrii Społecznej Medycyny Młodzieżowej Uniwersytetu im. Ludwika Maksymiliana w Monachium powstała Monachijska Funkcjonalna Diagnostyka Rozwojowa (MFDR). To dzieło zespołu naukowego kierowanego przez prof. dr h.c. Theodora Hell-brugge, znanego pediatry, przewodniczącego niemieckiej fundacji „Promyk Słońca", eksperta Światowej Organizacji Zdrowia zostało udostępnione pediatrom polskim (Hellbrugge i in. 1994, 1995). Hellbrugge (Hellbrugge i in. 1994) przez rehabilitację rozwojową rozumie łącznie: wczesną diagnostykę, wczesną terapię wrodzonych lub wcześnie nabytych uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego (oun) oraz wczesną integracją zaburzonych w rozwoju dzieci ze społeczeństwem. Wczesna diagnostyka zaburzeń rozwoju oun, to jest w pierwszych miesiącach życia dziecka, jest najtrudniejsza wobec niedojrzałości tkanek, narządów i układów narządowych, jak też podobieństwa objawów fizjologicznych, które ulegają w kierunku patologicznym.

Zadaniem rehabilitacji rozwojowej jest prewencja zaburzeń postawy i motoryki w celu rozwinięcia zdolności komunikowania się z otoczeniem i uzyskanie przez dziecko samodzielności. Rehabilitacja rozwojowa proponuje wkroczenie czynne w procesy naprawcze, jaką stwarza plastyczność rozwijającego się mózgu i jego podatność na bodźce zewnętrzne, a szczególnie te, które w sposób naturalny wzmacniają siłę i równowagę w rozwoju organizmu.

Międzynarodowe badania pod nazwą „Rozwój Dziecka" pozwoliły na zestawienie różnych skal rozwoju najważniejszych funkcji psychomotorycznych w pierwszym roku życia dziecka. Opracowany system testów rozwojowych tzw. Monachijska Funkcjonalna Diagnostyka Rozwojowa (MFDR) w pierwszym, drugim i trzecim roku życia pozwala pediatrom i psychologom na wczesne rozpoznanie nawet niewielkich opóźnień w rozwoju funkcji motorycznych takich, jak raczkowanie, siadanie, chodzenie, chwytanie przez określenie wieku ich pojawienia się. MFDR określa ponadto wiek percepcji jako miarę postrzegania zmysłowego i umiejętności pojmowania, wieku mówienia będącego miarą rozwoju umiejętności wyrażania dźwięków mowy artykułowanej oraz ich rozumienia, a także umiejętności kontaktowania się z otoczeniem będącej miarą dojrzałości społecznej dziecka.

Ocena stanu rozwoju dziecka odbywa się w jego naturalnych warunkach środowiskowych, w rodzinie, w ścisłej współpracy lekarza z rodzicami i/lub opiekunami dziecka, od najwcześniejszego okresu życia dziecka. Podkreśla się, że zdrowie dziecka jest uwarunkowane współuczestnictwem rodziców w stymulacji jego rozwoju i w procesie właściwej pielęgnacji. Matka pierwsza ocenia rozwój swego dziecka podczas pielęgnacji. Obdarzając swe dziecko miłością, może bardzo trafnie dostrzec pewne nieprawidłowości rozwoju oraz podzielić się spostrzeżeniami z lekarzem pediatrą, który winien cenić rodzicielską intuicję i umiejętność interpretacji spontanicznego zachowania dziecka.

Istnieje wiele sposobów i technik badawczych służących ocenie rozwoju psychomotorycznego niemowląt i małych dzieci, opracowanych dla potrzeb lekarzy pediatrów, psychologów, socjologów jak również dla rodziców. Świadome uczestnictwo rodziców w rozwoju dziecka od jego poczęcia poprzez narodziny i okres niemowlęctwa jest niezmiernie ważne dla jego rozwoju, kształtowania się indywidualnych predyspozycji i umiejętności w ciągłej integracji ze środowiskiem. Poza miłością rodzicielską potrzebna jest w tym celu podstawowa wiedza o fazach rozwojowych zdrowego niemowlęcia, istniejących zagrożeniach dla rozwoju w krytycznych jego fazach, sposobie ich spostrzegania, możliwościach zapobiegania i leczenia.

Od chwili urodzenia rozwój niemowlęcia trwa nieustannie, jest niezwykle precyzyjny, harmonijny, dynamiczny i dokonuje się w sposób bardzo charakterystyczny. Dojrzewanie struktur morfologicznych i ich funkcji w organizmie przebiega cefalo-kaudalnie („z góry w dół") i proksymalno-dystalnie („od środka na boki"), a funkcja wyższa rozwija się na podłożu niższej. Charakterystyczne cechy dziecka w okresie prenatalnym nie znikają z chwilą urodzenia, ale się doskonalą. Kształt ludzkiej postawy i lokomocji, wg badań ostatnich dziesięcioleci, jest określany genetycznie. Wieloletnie obserwacje wykazały, że rozwój motoryki spontanicznej przebiega równolegle z wygasaniem odruchów pierwotnych i dojrzewaniem reaktywności posturalnej, zwanej automatycznym sterowaniem położeniem ciała w przestrzeni.

Niezależnie od siebie Vojta (1988) i Pikler (1980) opisali genetycznie uwarunkowany model rozwoju motorycznego, który jest identyczny pod względem kolejności występowania i czasu pojawiania się określonych umiejętności. Prawidłowy rozwój przebiega automatycznie, jest niezależny od pomocy z zewnątrz. Według Montessori (Zukunft-Huber 1996) istnieje także genetyczne uwarunkowanie rozwoju inteligencji, przy czym czynniki zewnętrzne odgrywają mniejszą rolę w pierwszym roku życia niż w latach późniejszych. Zdrowe dzieci nie wymagają żadnych działań specjalnych z zewnątrz dla realizacji genetycznego programu, jeśli są wychowywane we właściwym środowisku rodzinnym. 

 

Podobne prace

Do góry