Ocena brak

Wprowadzenie: cele i ogólne zasady postępowania protetycznego w chorobach przyzębia

Autor /zenon80 Dodano /03.02.2014

Protetyka stomatologiczna odgrywa ważną rolę w programie leczenia periodontopatii, jednak trzeba pamiętać, że niewłaściwe stosowanie metod protetycznych to jedna z często spotykanych przyczyn uszkodzenia przyzębia. Problem jest zatem złożony, a postępowanie protetyczne (takie proponuję określenie) należy rozpatrywać zarówno w aspekcie profilaktyki chorób przyzębia, jak też stosowania procedur protetycznych u pacjentów, u których schorzenie to już wystąpiło.

Głównym celem postępowania protetycznego w przypadkach chorób przyzębia jest odtworzenie fizjologicznej normy zwarciowej poprzez zapewnienie:

-    bezurazowych kontaktów zębów przeciwstawnych łuków zębowych,

-    zrównoważonej okluzji centrycznej i ekscentrycznej,

-    zachowanie wysokości zwarciowej, gwarantującej prawidłową funkcję US.

Złożona etiopatogeneza chorób przyzębia wymaga wielospecjalistycz-nego postępowania profilaktyczno-terapeutycznego, co wyklucza skuteczność stosowania jednej, uniwersalnej metody leczenia. Dlatego stosowanie metod protetycznych w przypadkach chorób przyzębia należy traktować jako jeden z elementów w procesie postępowania kompleksowego; leczniczo-rehabilitacyjnego i profilaktycznego. Z tych też powodów używanie określenia „leczenie protetyczne periodontopatii” uważam za nietrafne, gdyż może to mylnie sugerować, że same procedury protetyczne mogą być wyłączną metodą leczenia cho-róbprzyzębia.

Przed przystąpieniem do czynności zabiegowych konieczne jest ukierunkowane badanie pacjenta z określeniem stanu zaawansowania choroby przyzębia, rodzaju towarzyszących zaburzeń współistniejących

i skuteczności dotychczasowego leczenia.

Jeżeli celem postępowania protetycznego w chorobach przyzębia jest przywrócenie i utrzymanie równowagi czynnościowej narządu żucia, to do realizacji tego celu współczesna protetyka stomatologiczna dysponuje takimi środkami, jak:

-    zabiegi eliminujące uraz zgryzowy i odtwarzające prawidłową powierzchnię okluzyjną,

-    aparaty lecznicze w postaci szyn unieruchamiających i szynoprotez,

-    stałe i ruchome konstrukcje protetyczne odtwarzające ciągłość łuków zębowych z równomiernym rozłożeniem obciążeń okluzyjnych.

W aspekcie obciążeń okluzyjnych - do celów praktyki protetycznej - rozpatruje się siły pionowe, tj. skierowane na przyzębie zgodne z kierunkiem długiej osi zęba, które określa się jako korzystne z punktu widzenia biomechaniki funkcjonowania protez, w przeciwieństwie do niekorzystnych sił poziomych skierowanych prostopadle do osi zęba (obciążenia boczne). W rzeczywistości rozkład sił jest bardziej złożony i ulega ciągłym zmianom w zależności od wzajemnego usytuowania zębów w poszczególnych fazach czynności żucia, a także nachylenia zębów.

W postępowaniu protetycznym obowiązuje zasada unikania przewagi obciążeń bocznych zębów naturalnych jako filarów uzupełnień protetycznych. Zasada ta znajduje uzasadnienie w budowie histologicznej aparatu zawieszeniowego zębów, gdzie układ włókien sprawia, iż najlepiej odbierane są obciążenia pionowe, tj. zgodne z kierunkiem długiej osi zębów. Wówczas siły ucisku rozkładają się równomiernie na cały aparat zawieszeniowy zęba, podczas gdy przy obciążeniach bocznych część włókien ulega nadmiernemu rozciąganiu, a pozostałe podlegają zgniatającemu uciskowi.

Sytuacja taka powstaje np. w wyniku przesunięcia powierzchni żującej korony protetycznej poza obręb prawidłowego kontaktu okluzyjnego z zębami przeciwstawnymi lub w przypadkach wadliwie usytuowanych podparć i zakotwiczeń w protezach ruchomych. Stwarza to dla tkanek przyzębia warunki urazowe, gdyż główne siły żucia kierowane są pod kątem w stosunku do długiej osi zęba filarowego. Tego rodzaju niefjzjologiczne obciążenia przyzębia objawiają się w efekcie rozchwianiem, a w przypadkach braku podparcia bocznego przemieszczeniem zębów. Z tego też powodu w postępowaniu protetycznym przyjmuje się zasadę odtwarzania tzw. ciągłości łuków zębowych szczęki i żuchwy w ich prawidłowej relacji okluzyjnej, z jednoczesnym odbudowaniem miejsc stycznych zębów sąsiadujących w całym łuku zębowym.

W warunkach morfologicznej normy, przy prawidłowym ukształtowaniu powierzchni okluzyjnej, wzajemny stosunek górnych i dolnych łuków zębowych oraz stosunek między zębami tego samego łuku tworzą układ równowagi artykulacyjnej sił działających podczas czynności żucia. Najczęstszą przyczyną powstawania zaburzeń tej równowagi jest przerwanie ciągłości łuków zębowych w wyniku częściowej utraty zębów. Powstające wówczas zjawiska są skutkiem zaniechania w odpowiednim czasie leczenia protetycznego i zwykle objawiają się pionowymi i poziomymi przemieszczeniami zębów z towarzyszącymi procesami patologicznymi w zakresie przyzębia i ubytkiem kości wyrostka zębodołowego.

Utrata miejsc stycznych likwiduje barierę ochronną dla tkanek przyzębia, a nachylenie zębów zmieniające ich oś stwarza niekorzystne warunki obciążeń zgryzowych. Przesunięcia pionowe zębów nie podpartych zaburzają przebieg powierzchni okluzyjnej i uniemożliwiają płynność ruchów artykulacyjnych, przez co doprowadzają do przeciążeń aparatu zawieszeniowego i powstawania zespołu zgryzu urazowego z objawami periodontopatii. W przebiegu periodontopatii, w zależności od postaci i stanu zaawansowania procesu chorobowego, występują zmiany, które powinny być przedmiotem wnikliwej analizy przed przystąpieniem do zaopatrzenia protetycznego. Tak np. postępujący ubytek kości wyrostka zębodołowego i związana z tym redukcja ozębnej doprowadza do niekorzystnej dysproporcji części korzeniowej

i koronowej zębów, co sprawia, że nie są one pełnowartościowymi filarami dla konwencjonalnych uzupełnień protetycznych, a przez to wymagają stosowania procedur specjalnych.

Postępowanie protetyczne jest zazwyczaj końcowym etapem zespołowego leczenia chorób przyzębia i polega na stosowaniu stałych i ruchomych uzupełnień protetycznych, których zadanie w tych przypadkach jest podwójne i obejmuje: morfologiczną rekonstrukcję łuków zębowych (uzupełnienie braków zębowych) z równoczesnym działaniem profilaktyczno-rehabilitacyjnym. Lecznicza rola aparatów protetycznych realizowana jest na drodze przywracania tkankom przyzębia warunków równowagi czynnościowej przez eliminowanie przeciążeń okluzyjnych jako czynników urazowych. Obowiązuje przy tym zasada wdrażania procedury protetycznej po wcześniej przeprowadzonym leczeniu zachowawczo-chirurgicznym

i w razie konieczności ortodontycznym. Zatem do zabiegów protetycznych można przystąpić wówczas, gdy uprzednio przeprowadzono skuteczną sanację jamy ustnej w pełnym jej zakresie, a w szczególności:

-    usunięto ogniska próchnicy,

-    wyleczono ostre stany zapalne okołozębowych tkanek miękkich,

-    w przypadkach wskazanych przeprowadzono zabiegi regenerujące struktury kostne i plastykę tkanek miękkich,

-    zrealizowano program higienizacji jamy ustnej, a w tym tkanek przyzębia.

W postępowaniu protetycznym zaleca się dwuetapowość, przy czym zadaniem pierwszego etapu jest unieruchomienie zębów w położeniu biostatycznym w celu uzyskania równowagi czynnościowej tkanek przyzębia, której utrzymanie jest zadaniem etapu drugiego. Na etapie pierwszym stosowane są różnego typu aparaty blokujące, zwane w praktyce szynami, których działanie polega na współpracy z niewydolnymi tkankami przyzębia w utrzymaniu zębów w zębodole, a niekiedy częściowym przejęciu ich funkcji w trakcie aktu żucia (szyny zgryzowe). Przy czym zasadą szy-nowania jest blokowanie zębów na dłuższych odcinkach łuku zębodołowego tj. zębów przednich z zębami bocznymi. Jest to uzasadnione faktem, iż kły i siekacze mają przednio-tylny kierunek ruchomości, zaś zęby trzonowe i przedtrzonowe kierunek boczny. Konstrukcja taka stanowi z zębami jeden blok czynnościowy, który w pewnym stopniu ulega zrównoważeniu działających na nią sił. Taka zasada konstrukcji szyn i szynoprotez ruchomych czasowych obowiązuje także w planowaniu uzupełnień protetycznych o charakterze zaopatrzenia docelowego, tj. w przypadkach stosowania: koron zblokowanych, mostów protetycznych, szynoprotez szkieletowych i protez ruchomych z blokującymi klamrami ciągłymi oraz protez nakładowych.

Niezależnie od rodzaju zastosowanego aparatu protetycznego celem stosowania konstrukcji blokujących jest:

-    unieruchomienie rozchwianych zębów,

-    ochrona przyzębia przez eliminację sił poziomych i rozłożenie obciążenia zgryzowego na większą powierzchnię,

Zgodnie z zakresem tematycznym w dalszym ciągu tego rozdziału omówiona zostanie specyfika postępowania protetycznego w wykonawstwie i stosowaniu różnego typu stałych uzupełnień protetycznych u pacjentów z rozpoznaną periodontopatią.

 

Do góry