Ocena brak

Władcy Hiszpanii i Portugalii

Autor /lolekbocian Dodano /10.05.2012

W dziejach Półwyspu Iberyjskiego zapisało się wielu władców, których ogromne aspiracje pchały do rozszerzania swej władzy na inne państwa kontynentu. Gdy Europa okazała się za ciasna, ruszyli na podbój Nowego Świata.

W VIII wieku większość terytoriów Półwyspu Iberyjskiego została podbita przez Arabów. Z czasem, kiedy chrześcijanie stopniowo zaczęli wypierać stamtąd Arabów (tzw. rekonkwista), półwysep podzielił się na wiele państewek. W XV wieku dominującą pozycję zajmowały Kastylia, Aragonia i Portugalia. W wyniku małżeństwa dynastycznego doszło do powstania unii personalnej Kastylii i państwa aragońsko-katalońskiego, które było zalążkiem Hiszpanii.

Hiszpańscy monarchowie

Ferdynand II Katolicki (1452-1516) i Izabela I Katolicka (1451-1504). Ferdynand i Izabela pobrali się w roku 1469. Kilka lat później, w roku 1474, Izabela została królową Kastylii - a kiedy w roku 1479 Ferdynand zasiadł na tronie sąsiadującej Aragonii, powstało państwo hiszpańskie. W roku 1492 chrześcijanie zdobyli Grenadę, ostatnią iberyjską twierdzę muzułmanów, a Krzysztof Kolumb na czele wyprawy pod patronatem hiszpańskiej pary królewskiej dotarł do brzegów Ameryki. Fanatyzm religijny Izabeli doprowadził do wypędzenia z Hiszpanii Żydów w 1492 roku, a w 1500 roku, także muzułmanów. Po jej śmierci Kastylię miała odziedziczyć jej córka Joanna, jednakże Ferdynand zamknął ją jako obłąkaną w odosobnieniu i dalej sam sprawował władzę.

Karol I Habsburg (1500-1558; król 1516-1556). Karol byj pierwszym królem hiszpańskim z dynastii Habsburgów. Spadkobiercą korony hiszpańskiej został jako syn Joanny, jednocześnie odziedziczył Neapol, kolonie hiszpańskie w Ameryce i imperium habsburskie. W 1519 roku został koronowany na Świętego Cesarza Rzymskiego. U schyłku życia Karol, zmęczony ciężarem władzy, abdykował. Przeświadczony o tym, że dziedzictwo Habsburgów jest zbyt wielkie, by mogło być rządzone przez jednego człowieka, podzielił je między swego syna i brata.

Filip II (1527-1598; król 1556-1598). Syn Karola, Filip, odziedziczył Hiszpanię, Niderlandy, Neapol, Mediolan i kolonie hiszpańskie w Ameryce. Stolicą swego państwa uczynił Madryt i wzniósł dla siebie pałac, El Escorial. W roku 1580 został królem Portugalii, jednocząc tym samym cały Półwysep Iberyjski. Okazał się jednak biurokratą, autokratą i fanatyczym katolikiem. Próbował, bezskutecznie, podporządkować sobie Anglię. Nie udało mu się także stłumić rewolty południowych prowincji Niderlandów.

Filip III (15/78-1621; król 1598-1621). Filip, pobożny i cichy z natury, przekazał władzę w ręce swego faworyta, księcia Lermy (1552-1625; minister 1598-1618). Era świetności Hiszpanii powoli miała się ku końcowi.

Filip IV (1605-1665; król 1621-1665). Filip pozostawał pod przemożnym wpływem swego utalentowanego ulubieńca, hrabiego Oliyaresa (1587-1645; minister 1621-1643), który jednakże nie potrafił zatrzymać posuwającego się rozkładu państwa. Po długiej wojnie z Francją Hiszpania straciła militarną przewagę i pozycję potęgi na europejskiej arenie politycznej.

Karol II (1661-1700; król 1665-1700). Karol był ostatnim królem hiszpańskim z dynastii habsburskiej. Świadomy planów obcych potęg dotyczących podziału wciąż ogromnego imperium hiszpańskiego po jego śmierci, Karol zapisał w spadku całe państwo Filipowi, wnukowi Ludwika XIV.

Filip V (1683-1746; król 1700-1746). Filip, pierwszy król z dynastii Burbonów na tronie hiszpańskim, stoczył długą batalię o władzę w hiszpańskiej wojnie sukcesyjnej (1700-1714). Zachował koronę, ale musiał zrezygnować z południowych Niderlandów i terytoriów hiszpańskich we Włoszech. W 1704 roku Anglicy zdobyli Gibraltar, który pozostaje do dziś ostatnią kolonią w Europie.

Ferdynand IV (1713-1759; król 1746-1759). Za jego rządów nastąpiło ożywienie wymiany handlowej z krajami kontynentu amerykańskiego.

Karol III (1716-1788; król 1759-1788). Karol były król Obojga Sycylii, przeprowadził wiele reform w duchu absolutyzmu oświeceniowego. W 1767 roku wypędził z kraju jezuitów i skonfiskował ich mienie. Zawarłszy z Francją Burbonów ścisły sojusz, tzw. „pakty familijne", Hiszpania wdała się w dwie wojny z Anglią, które przyniosły jej niewiele korzyści.

Karol IV (1748-1819; król 1788-1808). Karol pozostawał pod silnymi wpływami swej żony, Marii Luizy, i jej kochanka - Manuela de Godoy, (1767-1851; minister 1792-1808). Godoy prowadził politykę profrancuską, która zaowocowała wspólną, hiszpańsko-francuską inwazją na Portugalię w 1807 roku, jednakże rok później powstania ludowe w Hiszpanii zmusiły Karola do abdykacji na rzecz syna, Ferdynanda. Obaj jednak pod naciskiem Napoleona, zrezygnowali z tronu na rzecz Józefa Bonaparte.

Józef (1768-1844; król Hiszpanii 1808-1813). Józef, zanim zasiadł na tronie hiszpańskim, był królem Neapolu. Podczas swoich rządów ustanowił konstytucję liberalno-burżuazyjną wzorowaną na francuskiej, ale mimo to nie udało mu się nigdy przezwyciężyć nienawiści podwładnych wynikającej z kompleksu obcego monarchy. W roku 1813 Józef zbiegł z kraju, kiedy do granic Hiszpanii zbliżały się wojska angielskie pod wodzą Wellingtona.

Ferdynand VII (1784-1833; król 1814-1833). Na wskroś reakcyjny Ferdynand zniósł liberalną konstytucję. Utrata przez Hiszpanię kolonii w Ameryce doprowadziła w 1820 roku do rewolty, lecz Ferdynand przy pomocy wojsk francuskich odzyskał władzę.

Izabela II (1830-1904; królowa 1833-1868). Ferdynand wskazał swoją córeczkę Izabelę, tuż po jej przyjściu na świat, jako swoją następczynię. Uczynił to wbrew prawu, zgodnie z którym koronę może dziedziczyć tylko męski potomek. Brat Ferdynanda, don Carlos, rościł pretensje do tronu, co wywołało tzw. wojnę karlistów (1834-1839). Cały okres rządów Izabeli naznaczony był niepokojami społecznymi. Skandale wokół jej osoby ułatwiły w końcu liberałom usunięcie jej z tronu.

Okres bezkrólewia

Amadeusz I (1845-1890; król 1870-1873). Amadeusz, książę Aosty, był synem Wiktora Emanuela II, króla Piemontu. Przyjął koronę hiszpańską, ale napotkawszy na wrogość ze strony Hiszpanów wkrótce abdykował, wywołując zamęt w kraju. Bezkrólewie trwające w latach 1873-1874 to okres zamachów wojskowych i powstań. Dopiero za sprawą Alfonsa, syna Izabeli II, który obiecał wprowadzić liberalną konstytucję, nastąpiła restauracja monarchii burbońskiej.

Odrodzona monarchia

Alfons XII (1857-1885; król 1875-1885). Za panowania Alfonsa rozgromiono wreszcie karlistów.

Alfons XIII (1886-1941; król 1885-1931). Alfons urodził się już po śmierci swego ojca, a jego matka, Maria Christina, rządziła jako regentka (1885-1902). Klęska w wojnie hiszpańsko-amery-kańskiej i zamieszki wśród robotników stawiały pod znakiem zapytania przyszłość hiszpańskiej demokracji parlamentarnej.

Rozwój katalońskiego ruchu separatystycznego został stłumiony w 1923 roku przez generała Miguela Primo de Rivera (1870-1930; dyktator 1923-1925, premier 1925-1930),który wprowadził dyktaturę wojskową. Ustąpił z urzędu pod wpływem rosnącej opozycji, a kiedy w samorządowych wyborach przeważającą większość głosów zdobyli republikanie, król Alfons udał się na emigrację.

Druga republika

Niceto Alcala Zamora (1877-1949; prezydent 1931-1936). Zamora został prezydentem Hiszpanii z demokratyczną, świecką konstytucją, ale niestabilną sytuacją polityczną. W wyniku wyborów w lutym 1936 roku do władzy doszedł Front Ludowykoalicja partii lewicowych z Manuelem Azaną jako premierem, a potem prezydentem.

Manuel Azana (1880-1940; premier 1931-1933; prezydent 1936-1939). Nowy rząd musiał stawić czoła zbrojnemu zamachowi stanu pod przywództwem generała Francisco Franco. Konflikt przeistoczył się w krwawą wojnę domową (1936-1939). W tym okresie znaczącymi republikańskimi gabinetami były rządy Largo Caballero (1869-1946; premier 1936-1937) i Juana Negrina (1894-1956; premier 1937-1939).

Hiszpania za dyktatury Franco

Wojna zakończyła się w marcu 1939 r. zwycięstwem wojsk generała Franco, któremu znacznego wsparcia udzieliły faszystowskie Niemcy i Włochy.

Francisco Franco (1892-1975; caudillo [wódz] i szef rządu 1936-1975). Po zwycięstwie w wojnie domowej Franco z całą bezwzględnością rozprawił się z pokonanymi przeciwnikami. Mimo pomocy, jaką otrzymał od Niemców i Włochów, Franco nie wciągnął Hiszpanii w II wojnę światową. Jego autokratyczne rządy miały bowiem charakter bardziej tradycjonalistyczny niż faszystowski w pełnym tego słowa znaczeniu. Polityczna izolacja Hiszpanii trwała aż do okresu zimnej wojny, kiedy to w roku 1953 podpisany został układ wojskowy ze Stanami Zjednoczonymi. Niewiele to zmieniło sytuację międzynarodową i wewnętrzną. Na swojego spadkobiercę Franco wyznaczył Jana Karola, syna pretendenta do tronu Juana.

Powrót do monarchii

Jan Karol I (ur. 1938; król od 1975). Chociaż to dyktator Franco przekazał Janowi Karolowi władzę, wnuk Alfonsa XIII poparł proces przeobrażenia Hiszpanii w monarchię konstytucyjną o szerokim wachlarzu swobód demokratycznych.

Arias Navarro (1908-1989; premier 1973-1976). Rządowi Navarro, urzędującemu w okresie przejściowym, nie udało się wprowadzić w życie szeregu reform.

Adolfo Suarez Gonzalez (ur. 1932; premier 1976-1981). Za rządów Gonzaleza, niegdyś zwolennika generała Franco, nastąpiła demokratyzacja życia politycznego.

Leopoldo Calyo Soleto (ur 1926; premier 1981-1982). Soletowi udało się przetrwać próbę zamachu stanu w lutym 1981 roku, jednakże już rok później w wyborach poniósł sromotną klęskę.

Felipe Gonzalez (ur. 1942; premier 1982-1996). Umiarkowany socjalista Gonzalez wprowadził Hiszpanię do EWG.

Jose Maria Aznar (ur. 1953; premier od 1996). Aznarowi powierzono urząd premiera po tym, jak gabinet Gonzaleza zaczęto podejrzewać o korupcję.

Portugalia

W XI wieku z Portugalii zostali wyparci muzułmanie, a przed początkiem XII wieku wykształciła się tam odrębna państwowość.

Jan I Wielki (1357-1433; król 1385-1433). Jan założył dynastię Avizów. Zwycięstwo odniesione pod Aljubarrota w 1385 roku umożliwiło ostateczne oderwanie się Portugalii od Kastylii. Począwszy od roku 1418 jego syn, książę Henryk Żeglarz (1394-1460), rokrocznie organizował wyprawy odkrywcze, które za każdym razem docierały do coraz to odleglejszych zakątków świata.

Edward I (1391-1438; król 1433-1438). Za jego rządów Portugalczycy ponieśli sromotną klęskę pod Tangerem w 1437 r. w wojnie z muzułmanami.

Alfons V Afrykańczyk (1432-1481; król 1438-1481). Alfons ustanowił pierwszy portugalski kodeks prawny. Jego wojska zdobyły zaś Casablankę i Tanger.

Jan II Książę Doskonały (1455-1495; król 1481-1495). Jan pokonał panów feudalnych i umocnił swą królewską władzę.

Manuel I Szczęśliwy (1469-1521; król 1495-1521). Za panowania Manuela w 1498 roku Vasco da Gama dotarł do Indii, a Portugalia stała się bogata dzięki nawiązaniu kontaktów handlowych ze Wschodem. Wkrótce kolonie portugalskie powiększyły się o odkrytą przez Cabrala Brazylię.

Jan III Pobożny (1502-1557; król 1521-1557). W okresie jego panowania ustanowiona została w Portugalii instytucja inkwizycji.

Sebastian (1554-1578; król 1557-1578). Po długim okresie regencji, gdy Sebastian osiągnął pełnoletność, wziął udział w krucjacie w Afryce Północnej, podczas której zginął.

Henryk (1512-1580; król 1578-1580). Henryk, brat Jana III Pobożnego, był ostatnim królem z dynastii Avizów.

Filip I (1527-1598; król 1580-1598). Będący już królem Hiszpanii zasiadł na tronie portugalskim, pokonując rywali w bitwie pod Alcantarą w 1580 roku.

Filip II (1578-1621; król 1598-1621). Panował także w Hiszpanii jako Filip III.

Filip III (1605-1665; król 1621-1640). Za rządów Filipa III, który jako Filip IV władał Hiszpanią, Portugalia pozostawała pod wpływami hiszpańskimi. Korzystając z trudności, z którymi borykała się akurat Hiszpania, Portugalczycy wzniecili bunt i wybrali na króla Jana Braganęę.

Dynastia Braganca

Jan IV Szczęśliwy (1605-1656; król 1640-1656). Portugalczycy w okresie rządów tego pierwszego króla z dynastii Braganęa skutecznie odpierali ataki Hiszpanów.

Alfons VI (1643-1683; król 1656-1667). Alfons okazał się tak nieodpowiedzialny, że został faktycznie pozbawiony władzy i musiał udać się w 1667 roku na emigrację. Rządy w kraju sprawował jako regent jego brat Piotr.

Piotr II (1648-1706; król 1683-1706). Piotr, będąc jeszcze regentem, wciągnął Portugalię w hiszpańską wojnę domową (1700-1714). Portugalczycy wraz z Anglikami najechali Hiszpanię i w 1706 roku zdobyli Madryt.

Jan V Wielkoduszny (1689-1750; król 1706-1750). Pokonana Portugalia w 1707 roku wycofała się z wojny, a Jan zapisał się w historii jedynie jako dziwak.

Józef I (1715-1777; król 1750-1777). Faktyczna władza należała w tym okresie do Sebastiana Carvala, markiza Pombala (1699-1782; minister 1756-1777), który przeobraził Portugalię w typowe dla XVIII wieku państwo „światłego aboslutyzmu", likwidując przywileje szlachty i kościoła, a promując edukację i przemysł. W roku 1755 Lizbonę nawiedziło trzęsienie ziemi, w wyniku którego miasto zostało poważnie zniszczone. Wkrótce jednak stolicę odbudowano. W 1774 roku Józef zapadł na chorobę psychiczną.

Maria I (1734-1816; królowa 1777-1816) i Piotr III (król 1777-1786). W roku 1760 Maria poślubiła swego wuja Piotra. Kiedy w 1792 roku królowa zapadła na chorobę psychiczną, jej syn Jan został regentem. W czasie wojen napoleońskich w 1807 r. zjednoczone siły francusko-hiszpańskie zdobyły Lizbonę, a rodzina królewska zbiegła do Brazylii, gdzie większość jej członków pozostała nawet po wyzwoleniu Portugalii przez Anglików w 1808 roku.

Jan VI (1767-1826; król 1816-1826). Jedynie Jan z całej rodziny królewskiej powrócił do ojczyzny w 1822 roku. W wyniku rewolucji liberalnej 1820 roku musiał on zaakceptować ustanowienie monarchii konstytucyjnej.

Piotr IV (1798-1834; król 1826). Piotr, syn Jana, był już cesarzem Brazylii, gdzie postanowił pozostać. Koronę Portugalii oddał zaś swej córce Marii.

Maria II (1819-1853; królowa 1826-1853). Rządy Marii były pasmem skomplikowanych i niekończących się batalii między jej poplecznikami a reakcyjnym wujem don Miguelem. Sama królowa Maria przez pięć lat przebywała na obczyźnie, podczas gdy w Portugalii rządy sprawował Miguel (1828-1834), jednakże z pomocą Anglików i Francuzów został on w końcu zdetronizowany.

Piotr V (1837-1861; król 1853-1861). Piotr, syn Marii II, zmarł młodo na tyfus.

Ludwik I (1838-1889; król 1861-1889). Zarządów Ludwika I, brata Piotra V, nasiliły się nastroje republikańskie.

Karol I (1863-1908; król 1889-1908). Osobowość Karola podsyciła jeszcze tęsknoty za republiką. Król sprawował dyktatorskie rządy za pośrednictwem Joao Franca (1855-1929; premier 1906-1907), ale wkrótce został zamordowany.

Manuel II (1889-1932; król 1908-1910). Mimo iż przywrócił on system parlamentarny, został zdetronizowany w wyniku rewolucji.

Republika Portugalska

Teofilo Braga (1843-1924; szef rządu tymczasowego 1910-1911). Rząd Bragi ukrócił przywileje kościoła oraz ustanowił nową, bardziej demokratyczną konstytucję.

Manuel de Arriaga (1842-1917; prezydent 1911-1915). Mimo tradycyjnego sojuszu z Anglią, Portugalia na początku I wojny światowej nie odgrywała roli na arenie międzynarodowej z powodu wewnętrznych konfliktów.

Bernardino Machado (1851-1944; prezydent 1915-1917). Portugalia znalazła się w stanie wojny z Niemcami w roku 1916, lecz krótko potem, w grudniu 1917 roku w wyniku proniemieckiego przewrotu obalono rząd.

Sidonio Pais (1872-1918; prezydent-dyktator 1917-1918). Generał Pais utrzymał się przy władzy aż do grudnia 1918 roku, kiedy zginął zamordowany w zamachu.

Antonio Jose de Almeida (1866-1929; prezydent 1919-1923).

Teixeira Gomes (1862-1941; prezydent 1923-1925). Niewydolność systemu parlamentarnego doprowadziła do próby przewrotu wojskowego, która ostatecznie zakończyła się niepowodzeniem.

Bernardino Machado (1851-1944; prezydent 1925-1926). Machado, piastujący już wcześniej urząd prezydenta (1915-1917), sprawował władzę przez kolejne sześć miesięcy, aż obalony został system parlamentarny.

Nowe Państwo

Antonio Carmona (1869-1951; prezydent 1928-1951). Generał Carmona został wybrany prezydentem w nowym systemie, ale wkrótce na plan pierwszy wybił się Antonio Salazar (1889-1970; premier 1932-1968). Będący faktycznie dyktatorem, Salazar wprowadził nowy quasi faszystowski ustrój polityczny, zwany Nowym Państwem. Pomógł on też generałowi Franco wygrać hiszpańską wojnę domową (1936-1939), jednakże w II wojnie światowej Portugalia nie brała udziału.

Francisco Craveiro Lopes (1894-1964; prezydent 1951-1958). Lopes był tylko figurantem - rzeczywista władza nadal należała do Salazara. Americo Tomas (1894-1987; prezydent 1958-2 1974). Kiedy w 1968 roku Salazar stał się niezdolny do sprawowania władzy, zastąpił go Marcello Caetano (1906-1980; premier 1968-1974). Drogo kosztujące Portugalię wojny kolonialne w Afryce, które zostały ostro skrytykowane przez generała Antonia de Spinolę, wywołały zamach stanu pod przywództwem Francisca de Costa Gomesa i innych oficerów. W wyniku tego skończyła się era Nowego Państwa, a z nim izolacja Portugalii.

Po przewrocie władza znalazła się w rękach lewicowych rad wojskowych aż do wyborów w 1976 roku, którymi zapoczątkowano odbudowę rządów cywilnych.

Druga Republika Portugalska

Antonio Ramalho Eanes (ur. 1935; prezydent 1976-1986). Generał Eanes stłumił powstanie wywołane przez lewicę w 1975 roku i we wczesnych latach 80. podjął kroki mające na celu dokończenie procesu transformacji Portugalii w kraj demokratyczny. Centroprawicowy lider Anibal Cavaco Silva (ur. 1939; premier od 1985) kierował procesem przejścia do gospodarki rynkowej.

Mario Soares (ur. 1924; prezydent od 1986). Soares - były premier z ramienia partii socjalistycznej (1976-1978,1983-1985) - stał się pierwszym prezydentem-cywilem od 1926 roku. W 1986 roku Portugalia została przyjęta do EWG.

Podobne prace

Do góry