Ocena brak

WIZERUNK WŁASNY ŻYWOTA CZŁOWIEKA POCZCIWEGO, wierszowany traktat moralistyczny M. Reja

Autor /dynamitka001 Dodano /05.04.2012

WIZERUNK WŁASNY ŻYWOTA CZŁOWIEKA POCZCIWEGO, wierszowany traktat moralistyczny M. Reja, wyd. w Krakowie 1558, u M. Wirzbięty (wznów. 1560, 1585), swobodna przeróbka łac. poematu Zodiacus vitae (1535-36), pióra M. Palingeniusa (właśc. P.A. Manzolli). Dzieło humanisty z Ferrary jest śmiałym wywodem zasad moralności renesansowej, analizującym problemy rei. i etyczne ze stanowiska racjonalistycznego; Rej poglądy myśliciela wł. osłabił i rozbroił, ale coś z nich w przeróbce doszło do głosu. Nade wszystko zaś autor pol. zwyczajem średniow. nadał utworowi oprawę alegoryczną wprowadzając motyw wędrówki młodzieńca po rezydencjach 12 filozofów antycznych, którzy udzielają mu nauk o potrzebnych człowiekowi cnotach i szkodliwych wadach. Kompozycja ta dawała okazję do licznych wycieczek satyr. i moralizatorskich, dot. życia pol., a także do zabarwienia poematu plastycznymi scenkami obycz. i opisami pol. krajobrazu. Traktat Reja jest pierwszą w literaturze pol. próbą wyłożenia poglądu na świat dokonaną ze stanowiska świeckiego.

Dzieło to cieszyło się dużą poczytnością wśród współczesnych. Pogłosy jego lektury znaleźć można u S. Orzechowskiego, J. Kochanowskiego, S. Grabowieckiego i in.; należy też wspomnieć, że autor pierwszej gramatyki języka pol., P. Statorius, stąd właśnie zaczerpnął przeważającą większość przykładów obrazujących prawidłowości polszczyzny.

Przedr. wyd. 1560 oprac. S. Ptaszycki, Petersb. 1881-88; wyd. fototyp. oprac. H. Kapełuś, W. Kuraszkiewicz, Wr. 1971 BPP B 19. M. LANDAU M. Reja „W." a „Żywot", „Pam. Lit." 1913; P. ZWOLIŃSKI Najdawniejsze opracowanie języka M. Reja, „Jęz. Pol." 1953 z. 4; E. OSTROWSKA O artyzmie opisów przyrody w „W.", tamże 1961 z. 4; A. KRZEWIŃSKA Alegoria w „W." M. Reja, w: Tradycja i nowoczesność (zbiór.), Wr. 1971. ,

Do góry