Ocena brak

WINCENTY, mistrz Wincenty, Wincenty zw. Kadłubkiem

Autor /ewelina50 Dodano /04.04.2012

WINCENTY, mistrz Wincenty, Wincenty zw. Kadłubkiem, ur. ok. 1150 w Kargowie pod Stopnicą (?), zm. 8 III 1223 w Jędrzejowie (tamże pochowany), kronikarz. Pochodził z rodziny rycerskiej. Studia na uniw. paryskim lub bolońskim pozwoliły mu zdobyć szeroką erudycję i poznać dzieła myślicieli tzw. renesansu XII-wiecznego. Był kapelanem i kancelistą na dworze Kazimierza Sprawiedliwego, później prepozytem kolegiaty w Sandomierzu, 1208-18 biskupem krak., 1215 wziął udział w IV soborze laterańskim, 1218 wstąpił do zakonu cystersów w Jędrzejowie. Beatyfikowany 1764. Kronikę spisał na polecenie Kazimierza Sprawiedliwego. Czas jej powstania nie jest dokładnie ustalony. Składa się ona z 4 ksiąg, z których 3, dotyczące dawniejszych dziejów Polski, otrzymały formę dialogu między bpem krak. Mateuszem a abpem gnieźn. Janem, czwarta jest relacją o panowaniu Mieszka Starego i Kazimierza Sprawiedliwego, doprowadzoną do 1202. Dzieło, utrzymane w charakterystycznym dla epoki stylu kwiecisto-alegorycznym, pełnym aluzji, metafor, wprowadzające mnóstwo sentencji, bajek i przypowieści o ludziach czy zwierzętach, napisane prozą ze wstawkami wierszowanymi (np. poet. dialog epicedialny na śmierć Kazimierza Sprawiedliwego), było typowym wytworem ówczesnej eur. kultury lit., której zwyczajem było upiększanie i wzbogacanie historii. Stąd. w kronice niezliczone wątki antyczne, swobodne zapożyczenia z autorów, łac., w pradziejach Polski relacje o zwycięskich walkach Polaków z Aleksandrem W. i kontaktach z Rzymem za Cezara. Wprowadzając cykl podań krak. (smok wawelski, Krakus i Wanda), podkreśla autor tradycje pol. suwerenności państwowej. Dzieło ubarwiają polit.-moralist. komentarze do przedstawionych wydarzeń, budujące wzorzec sprawiedliwej monarchii, szanującej obranego przez naród władcę. Naiwny niekiedy patriotyzm i religijność przejawiły się zwł. w opisie dziejów bpa Stanisława, którego kronikarz ukazał jako męczennika i kandydata na świętego patrona Polski, rozpoczynając w ten sposób akcję, która 1253 doprowadziła do jego kanonizacji.

Wartość hist. kroniki ze względu na jej polit.-moralist. cel, subiektywizm, małą ilość faktów i dowolność w ich przedstawianiu jest nierówna, największa dla l. 1173-1202. Pisana poprawną łaciną, oparta na dobrych wzorach, kronika służyła w XV w. jako uniw. podręcznik retoryki, o jej popularności świadczy kilkadziesiąt zachowanych odpisów rękopiśmiennych; drukiem wydał ją J.Sz. Herburt w Dobromilu 1612, pierwszy zaś przekł. pol. zamieszczono w wyd. A. Przezdzieckiego (Kr. 1862).

Magistri Vincenti Chronica Polonorum, wyd. A. Bielowski, Lw. 1872 MPH II; Mistrza W. Kronika polska, tłum. K. Abgarowicz i B. Kurbis, wstęp i komentarze B. Kurbis, W. 1974 (tu omówienie i bibliografia wcześniejszych opracowań).

M. PLEZIA. Od Arystotelesa do „Złotej legendy", W. 1958; J. DĄBROWSKI Dawne dziejopisarstwo polskie, Wr. 1964; J. STABIŃSKA Mistrz W., Kr. 1973; Mistrz W.K., pierwszy uczony polski. W 750-lecie śmierci, Studia Źródłozn. 20 (1976) - materiały z sympozjum nauk. 1975; Z. SZPAKOWSKI W. K.-historyk i humanista,Więź" 1977 nr 10.

Podobne prace

Do góry