Ocena brak

WIELKA ARMIA

Autor /Erazm123 Dodano /18.06.2013

Za czasów monarchii w armii franc. nie było właściwie jednostek większych niż pułki. Dopiero perspektywa konfliktu zbrojnego skłoniła min. wojny do utworzenia trzech pierwszych armii. Na mocy dekretu podpisanego 14 XII 1791 przez Ludwika XVI powstały: Armia Północy, pod dow. gen. Rochambeau; Armia Centrum -gen. Lafayette’a; Armia Renu - gen. Birona. 13 IV 1792, tydzień przed wybuchem wojny z Austrią, powstała czwarta armia, zwana Armią Południa, pod dow. gen. Montesquiou-Fezensaca.

Pierwsza rewolucyjna kampania 1792 wykazała, że istniejące armie są jednostkami zbyt wielkimi, a więc trudnymi w dowodzeniu i manewrowaniu. Wobec tego 1 X 1792 Armię Centrum przemianowano na Armię Mozeli pod dow. gen. Beurno-ville’a. Powołano również Armię Wogezów pod dow. gen. Custine’a. Armię Południa podzielono na: Armię Alp, pod dow. gen. Kellermanna; Armię Pirenejów, pod dow. gen. Serrana. 21 X 1792 powołano Armię Wewnętrzną, pod dow. gen. Ber-ruyera. Kilka dni później z Armii Alp wyodrębniono Armię Italii.

Na początku 1793 wprowadzono nowe podziały. Armię Pirenejów podzielono na: Armię Pirenejów Zachodnich, pod dow. gen. D'Elbecqa, i Armię Pirenejów Wschodnich, pod dow. gen. Deflersa. W IV 1793 pojawiła się Armia Sables d’Olonne, zwana później Amiią Zachodu. Strzegła ona wybrzeża O. Atlantyckiego od ujścia Girondy do ujścia Loary, pierwszym dow. został gen. Berruyer. W tym czasie utworzono też: Armię Wybrzeża Brestu, Armię Wybrzeża Cherbourga, Armię Wybrzeża La Rochelle, która strzegła wybrzeża O. Atlantyckiego od ujścia Girondy do ujścia Loary. W X 1793 Armia Zachodu, przeznaczona do zwalczania powstania w Wandei, połączyła się z Armią Wybrzeża La Rochelle.

Modyfikacje podziału wojsk rewolucyjnych na poszczególne armie były dosyć częste, a ich liczba zależała również od sytuacji na frontach. Podczas zwycięskich ofensyw łączono po dwie, a naw et po trzy armie (np. w VI 1794 z armii Mozeli, Arde-nów i Północy utworzono jedną Armię Sambry i Mozy). W trakcie odwrotów natomiast liczba armii z reguły wzrastała.

Wytworzył się też podział sił zbrojnych według zadań, jakie miały realizować poszczególne armie. Od 1792 istniał front włoski. Działała na nim Armia Italii, broniąca Francji przed wojskami austr. i małych państewek wł.; przetrwała aż do 1815. Zagrożenie ze strony Anglii zmusiło władze rewolucyjne już w 1792 do rozmieszczenia części sił na wybrzeżach. Armie wyspecjalizowane w obronie wybrzeża za czasów Napoleona otrzymywały dodatkowe zadanie ścisłej blokady kontynentu w celu udaremnienia handlu z Anglią. Działały do 1815. Konieczność stłumienia powstania w Wandei, jak i ochrony kraju przed spiskami rojalistycznymi, skłoniły władze Republiki do utworzenia drugiej Armii Wewnętrznej, istniejącej również do 1815. W 1798 pojawiła się pierwsza armia przeznaczona do działań poza Europą, nazwana początkowo „Lewym skrzydłem Armii Anglii”, stała się Armią Wschodu, kiedy pod rozkazami Bonapartego wylądowała w Egipcie. Armią, liczącą 54 tys. żoł. w pięciu dywizjach piech., dowodził gen. Kleber, Reynier, Desaix, Bon i Menou.

Ważnym etapem w kształtowaniu nowoczesnej organizacji armii franc. była kampania 1800. Powstały wówczas: Armia Renu, licząca 100 tys. żoł. pod dow. gen. Moreau, w 1800 składała się z: korpusu gen. Sainte-Suzanne’a, korpusu gen. Gouvio-na Saint-Cyra, korpusu gen. Lecourbe’a, rezerwy pod osobistym dowództwem Moreau, kawalerii gen. d’Hautpoula oraz Armia Italii (Rezerwowa), pod rozkazami Bonapartego, działająca na froncie wł., licząca 55 tys. żoł. Składała się z: awangardy gen. Lannesa, zgrupowania gen. Duhesine’a, zgrupowania gen. Victora, kawalerii gen. Murata, gwardii konsularnej.

Po pokoju w Luneville armie Renu i Italii rozformowano. Wojska franc. dzieliły się teraz przejściowo na Armię Bretanii (Augereau), Armię Zachodu (Bemadotte), Armię Południa (Murat), korpus obserwacyjny Girondy (Leclerc), korpus w Republice Cisalpińskiej (Moncey) i korpus w Republice Helweckiej (Montchoisy). Dochodziła do tego Armia Wschodu, odcięta w Egipcie, pod rozkazami gen. Menou.

12 X 1803 Bonaparte nakreślił schemat organizacyjny „wielkiej ekspedycji” przeciwko Anglii. Armię mającą w niej uczestniczyć podzielono na obozy St-Omer, Bruges i Montreuil oraz rezerwę. Wszystkie obozy i rezerwa miały własne sztaby. Powstał też Sztab Główny - zaczątek przyszłego sztabu WA.

W korespondencji min. wojny Berthiera z Bonapartem w 1804 pojawia się termin „Armia Wybrzeży Oceanu” na określenie całości sił skupionych w obozach nad kanałem La Manche. Do inwazji nie doszło, franc. flota nie była bowiem w stanie zapewnić bezpiecznego transportu wojsk przez kanał La Manche.

29 VIII 1805 decyzją cesarza Armię Wybrzeży Oceanu przekształcono w WA. Po raz pierwszy w czasach napoleońskich pojawił się wówczas ten termin, stosowany wprawdzie już wcześniej, za Starego Porządku, ale wtedy oznaczał on całość franc. sił zbrojnych. Tym razem nazwą tą określano zasadniczą część armii, pozostającą pod bezpośrednimi rozkazami cesarza. W skład tak rozumianej WA nie wchodziły pozostałe dywizje. Następnego dnia (12 Fructidora roku XIII) cesarz potwierdził w kolejnym rozkazie, że osobiście będzie dowodził WA. Min. wojny, marsz. Berthier, objął obowiązki szefa sztabu i jemu też Napoleon powierzył przekazywanie swych rozkazów niższym szczeblom dowodzenia.

Pod nieobecność imperatora jego namiestnikiem miał być marsz. Murat. WA dysponowała też aparatem Sztabu Głównego wspierającego Berthiera w jego zadaniach. WA składała się z 7 korpusów, rezerwy ciężkiej jazdy, rezerwy dragonów oraz gwardii: 1 korpusem, skoncentrowanym do tej pory w obozie wojsk, w Hanowerze i składającym się z dyw. piech. Droueta i Rivauda oraz dyw. lekkiej jazdy Keller-manna, dowodził marsz. Bemadotte; 2 korpus, pod rozkazami gen. Marmonta, stał w obozie wojsk, w Utrechcie, składał się z dyw. piech. Boudeta, Grouchyego i Dumonceau oraz dyw. lekkiej jazdy Lacoste’a; 3 korpus - podobnie jak następne -był rozlokowany nad kanałem La Manche.

Oddano go pod rozkazy marsz. Davouta. Składał się z dyw. piech. Bissona (potem Caffarelliego), Frianta i Gaudina oraz dyw. lekkiej jazdy Viallanesa; 4 korpus, podlegający marsz. Soultowi, tworzyły dyw. piech. Saint-Hilaire’a, Vandamme’a, Legranda i Sucheta oraz dyw. lekkiej jazdy Margerona; 5 korpusem dowodził marsz. Lannes, w jego skład wchodziły dyw. piech. Gazana, specjalna kombinowana dyw. grenadierska Oudinota, dyw. lekkiej jazdy Treilharda, którego zastąpił później Lasalle; 6 korpus marsz. Neya tworzyły dyw. piech. Duponta, Loisona i Malhera oraz dyw. lekkiej jazdy Tilly 'ego; 7 korpusem dowodził marsz. Augereau, a składał się on z dyw. piech. Desjardinsa i Mat-hieu, nie było w nim dyw. lekkiej jazdy.

Całością sił kawalerii rezerwowej dowodził marsz. Murat. Składała się ona z dyw. ciężkiej jazdy Nan-souty’ego, dwóch dyw. ciężkiej jazdy d’Hautpou-la, dyw. dragonów Kleina i dwóch dyw. dragonów Walthera. Dochodziła do tego gwardia piesza pod rozkazami marsz. Mortiera i konna - marsz. Bes-sieres’a. Łącznie WA z 7 korpusami, rezerwą kaw. i gwardią liczyła 145 tys. piechurów, 38 tys. ka-walerzystów i dysponowała 340 działami.

Napoleon, uznając, że największe zagrożenie dla Francji stanową główne siły austr., właśnie przeciw nim skierował WA. Jednocześnie odtworzył Armię Italii pod komendą gen. Gouviona Saint--Cyra, o wiele słabszą od przeciwnika, która miała powstrzymać napór wojsk koalicji i oczekiwać szczęśliwego rozwiązania na głównym teatrze wojennym. W ten sposób oprócz WA utrzymywały się inne armie francuskie działając na drugorzędnych teatrach, ale mające dużą samodzielność. Po zwycięstwie pod Austerlitz Napoleon wycofał do Francji jedynie gwardię. 2 korpus Marmonta skierowano do Dalmacji.

Pozostałe korpusy W A stanęły garnizonami w państwach niem. Stany wojsk uzupełniono dzięki posiłkom z korpusu rezerwowego, jaki od roku formował się w Moguncji i Strasburgu pod rozkazami marsz. Lefebvre’a i Kellermanna. Z poborowych 1806 utworzono w Moguncji nowy, 8 korpus W A, oddany marsz. Mortierowi. Istniały także mniejsze armie pomocnicze. 2 korpus Marmonta nazywano Armią Dalmacji. Wojska rozlokowane w Królestwie Italii stanowiły odtworzoną Armię Italii. Posiłkowy korpus franc. posłany do Neapolu otrzymał nazwę Armia Neapolu.

Napoleon już w początkach 1806 rozlokował trzy korpusy (1,3 i 5) w strefie Wiirzburg-Ansbach i Norymbergii, tworząc z nich centralne zgrupowanie WA. Gdy w X 1806 rozpoczęła się wojna z Prusami, podzielił WA na trzy kolumny, aby przejść górski łańcuch Lasu Turyńskiego. Ugrupowanie to tworzyło kwadrat o boku 60 km. Każda z trzech kolumn składała się z dwóch korpusów idących jeden za drugim, przy czym zrezygnowawszy ze wszystkich niemal bagaży Napoleon uzyskał to, że kolumny korpusów nie przekraczały długości 8 km. W razie niespodziewanego boju oddziały idące w tyle mogły już po upływie 1,5 godz. przyjść z pomocą oddziałom czołowym.

Podobnie też już po 6-8 godz. korpus idący w drugim rzucie mógł wesprzeć ten, który znajdował się w przo-dzie. Napoleon zastosował tu po raz pierwszy tego rodzaju ugrupowanie swych sił głównych, liczących 160 tys. żoł. Uwolniwszy wojsko od bagaży mógł bardzo szybko przejść Las Turyński, w którym poszczególne kolumny, oddzielone od siebie górami, nie mogły pospieszyć sobie z pomocą. 14 X cesarz odniósł zwycięstwo pod Jeną, a Da-vout pod Auerstedt. Ponieważ przeciwnik uchodził w kilku kierunkach, Napoleon rozformował początkowe ugrupowanie WA i dał znaczną samodzielność korpusom, które od tej pory działały często niezależnie od siebie.

Późnąjesienią 1806 WA znalazła się na ziemiach poi. W XII 1806, po raz pierwszy okazało się, że marszałkowie dowodzący korpusami nie zawsze potrafią skoordynować ich działania, jeśli nie otrzymują szczegółowych dyspozycji Napoleona. Podobnie też w I i II 1807 nie potrafili w pełni skoordynować swych działań, co w pewnym momencie groziło Francuzom klęską pod Pruską Iławą. Okazało się więc, że w praktyce WA, rozumiana jako główne siły państwa, powinna pozostawać w dyspozycji Napoleona. Oddzielne korpusy mogły skutecznie działać tylko na drugorzędnych frontach.

Nowo powstały 9 korpus pod rozkazami Hieronima Bonapartego (bawarskie dywizje Vandammea i Lefebvre’a-Desnouettesa oraz brygada lekkiej jazdy Zanda) skierowany został na Śląsk, gdzie oblegał kilka broniących się jeszcze prus. twierdz. 10 korpus pod komendą marsz. Lefebvle’a (dywizje Michauda i ks. Badenii, polska dywizja Giełguda oraz brygada lekkiej jazdy Polenza) znalazł się pod Gdańskiem, gdzie przez kilka miesięcy oblegał to miasto. Wreszcie wiosną 1807 korpus obserwacyjny marsz. Brune’a (1 korpus WA) prowadził działania na Pomorzu Szwedzkim zakończone zajęciem Stralsundu.

W VII 1807 Napoleon rozpoczął przygotowania do działań w Hiszpanii. Rozkazał więc utworzyć korpus obserwacyjny Girondy (w Hiszpanii działał jako 1 korpus), którego dow. został gen. Junot. Przed końcem 1807 cesarz rozformował 8 i 10 korpusy WA oraz korpus rezerwowy. Niektóre jednostki z tych korpusów posłał pod Pireneje z zamiarem wyzyskania ich w Hiszpanii.

Utworzony został 2 korpus obserwacyjny Girondy, przekazany pod komendę gen. Duponta, a także korpus Wybrzeży Oceanu, którego dow. został marsz. Moncey, i korpus Wschodnich Pirenejów gen. Duhesme’a. Pierwsza kampania na Półwyspie Iberyjskim zakończyła się fatalnie. 2 korpus Duponta musiał w VII 1808 kapitulować pod Baylen, a kilka tygodni później to samo spotkało 1 korpus Junota pod Cintrą. Konsekwencją tych kapitulacji było obalenie legendy o niezwyciężoności WA. Mocarstwa pokonane przez Francję - przede wszystkim Austria, ale również Rosja - zaczęły myśleć o odwecie.

Wtedy właśnie Napoleon próbował porozumieć się z carem Aleksandrem I, z którym spotkał się w Erfurcie. Dekretem podpisanym 12 X formalnie rozwiązał nawet W A, a 3 korpus Davouta (wycofany z Księstwa Warszawskiego na Śląsk, a potem w głąb Niemiec) przemienił w Armię Renu. Zmiana nazwy miała głębokie znaczenie polityczne. Rezygnacja z nazwy „Wielka Armia’' miała przekonać Aleksandra I, że Francja nie żywi już zaborczych planów we wschodniej Europie. Wprowadzenie pojęcia Armii Renu miało świadczyć, że zainteresowania napoleońskiej Francji ograniczają się do obrony jej naturalnych granic.

W miejsce WA powstała nowa Armia Hiszpanii. W jej skład weszły: korpus marsz. Victora, 2 korpus marsz. Soulta jako korpus obserwacyjny Zachodnich Pirenejów, 3 korpus marsz. Monceya jako korpus Wybrzeży Oceanu, wzmocniony teraz Legią Nadwiślańską, 4 korpus marsz. Lefebvre’a, 5 korpus marsz. Mortiera, 6 korpus marsz. Neya oraz 7 korpus gen. Gouviona Saint-Cyra. Dochodziła do tego gwardia i rezerwa kaw. Wreszcie wewnątrz Francji zaczęto odtwarzać 8 korpus Junota.

W 1810 Napoleon faktycznie rozwiązał Armię Hiszpanii, dzieląc ją na kilka mniejszych. W Andaluzji walczyła więc pod rozkazami Soulta Armia Południa Hiszpanii, złożona z 1 korpusu Victora, 4 korpusu Sebastianiego i 5 korpusu Mortiera. W zach. części Płw. Iberyjskiego znalazła się Armia Portugalii pod komendą Masseny, złożona z 2 korpusu Reyniera, 6 korpusu Neya i 8 korpusu Junota oraz rezerwy kaw. Montbruna. Dawny 3 korpus został przemianowany na Armię Aragonii, znajdował się pod rozkazami Sucheta. Dawny 7 korpus nazwano teraz Armią Katalonii, którą dowodził Gouviona Saint-Cyr.

Niezależnie od tego podziału w płn. części kraju Napoleon utworzył siedem gubematorstw wojskowych (1 - Katalonia, 2 - Aragonia, 3 - Nawarra, 4- prowincje baskijskie, 5 - prowincja Burgos, 6 - prowincja Valladolid, 7 - prowincja Salamanka), w których stacjonowały samodzielne dywizje złożone z dosyć przypadkowo dobranych oddziałów z zadaniem utrzymania względnego porządku na tyłach walczących armii. Józefowi Bonapartemu pozostała tylko Armia Centrum, obejmująca garnizon Madrytu i oddziały rozlokowane w Starej Kastylii.

Bezpośrednio po powrocie z Hiszpanii Napoleon, przygotowując się do wojny z Austrią, zaczął tworzyć nową armię nazwaną Armią Niemiec, co miało podkreślić wyraźne ograniczenie terytorialne jej przyszłych działań. Podstawą Armii Niemiec była Armia Renu dowodzona przez Davouta oraz wojska stacjonujące w miastach hanzeatyckich pod komendą Bemadotte’a. Utworzono z nich trzy korpusy: 2 korpusem dowodził Oudinot, a potem Lannes, 3 - Davout, a 4 - Massena.

W skład tej Armii weszły też: 7 korpus bawar. Lefebvre'a, 8 korpus wirtemb. Vandamme’a, 9 korpus sas. pod bezpośrednim dowództwem Bemadotte’a, rezerwa kaw. pod komendą Bessieres’a oraz gwardia. Do tego dochodziły jeszcze: korpus westf. Hieronima Bonapartego, korpus dalmacki Marmonta i korpus poi. ks. Poniatowskiego, działający jednak osobno, bo w Księstwie Warszawskim. Po zakończeniu kampanii 1809 Armia Niemiec została rozformowana. 150 tys. żoł. posłano do Hiszpanii. Reszta wojsk (ponad 100 tys.), pod dow. marsz. Da-vouta, nazwana została korpusem obserwacyjnym Łaby.

Przygotowania do wojny z Rosją zaczęły się już w 1811. W liście przesłanym 101 min. administracji wojennej gen. Lacuee Napoleon oświadczył, że poczynając od 15 II przystępuje do tworzenia nowej WA. 1 korpus powstał z wojsk podległych do tej pory Davoutowi. WI 1812 utworzono 2 korpus obserwacyjny Łaby pod komendą Oudinota (późn. 2 korpus WA). W samej Francji formował się korpus obserwacyjny Wybrzeży Oceanu pod rozkazami Neya, złożony z wojsk ściągniętych z Hiszpanii; otrzymał on nr 3.

W III 1812 z Włoch zaczął przesuwać się ku Europie Środk. 4 korpus utworzony z jednostek Królestwa Italii pod komendą ks. Eugeniusza Beauhamais. 5 korpus powstał z wojsk Ks. Warszawskiego, a dowodził nim ks. Józef Poniatowski. 6 korpus Gouviona Saint-Cyra był w pełni bawar., 7 - Reyniera - całkowicie sas., 8 - króla Hieronima Bonapartego - westf. 10 korpus Macdonalda składał się z kontyngentu prus. i dyw. poi. Rezerwę tworzył 9 korpus Victora o mieszanym składzie narodowościowym (Niemcy i Polacy) oraz 11 korpus Augereau. Napoleona wspierał też korpus austr. ks. Schwarzenberga, który czasem nazywano 12 korpusem. Dochodziła do tego gwardia oraz cztery korpusy jazdy rezerwowej pod ogólną komendą Murata. 1 korpusem jazdy dowodził Montbrun, 2 - Nansouty, 3 - Grouchy, a 4 - Latour-Maubourg.

Tak wielka masa wojsk nie mogła być skupiona w jednym miejscu i pod jedną komendą. Rozpoczynając wojnę z Rosją, Napoleon zebrał w Prusach Wsch. większość swych sił - korpusy 1,2 i 3, gwardię i część jazdy rezerwowej. W rejonie Torunia stała armia posiłkowa pod rozkazami ks. Beauhamais, złożona z korpusów 4 i 6 oraz 3 korpusu jazdy rezerwowej.

Na płn. wsch. od Warszawy rozlokowana była armia posiłkowa Hieronima Bonapartego (korpusy 5, 7 i 8 oraz 4 korpus jazdy rezerwowej). Były też ubezpieczenia skrajne - na lewym skrzydle 10 korpus Macdonalda, a na prawym posiłkowy korpus austr. W trakcie kampanii układ ten się zmienił. Napoleon maszerował z głównymi siłami, do których dołączył ks. Beauhamais. Prawym skrzydłem początkowo dowodził Hieronim, a potem ks. Poniatowski i Davout. Cesarz, posuwając się w głąb Rosji, musiał zabezpieczyć sobie tyły, a więc pozostawiać po drodze kolejne oddziały.

Na Polesiu znalazł się więc korpus sas., a w okolicach Smoleńska 2 korpus Oudinota i 6 korpus Saint-Cyra (następnie gen. Wredego). Koło Bobrujska operowała samodzielna 17 dyw. piech. gen. Dąbrowskiego, wyłączona z 5 korpusu. We IX do Rosji wkroczył 9 korpus Victora. W decydującej rozgrywce pod Moźajskiem uczestniczyły tylko korpusy 1,3,4,5,8, gwardia oraz cztery korpusy jazdy rezerwowej. One to były główną siłą uderzeniową WA i pozostawały pod bezpośrednią komendą Napoleona.

Kampania 1812 przyniosła zagładę WA. W dramatycznym odwrocie spod Moskwy rozpadła się większość jej korpusów. Jako zwarte jednostki wycofały się z Rosji tylko 7 korpus Reyniera i posiłkowy korpus austr., które nie angażowały się zbytnio w walce, operowały jedynie na Wołyniu i Polesiu, czyli weszły w głąb Rosji na kilkaset metrów, a także 10 korpus Macdonalda, który przez parę miesięcy stał bezczynnie pod Rygą. Przy Napoleonie wytrwała z tego korpusu tylko dyw. poi. Wszystkie pozostałe korpusy przestały istnieć.

Już w końcu XII 1812 Napoleon zaczął tworzyć nową WA-trzeciąz kolei. Resztkami poprzedniej WA dowodził w jego imieniu Murat, później Eugeniusz Beauhamais. W IV 1813, po licznych uzupełnieniach, podległe mu oddziały zostały przekształcone w Armię Łaby, złożoną z 5 korpusu Lau-ristona i 11 korpusu Macdonalda i wspieraną przez niewielką dyw. gwardii. Pod osłoną Armii Łaby cesarz utworzył w I 1813 1 korpus obserwacyjny Renu, 2 korpus obserwacyjny Renu (późniejszy 2 korpus Neya), korpus obserwacyjny Italii, a także 4 korpus Bertranda, 6 korpus Marmonta i 12 korpus Oudinota.

Do tego dochodziła gwardia pod komendą Mortiera i dwa słabe korpusy kaw. rezerwowej Bessieres’a. Z takimi siłami cesarz rozpoczął kampanię wiosenną 1813. Po zawarciu rozej-mu w Pielaszkowie garnizon Hamburga pod rozkazami Davouta stał się 13 korpusem. Wojsko sas. utworzyło 7 korpus Reyniera. Z Krakowa dotarł do Saksonii korpus poi. ks. Józefa Poniatowskiego, którzy otrzymał teraz numer 8. Korpus obserwacyjny Bawarii, formowany w Moguncji, został podzielony na 9 korpus Augereau i 14 korpus Gou-viona Saint-Cyra. Z Hamburga ściągnięto część wojska, formując 1 korpus Vandamme’a. Jazda rezerwowa pod ogólną komendą Murata składała się z pięciu słabych korpusów.

W kampanii jesiennej 1813 Napoleon podzielił swe siły na trzy armie i rezerwę. Nad rzeką Bóbr skupił cztery korpusy (Neya, Macdonalda, Lauristona i Marmonta), na płd. wschód od Drezna dysponował także czterema korpusami, ale rozrzuconymi na znacznej przestrzeni. Saint-Cyr stał nad Łabą, Vandamme w Budziszynie, a Victor i Poniatowski u podnóża Lasu Czeskiego. Sam cesarz z gwardią jako rezerwą trzymał się w Zgorzelcu. Na północy, w pobliżu Berlina, stały natomiast korpusy Oudinota, Bertranda i Reyniera.

Kampania 1813 przyniosła bardzo znaczne osłabienie WA -pod Kulm kapitulował 1 korpus Vandamme’a, w ostatnim dniu bitwy pod Lipskiem przeszedł na stronę nieprzyjaciela sas. 7 korpus. W bitwie tej został rozbity poi. 8 korpus. Pozostałe wycofały się do Francji w mocno uszczuplonym stanie. Mimo to WA istniała nadal. W 1814 walczyły: 2 korpus Victora, 5 korpus Macdonalda i 6 korpus Marmonta. W Moguncji odtworzony został nowy 4 korpus z resztek dawnych korpusów 4, 7 i 12. Działały też cztery korpusy jazdy rezerwowej.

Ostatnia WA z lat 1813-1814 przestała istnieć 2 IV 1814. Tego dnia Senat pozbawił Napoleona władzy, a jednocześnie ogłosił, że skoro „ustały związki między cesarzem a ludem francuskim, przestaje też istnieć Wielka Armia”.

Po powrocie z Elby do Paryża Napoleon w IV 1815 utworzył siedem korpusów, z których 1, 2, 3 i 6 weszły w skład Armii Północy. Z armią tą współdziałała gwardia, przy której znajdował się sam Napoleon. 1 korpus objął gen. Drouet d’Erlon, 2 korpusem dowodził gen. Reille, 3 korpus pozostawał pod rozkazami gen. Vandamme’a, 6 korpusem dowodził gen. Mouton. Z Armią Północy miała współdziałać kaw. rezerwowa, oddana nowo mianowanemu marsz. Grouchy’emu. 4 korpus gen. Gerarda, w nawiązaniu do czasów Rewolucji, nazwany został Armią Mozeli. Współdziałała ona z Armią Północy i wzięła udział w kampanii belgijskiej. Utworzono także Armię Renu, składającą się z jednego tylko 5 korpusu gen. Rappa, oraz Armię Alp w sile 7 korpusu marsz. Sucheta. Powołano też korpusy obserwacyjne Jury, Varu i Pirenejów.

Warto zwrócić uwagę, że ze względu na pośpiech, zjakim trzeba było podjąć działania przeciwko Wellingtonowi i Bliicherowi, organizacja wojsk miała charakter improwizacji. Dowódcami korpusów - z nielicznymi wyjątkami - nie byli już marszałkowie, ale generałowie, w większości nie mający doświadczenia w komenderowaniu jednostkami większymi niż dyw. Wewnętrzna organizacja poszczególnych korpusów również wskazywała na pośpiech w ich tworzeniu. 1 korpus był wyraźnie silniejszy od pozostałych sześciu, korpusy obserwacyjne stanowiły przypadkową zbieraninę bat. zakładowych i gwardii narodowej. Z pewnością armia napoleońska wyglądałaby inaczej, gdyby cesarz miał więcej czasu na ukończenie przygotowań do wojny.

W bitwie pod Waterloo rozbite zostały wszystkie korpusy Armii Północy i tylko wykrwawiona gwardia zdołała wycofać się w porządku ku Paryżowi. Ocalał jedynie 4 korpus Gerarda i część kaw. rezerwowej.

6 VII 1815 - już po abdykacji Napoleona - dow. nad wojskami franc. przejął marsz. Davout, dotychczasowy min. wojny. Wojska napoleońskie wycofały się na południe od Loary, nadano im więc oficjalną nazwę Armii Loary. Protestując przeciwko decyzji Ludwika XVIII o „oczyszczeniu armii z bonapartystów”, Davout podał się do dymisji 24 VII, a jego następcą został posłuszny Burbonom marsz. Macdonald. Latem i jesienią 1815 przeprowadził on rozformowanie i likwidację większości ocalałych z zagłady pułków.

Podobne prace

Do góry