Ocena brak

WĘŻYK FRANCISZEK

Autor /antetkasasetka Dodano /04.04.2012

WĘŻYK FRANCISZEK, ur. 7 X 1785 w Witulinie (Podlasie), zm. 2 V 1862 w Krakowie, dramatopisarz i teoretyk dramatu, poeta, powieściopisarz. Wybitny przedstawiciel —> klasycyzmu postanisławowskiego, reprezentował jednak, gł. w wypowiedziach teoret.lit. (—> O poezji dramatycznej), postawę umiarkowaną i liberalną, otwartą na nowe tendencje w literaturze i estetyce; wielbiciel Szekspira, Schillera (też tłumacz) i Calderona, których wpływ daje się odczytać w dramaturgii W., oraz Mickiewicza, którego twórczość przedpowstaniową witał entuzjastycznie (jedyny z klasyków) w wierszu Do A.M. Po wydaniu „Wallenroda" w Petersburgu i podczas pobytu jego we Włoszech (powst. 1831, ogł. 1875), jest też domniemanym autorem art. w „Pamiętniku Warsz." 1819 polemizującego z rozprawą Jana Śniadeckiego —> O pismach klasycznych i romantycznych.

Pochodził z zamożnej, półarystokratycznej rodziny szlach.; podczas studiów prawniczych w Krakowie 1801-06 uczęszczał na wykłady literatury, zawarł bliższą znajomość z J.I. Przybylskim i podjął pierwsze prace lit., tłumacząc 1804 Edypa króla Sofoklesa i Eneidę Wergiliusza (przekł. kontynuowany do 1826; oba tłum. wyd. pośm.) oraz pisząc dramat Don Carlos (nie wydany). Szerszą działalność polit. (m.in. poseł na sejm 1810, aktywny czł. Konfederacji Gen. 1812) rozwinął w czasach Księstwa Warsz., literacką - za Księstwa i Królestwa Pol., przebywając w Warszawie bądź w Krakowie, od 1814 przeważnie na wsi. Z wydarzeniami polit. doby napoleońskiej wiążą się ody W. (m. iii. Oda do Polaków, „Gaz. Warsz." 1807, Oda na powrót wojska polskiego do stolicy 1809, Oda z okoliczności ogłoszenia Polski 1812) i „scena hist." Rzym oswobodzony (wyst. 21 XII 1809, wyd. 1811), w której epizod z dziejów rzym. jest kostiumem hist. dla aktualnych treści patriotycznych. Z tragedii, których osnowę czerpał W. z historii ojczystej (Barbara Radziwiłłówna, wyst. 1811, wyd. 1822, Wanda, powst. 1811-15, wyd. 1826, Bolesław Śmiały, wyst. 1816 pt. Bolesław Wtóry, wyd. 1822), największe uznanie krytyków i sukces teatr, osiągnął Gliński (wyst. 1810, Wyd. 1821). W omawianym okresie powstały też 3 walterskotowskie powieści hist. z XIII-XIV w., z których Władysław Łokietek (t. 1-31828) i Zygmunt z Szamotuł (t. 1-3 1830) ukazały się drukiem, i pisana pod wpływem Grażyny powieść poet. Komat (powst. 1829, wyd. pośm.) „z dziejów Jadźwingów".

W maju 1831 W. (mianowany senatorem-kasztelanem) przybył do Warszawy, gdzie brał udział w pracach władz powstańczych; wspomnienia swoje utrwalił 1836 w pamiętniku wyd. 1895 pt. Powstanie Królestwa Polskiego w roku 1830 i 1831. Od 1838 mieszkał stale w Krakowie, utrzymując do śmierci bliskie kontakty z życiem umysłowym także poza granicami Galicji. Przed powstaniem członek warsz. TPN (od 1811), należał od 1848 do TNK, którego był mecenasem i 1856-59 prezesem. Do dorobku W., wyd. pośm. przez S. Tomkowicza w Pismach (t. 1-3 1878; edycja niepełna), zaliczają się poza utworami wymienionymi dramaty hist. Bezkrólewie I (powst. od 1845) i Bezkrólewie H(fragm. ogł. 1853), rozprawa O poezji dramatycznej rzecz krótka (powst. 1859), komedia I ja też, czyli Rzeczpospolita Babińska (1861) oraz mowy (m.in. na pogrzebie J.P. Woronicza 1830).

Księga wierszy 1; Zbiór poetów 1.

Z. ZAPAŁA F.W., Kr. 1898; M. SZYJKOWSK3 Dzieje nowożytnej tragedii polskiej. Typ pseudoklasyczny, Kr, 1920; C, SZULCZEWSKI F.W. jako teoretyk i twórca dramatu, W. 1938; H. STANKOWSKA Początki powieści historycznej w Polsce, Opole 1966.

Podobne prace

Do góry