Ocena brak

Węgry i Siedmiogród

Autor /Chrystiano Dodano /24.04.2013

W Słowacji, sąsiadującej z Czechami, działał (1520, 1525) Konrad Cordatus, który osobiście znał Lutrai pozostał z nim w kontakcie (spisywał nawet jego rozmowy przy stole). Reformacja jednak nie znalazłaszerszego przyjęcia w tym kraju.

Węgry, do których należała Słowacja (do 1526), szerzej od niej otwarły się na działanie reformacji, przezswoje polityczne i kulturalne kontakty z Niemcami. Poparcia udzielali jej wpływowi ludzie na dworzewęgierskim, jak siostrzeniec króla i wychowawca Władysława II, margrabia Georg von Brandenburg-Ansbach i królowa Maria z Habsburgów, choć była siostrą Karola V. Jej nadworny kaznodzieja, KonradCordatus, działał na Węgrzech, jak i w Słowacji. Wprawdzie sejm w Budzie rozciągnął na zwolennikówLutra przepisy prawne przeciw heretykom, a edykt królewski (1525) groził im spaleniem, lecz bez skutkuz powodu zmienionej sytuacji politycznej.

Zakończona klęską bitwa z Turkami pod Mohaczem (1526), w której zginął król, dwóch arcybiskupów ipięciu biskupów, przyniosła podział Węgier, Ich północna i zachodnia część pozostała we władaniuHabsburgów jako Królestwo Węgierskie, część nad Dunajem z Pusztą stała się prowincją turecką, aksięstwo Siedmiogrodu objął Jan Zapolya jako wasal turecki. Rywalizacja o tron węgierski między Ferdynandema Zapolya utrudniała działanie przeciw reformacji. Ferdynand szukał poparcia Niemców naWęgrzech, najczęściej już sprotestantyzowanych. Niektóre osierocone biskupstwa obsadzono dopiero w1539 roku. Dla Niemców węgierskich ogniskiem luteranizmu była szkoła w Bartfeld, kierowana przezLeonarda Stoeckela (zm. 1560), który opracował (1549) ewangelickie wyznanie wiary dla pięciu wolnychmiast niemieckich (Confessio Pentapolitana), przyjęte następnie przez siedem miast dolnowęgierskichi związek 24 miast na Spiszu.

Wśród magnackich rodów węgierskich działał predykant z Koszyc i Debreczyna, Matyas Biro Devai (zm.1545), ongiś student Akademii Krakowskiej, następnie Uniwersytetu Wittenberskiego, uczeń Lutra iMelanchtona, choć w nauce o Eucharystii szedł za Kalwinem. Nazywany węgierskim Lutrem, zostawiłnie tylko pisma teologiczne, ale także książkę Orto-graphia ungarica i pieśni w języku węgierskim, przezco przyczynił się do rozwoju tego języka i literatury narodowej.

Kalwinizm zwiększył swe wpływy w następnym okresie, aż tamę postawiła mu rekatolicyzacja Węgier.W tureckiej części Węgier reformacja także czyniła postępy. Jej główny propagator, Michał Sztarai (zm.1575), sam założył około 120 zborów ewangelickich, był też autorem i wydawcą pieśni i sztuk teatralnychw języku węgierskim.

Siedmiogród miał zróżnicowaną ludność: wołoską, węgierską i niemiecką. Ludność wołoska na wsiachpozostała wierna katolicyzmowi obrządku greckiego, węgierska natomiast, a szczególnie niemiecka, uległyreformacji. Na jej korzyść działali wśród Niemców Jan Honter (zm. 1549) i jego przyjaciel, JanFuchs. Wprowadzili oni (1542) pierwsze zreformowane nabożeństwo w Kronstadzie, gdzie Fuchs byłburmistrzem. Za przykładem tego miasta poszły inne, przyjmując ustrój kościelny według książki HonteraReformacja kościołów saksońskich w Transylwanii (1547). Sejm w Torda (1557) uznał za równe wobecprawa państwowego cztery wyznania: katolickie, augsburskie, reformowane (kalwińskie) i unitarne (antytrynitarzy).

Podobne prace

Do góry