Ocena brak

WAZOWIE NA TRONIE POLSKIM - Dalszy ciąg wojen kozackich

Autor /Wszeciech Dodano /15.05.2012

 

Zwycięstwa kozaków przechyliły szalę na rzecz kandydata „partii pokojowej”. Karol Ferdynand zrezygnował i królem został obrany JAN KAZIMIERZ. Do rokowań wydelegowano prawosławnego wojewodę bracławskiego Adama Kisiela, ale Chmielncki nie szukał już zgody.

Wielotygodniowa skuteczna obrona Zbaraża wsławiła jej dowódcę Jeremiego Wiśniowieckiego i całą bohaterską załogę. Równocześnie król, po nie rozstrzygniętej bitwie pod Zborowem, podpisał korzystną dla Kozaków ugodę, m.in. zwiększono do 40 tys. rejestr.

Żydzi i jezuici mieli zostać usunięci z miast Ukrainy. Zawarte porozumienie nie zadowoliło żadnej ze stron i nie weszło w życie, a Chmielnicki prowadził z carem, chanem i sułtanem rozmowy przygotowujące zawarcie układów.

Po wznowieniu działań wojennych armia polska odniosła pierwsze znaczące zwycięstwo pod Beresteczkiem (1651), po którym zawarto nową ugodę w Białej Cerkwi. Kozacy musieli się zgodzić na mniej korzystne warunki, niż przyjęte w Zborowie.

Rok później, pod Batohem, po krwawej bitwie Kozacy zdobyli obóz, a 8 tys. jeńców okrutnie wymordowali. Chmielnicki doszedł jednak do wniosku, że pełna niezależność Kozaczyzny nie jest możliwa i stanął wobec wyboru między szukaniem opieki w Rzeczypospolitej lub w Rosji.

Sobór ziemski zebrany w Moskwie uchwalił, na prośbę Kozaków, przyłączenie Ukrainy do Rosji. W Perejasławiu (1654) zatwierdzono to porozumienie. Car wcielił tereny opanowane przez Kozaków do swego państwa, przyjął ich w poddaństwo i pozostawił im pewien samorząd.

Ugoda perejasławska stała się powodem rozszerzenia wewnętrznego dotąd konfliktu kozacko-polskiego w wojnę Rzeczypospolitej z Rosją. W 1654 r. wojska rosyjskie zajęły Smoleńsk, w następnym Wilno, a odziały rosyjsko-kozackie obległy Lwów. Tym razem Rzeczpospolitą wsparli niedawni sojusznicy Kozaków — Tatarzy. Działania wojenne przerwał najazd szwedzki i w tej sytuacji doszło do zawarcia rozejmu z Rosją.

Na zajętych ziemiach rosyjscy dowódcy wojskowi wymuszali składanie przysiąg na wierność carowi, wprowadzali własne sądy, wzywali do pospolitego ruszenia przeciw Rzeczypospolitej, uprowadzali ludność poddańczą w głąb Rosji. Opornym grożono zsyłką, a grabiony dobytek wywożono do Rosji.

Po śmierci Bohdana Chmielnickiego (1657) Kozaczyzna nie miała już przywódcy cieszącego się tak wielkim autorytetem. Jego następcy wybierali między pojednaniem z Rzecząpospolitą, realizacją ugody perejasławskiej z Rosją, a przyjęciem zwierzchności tureckiej. Nie próbowali natomiast zorganizować własnego państwa.

Podobne prace

Do góry