Ocena brak

Wątroba

Autor /kornelcia Dodano /20.11.2013

Wątroba, największy narząd miąższowy, spełnia ważną, podstawową rolę w ustroju. Czynności, które spełnia, są liczne i niezmiernie istotne dla zachowania zdrowia.

80% jej masy stanowią komórki miąższowe, 16% komórki siateczkowo-śródbłonkowe, a pozostałe 4% tkanka łączna, naczynia krwionośne, drogi żółciowe. Elementarnym składnikiem wątroby jest hepatocyt, w obrębie którego wyodrębniono mitochondria, rybosomy, siateczkę endoplazmatyczną, lizoso-my oraz aparat Golgiego.

Mitochondria są miejscem wytwarzania związków wysokoenergetycznych. Do diagnostycznie ważnych enzymów mitochondrial-nych zaliczamy dehydrogenazę glutaminiano-wą (GLDH) i dehydrogenazę jabłczanową (MDH).

W rybosomach (ergastoplazmie ziarnistej) dokonuje się synteza białka enzymatycznego (czynniki krzepnięcia, cholinesterazy niespecyficznej — ChE, ceruloplazminy — Coer) oraz albumin, a częściowo także globulin oraz białka transportowego wielu hormonów. Enzymy rybosomalne wydzielane są do krwiobiegu. W diagnostyce enzymatycznej określamy je mianem enzymów sekrecyjnych.

Siateczka endoplazmatyczna nie zawierająca rybosomów nosi nazwę ergastoplażmy gładkiej. W niej dokonuje się detoksykacja różnych leków oraz trucizn ustrojowych, estryfikacja bilirubiny z kwasem glukurono-wym lub siarkowym, redukcja steroidów nadnerczowych oraz płciowych.

Lizosomy biorą udział w autolizie komórkowej. Zawierają enzymy hydrolityczne. Ich nagłe uszkodzenie prowadzi do rozpadu komórki. Częściowy defekt enzymatyczny powoduje powstanie niektórych chorób spich-rzeniowych, powstawanie tzw. pigmentu starzenia.

Podstawowa część komórki to cytoplazma komórkowa. W obecnym stanie wiedzy cytoplazma odgrywa najważniejszą rolę w diagnostyce enzymologicznej wątroby. Zawiera bowiem aminotransferazy (AspAT, Al AT), al-dolazę 1,6-dwufosfofruktozy (ALD), dehydrogenazy: mleczanową — izozym gamma (LDH), sorbitolu (SODH), transferazę orriitynowo--karbamylową (OCT) oraz częściowo też gamma-glutamylotranspeptydazę (GGTP). Enzymy cytoplazmatyczne różnią się od innych wyżej wymienionych dużą ruchliwością. Pojawiają się we krwi nawet przy niewielkim uszkodzeniu błony komórkowej. Enzymy mi-tochondrialne lub lizosomalne pojawiają się we krwi dopiero w razie dużego uszkodzenia bądź martwicy hepatocytów. Skład enzymatyczny aparatu Golgiego oraz jąder komórkowych nie jest jeszcze dokładnie poznany.

W diagnostyce enzymatycznej wątroby wyróżnia się enzymy sekrecyjne, wskaźnikowe i ekskrecyjne.

Enzymy sekrecyjne to esteraza cholinowa (ChE), ceruloplazmina (Coer), enzymatyczne czynniki krzepnięcia krwi — II, V, VII, VIII, IX itd.

Enzymami wskaźnikowymi są: aminotran-sferaza asparaginowa (AspAT), aminotran-sferaza alaninowa (AlAT), transferaza orni-tynokarbąmylowa (OCT), dehydrogenaza mle-czanowa (LDH), dehydrogenaza jabłczanowa (MDH), gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP), dehydrogenaza sorbitolu (SODH), fosfoheksoizomeraza (PHI). Enzymy wskaźnikowe mogą być pochodzenia cytoplazmatycz-nego bądź mitochondrialnego. Zwiększona ich aktywność w osoczu przemawia zą uszkodzeniem hepatocytów. Enzymy te określano także mianem nekroenzymów. Nazwa ta jest niesłuszna, pojawiają się one bowiem we krwi także wtedy, gdy komórka nie jest obumarła.

Enzymy ekskrecyjne, zwane też obturacyj-nymi, nazwę swą zawdzięczają wydalaniu z żółcią. Do nich zaliczamy fosfatazę alkaliczną (PA), aminopeptydazę leucylową (LAP). Stwierdza się zbieżność między a-ktywnością enzymów tej grupy w osoczu a stężeniem miedzi oraz cholesterolu.

Z wielu zadań wątroby najbardziej swoiste jest wytwarzanie i wydzielanie żółci. Istnieją 2 miejsca powstawania żółci: komórki miąższowe oraz przewodziki i przewody żółciowe. Aparat Golgiego zdaje się odgrywać mniejszą rolę. 100 ml żółci zawiera 97—98 g wody, a tylko 2—3 g składników stałych organicznych (kwasy żółciowe), nieorganicznych (sód, potas, wapń, fosforany i inne) o-raz enzymów i białka. Z dobowej ilości żółci wynoszącej 500—1000 ml, przeważająca część wytwafzana jest w ciągu dnia.

Niektóre produkty spożywcze jak oliwa, masło, żółtka jaj i mięso, wywierają silne działane żółciotwórcze i żółciopędne. Fizjologicznymi czynnikami pobudzającymi wydzielanie żółci są kwasy żółciowe oraz sekretyna. Kwasy żółciowe po wessaniu w jelitach przedostają się do wątroby, skąd ponownie zostają wydzielone do jelit. Istnieje zamknięty obieg krążenia tych kwasów w organizmie, a mianowicie: wątroba — jeii-to — wątrobą. Znikome ilości kwasów żółciowych zostają wydalone z kałem, gdyż 90% ulega zwrotnemu wchłonięciu. Brak jest w pełni potwierdzonych badań, jak przebiega wydzielanie żółci w warunkach patologicznych. Farmakologiczne środki żółciopędne działają na komórki wątrobowe na drodze bezpośredniej lub pośredniej (za pośrednictwem sekretyny).

Czynnikami regulującymi wydzielanie żółci — poza pokarmem oraz sekretyną — są hormony żołądkowo-jelitowe, uwalniane z błony śluzowej przewodu pokarmowego pod wpływem produktów trawienia. Wydzielanie żółci .jest zsynchronizowane z przechodzeniem pokarmu do jelit. Zależy też od wpływu autonomicznego układu nerwowego, u-krwienia wątroby oraz regulacji hormonalnej, (estrogeny, kortykosteroidy,' glukagon, insulina i inne). Fizjologicznym bodźcem do opróżniania pęcherzyka żółciowego jest cho-lecystokinina-pankreozymina (CCK-P2).

Budowa kwasów żółciowych jest bardzo podobna jak witaminy D, steroidów nadner-czowych, naparstnicy. Ważną cechą fizykochemiczną tych kwasów jest jednostronne ułożenie grup polarnych w cząsteczce. Powoduje to, że strukturą przypominają detergenty.

Kwasy żółciowe mają właściwości deter-gencyjne. Spełniają one ważne czynności w trawieniu. Bez nich niemożliwe byłoby wchłanianie tłuszczów w jelicie cienkim oraz niektórych witamin (A, D, E, K) i żelaza. Poza tym pobudzają one, uczynniają enzymy trzustkowe i jelitowe, zwiększają pery-staltykę jelit, działają bakteriostatycznie na florę jelitową oraz żółciową. Stąd w niedrożności dróg żółciowych występuje wiele zaburzeń spowodowanych brakiem kwasów żółciowych w jelitach.

Spożywanie diety wysokokalorycznej, ma-łoobjętościowej powoduje w zasadzie prawie całkowite wchłanianie kwasów żółciowych z jelit, co zmniejsza ich biosyntezę wątrobową. Prowadzi to do hipercholesterole-mii. Dieta zawierająca dużo substancji resztkowych ułatwia wydalanie kwasów żółciowych z kałem, wzmagając biosyntezę kwasów żółciowych w wątrobie.

Wątroba ma istotne znaczenie w przemianie węglowodanów. Następuje w niej synteza glikogenu ze źródeł zarówno węglowodanowych, jak i niewęglowodanowych. Poi wstały glikogen odkłada się w komórkach wątrobowych. Z innych funkcji zasługują na podkreślenie: zamiana galaktozyiti fruktozy na glukozę, tworzenie Wielu ważnych związ® ków z pośrednich produktów przemiany cukrów, „buforowanie” stężenia glukozy we krwi. Wytwarzanie i odkładanie glikogenu w wątrobie jest znacznie ograniczone w chorobach wątroby, głównie w żółtaczkach zakaźnych, toksycznych uszkodzeniach wątroby. Istnieje wyraźna zależność między czynnością glikogenotwórczą, zdolnością magazynowania glikogenu w wątrobie a czynnością odtruwającą wątroby. W uszkodzeniach wą-g troby następuje upośledzona przemiana ga-laktozy w glukozę. Stało się to podstawą próby czynnościowej (galaktozowej, p. niżej). Ma ona obecnie mniejsze znaczenie, większe przypisujemy testom enzymatycznym.

Zapas glikogenu wątrobowego uzależniony jest od stężenia cukru we krwi. U chorych z uszkodzoną wątrobą następuje zmniejszenie zdolności tworzenia glikogenu. Stąd u tych chorych po obfitym posiłku następuje zwiększenie stężenia cukru we krwi, a w o-kresie głodu — bardzo nasilona hipoglike-mia. W ciężkich uszkodzeniach miąższu wą-s troby może dochodzić do podwyższenia stężenia kwasu pirogronowego w surowicy krwi w następstwie niedoboru koenzymu fos-forylującego.

Rola wątroby w przemianie tłuszczowej jest duża. Przyjmuje się, iż około 50% różnych przemian tłuszczów zachodzi w wątrobie. W niej dokonuje się rozszczepianie tłuszczów obojętnych na kwasy tłuszczowe i glicerol, rozkładanie kwasów tłuszczowych złożonych na prostsze. Końcowym produktem rozpadu kwasów tłuszczowych są ciała ketonowe (kwas acetooctowy, beta-oksymas-łowy, aceton). Wątroba bierze też czynny u-dział w wytwarzaniu cholesterolu, trójglice-rydów, fosfolipidów.

Około 80% cholesterolu jest użytkowane do wytwarzania kwasów żółciowych. Pozostała ilość przechodzi do krwi obwodowej i tam ulega dalszym przemianom. Poważna część zostaje wbudowana w lipoproteiny. Po uszkodzeniu komórek wątrobowych może nastąpić zahamowanie wytwarzania cholesterolu i fosfolipidów. Stąd też badanie zachowania się cholesterolu (stosunek estrów do cholesterolu całkowitego) jest celowe w przypadkach, kiedy chcemy określić stopień uszkodzenia wątroby. Wynika to z faktu, iż wątroba odgrywa czynną rolę w wytwarzaniu esterazy cholesterolowej, warunkującej estryfikację cholesterolu. Wytwarzanie cholesterolu w tkankach poza wątrobowych (kora nadnerczy, nerka, płuca) jest niewiel-| kie. W warunkach fizjologicznych powstaje ok. 3 g cholesterolu na dobę. Całkowita pula wynosi ok. 140 g. Biosynteza cholesterolu kontrolowana jest przez mechanizmy zwrotnego sprzężenia ujemnego, uzależnionego od ilości kwasów żółciowych w krążeniu jelito-wo-wątrobowym. W warunkach fizjologicznych wątroba nie zawiera tłuszczu. W stanach patologicznych gromadzi się on nawet w dużych ilościach. Jest wyraźny antagonizm między nacieczeńiem tłuszczowym wątroby a odkładaniem się w niej glikogenu.

Wątroba spełnia ważną rolę w przemianie hormonalnej. Następuje w niej między innymi inaktywacja aldosteronu, estrogenów, kortyzolu. Dlatego też, w przypadkach uszkodzeń wątroby czy marskości, zostaje znacznie zaburzony metabolizm aldosteronu, mający udział w .patogenezie obrzęków wątrobowych, a zmniejszenie inaktywacji estrogenów powoduje wystąpienie objawów femi-nizacji. Również przez biosyntezę białek nośnikowych wątroba wpływa na przemianę hormonalną.

Gospodarka wodna regulowana jest bez-, pośrednio, dzięki działaniu tzw. tamy wątrobowej, oraz pośrednio przez wytwarzanie albumin i mocznika. Ponadto w grę wchodzi wiele innych czynników, widocznych zwłaszcza w przypadkach obrzęków pochodzenia wątrobowego. Należą do nich: czynność in-s aktywująca wątroby w stosunku do aldoste-i ronu, uszkodzenia włośniczek toksynami wątrobowymi, niewyrównane nadciśnienie wrot-ne.

Wątroba spełnia też znaczną rolę w gospodarce kwasowo-zasadowej. Następuje w niej oczyszczanie krwi z kwasu mlekowego i pirogronowego oraz powstają produkty pośredniej przemiany kwasów tłuszczowych.

Działanie odtruwające wątroby polega na jej zdolności do łączenia substancji trujących w obojętne związki. Wiąże się to z bardzo intensywnymi procesami sprzęgania, które powodują blokowanie toksycznego działania wielu związków, zarówno powstających w ustroju, jak i egzogennych. Ten mechanizm zachodzi w przypadku metali (np. arsenu, rtęci), niektórych jadów (np. muchomora sromołnikowego), alkaloidów (strychniny). W grę wchodzą różne mechanizmy obronne, jak np. wiązanie trujących produktów fermentacji jelitowej (indol, fenol, skatol, krezol) z kwasem siarkowym i wydalanie ich w postaci nietoksycznych połączeń przez nerki. Niektóre substancje łączą się z kwasem glukuronowym np. kwas salicyJ Iowy. Przez wiązanie się z glicyną lub glutaminą tracą toksyczność kwasy aromatyczne. Kwas benzoesowy ulega detoksykacji przez sprzężenie z glicyną i wydalony zostań je w postaci kwasu hipurowego. Poprzez sprzężenie z kwasem octowym tracą właści-g wości toksyczne np. sulfonilamidy. Odtrucie dokonuje się także przez całkowitą degradację trucizn. Ten mechanizm wchodzi w grę w przypadku np. barbituranów, strychniny.

Czynność odtruwająca wątroby wyjaśnia nam przyczyny słabszego działania bardzo wielu leków przy ich przyjęciu doustnie niż przy wprowadzeniu pozajelitowo. Ulega ona dość znacznym zmianom w zależności od stanu wątroby. Zaburzenia przemiany siarkowej powodują zmniejszenie zdolności odtruwającej.




 

Podobne prace

Do góry