Ocena brak

WAŃKOWICZ MELCHIOR

Autor /blondi2121 Dodano /03.04.2012

WAŃKOWICZ MELCHIOR, ur. 10 I 1892 w Kalużycach (Mińszczyzna), zm. 10 IX 1974 w Warszawie, publicysta, prozaik. Studiował w krak. Szkole Nauk Polit. i na Wydziale Prawa UJ (ukończył w Warszawie 1922). Działał w organizacjach akad., był podoficerem Zw. Strzeleckiego. Jako publicysta debiutował na łamach pisma konspiracyjnego „Wici", które redagował 1909-11. W1917-18 żołnierz w Korpusie Pol. w Rosji, nast. w Wojsku Polskim. W 1922-23 był sekretarzem „Kuriera Porannego", do 1926 naczelnikiem Wydziału Prasowego i Widowiskowego Min. Spraw Wewnętrznych. Reminiscencje z lat wojny i rewolucji zawarł w reportażu Szpital w Cichiniczach (1925). W 1926-27 odbył podróż do Meksyku, skąd przysyłał reportaże dla „Epoki" oraz „Kuriera Warsz.", wyd. osobno pt. W kościołach Meksyku (1927). Współtwórca Tow. Wydawniczego —> Rój, które wraz z M. Kisterem prowadził do 1939. Plonem reporterskiej wycieczki W. do ZSRR była Opierzona rewolucja (1934), zaznaczająca pozytywne aspekty tamtejszych zmian ustrojowych. Po wybuchu wojny 1939 przedostał się za granicę; przebywał początkowo w Rumunii, na Bliskim Wschodzie, nast. we Włoszech, Francji, Niemczech, Anglii. Był korespondentem wojennym 1943-45. W 1949 zamieszkał w Stanach Zjednoczonych. Polskę odwiedził 1956, powrócił na stałe 1958.

Stworzył niepowtarzalny typ opowieści reportażowej, łączącej autentyzm zdarzeń z elementami wspomnieniowymi i fabularno-anegdotycznymi. Urzekając narracyjną swadą, techniką budowania relacji, posługiwał się językiem jędrnym, obrazowym, świeżym i niezwykle bogatym. W formie na poły epickiej, na poły lirycznej, przechodząc od ironii do patosu, odwołując się często i z powodzeniem do tradycji —> gawędy, wypowiadał się zawsze, z całym zaangażowaniem, w sprawach, które uznawał za istotne. Uczestnik i dociekliwy obserwator wielu wydarzeń hist., skreślił swoistą panoramę dziejów narodowych. Ogłosił m. in. głośny reportaż —> Na tropach Smętka (1936), publikacje stanowiące próbę podsumowania pol. osiągnięć gosp. w 20-leciu - C.O.P. - ognisko siły (1938) i Sztafeta (1939). W epickiej monografii, zachowującej cechy relacji reportażowej ze świetnymi partiami batalist. Bitwa o Monte Cassino (t. 1-3 1945-47, skrócone wyd. krajowe pt. Monte Cassino 1957 i Szkice spod Monte Cassino 1969) oraz w zbiorze opowiadań dokumentalnych Wrzesień żagwiący (1947, fragmenty wyd. w kraju 1959 pt. Hubalczycy i Westerplatte) nakreślił obraz ogromnego wysiłku pol. żołnierza w czasie II wojny światowej. Sentymentowi dla rodzinnych tradycji kresowo-ziemiańskich dał wyraz w Szczenięcych latach (1934), pełnych humoru wspomnieniach z czasów młodości, zawierających opisy życia i obyczajów odchodzącego już świata. Utwór wywołał burzliwe reakcje, zapoczątkowując jednocześnie popularność pisarstwa W. Do dziejów rodzinnych sięgnął także później, zwł. w Zielu na kraterze (1951, wyd. krajowe 1957), opisując losy najbliższych w okupowanej Warszawie i podczas powstania, w którym poległa jedna z córek pisarza. Obserwacje zebrane podczas gigantycznej (18 tys. mil) podróży po ośrodkach pol. emigracji w Kanadzie przedstawił w cyklu powieściowym Panorama losu polskiego: Tworzywo (Nowy Jork 1954, wyd. krajowe 1960), Drogą do Urzędowa (Nowy Jork 1955), Jak daleko? (Nowy Jork 1955). Po powrocie do kraju wydał utwory wspomnieniowo-gawędziarskie o dawnych sprawach i ludziach Tędy i owędy (1961), o reportażu Prosto od krowy (1965), wielotematyczny zbiór Zupa na gwoździu (1967, wyd. 3 pt. Zupa na gwoździu -doprawiona 1972). Opublikował też trylogię amer. W ślady Kolumba (cz. 1 Atiantyk-Pacyfik 1967, cz. 2 Królik i oceany 1968, cz. 3 W pępku Ameryki 1969). wybór reportaży z 1936-58 Od Stołpców po Kair (1969), przegląd dorobku publicyst. z całego życia Przez cztery klimaty (1972). Sumę poglądów na pol. i świat, reportaż, rozważania o teorii gatunku, o pracy pisarza zawarł w zbiorze esejów Karafka La Fontaine'a (t. 1 1972, t. 2 pośm. 1980), stanowiącym swoisty autokomentarz do własnej twórczości. Jest także W. autorem publikacji o dziejach Pomorza Walczący Gryf (1964), zbioru studiów Wojna i pióro (1974) oraz wydanych na emigracji głośnych broszur polemicznych Kundlizm (1947) i Klub trzeciego miejsca (1949). Twórczość W. tłumaczona była na jap., ang., wł., franc., niemiecki.

R. MATUSZEWSKI Wańkowiczowska,,Obrona Częstochowy", w: Doświadczenia i mity, W. 1964; M. KURZYNA W., W. 1972; K. KĄKOLEWSKI W. krzepi, W. 1973; M. KURZYNA O M.W. - nie wszystko, wyd. 2, W. 1977

Podobne prace

Do góry