Ocena brak

W jaki sposób przeprowadza się badania podstawowe?

Autor /Eustachy777 Dodano /13.03.2013

Badania podstawowe to jak wcześniej podano badanie mowy (mówienia i rozumienia), czyli systemowej sprawności językowej, ocena językowej sprawności społecznej, sytuacyjnej i pragmatycznej, a także ocena umiejętności czytania i pisania.

A. Badanie mowy

a) Badanie czynności nadawania (syn.: mówienia, zdolności ekspresyjnych)

W czynnościach diagnostycznych nadawania mowy w zależności od problemu pacjenta stosuje się wybiórczo różne próby Nic zawsze przecież istnieje konieczność badania mowy zautomatyzowanej czy reproduktywnej itd., podobnie jak nic zawsze trzeba badać wszystkie aspekty mowy.

Inne czynności diagnostyczne wykonuje się w przypadku podejrzenia o afazję, a inne w dyslalii czy jąkaniu. Złożony charakter czynności warunkujących prawidłowy przebieg procesu porozumiewania się powoduje leż, że narzędzia badawcze mają różnorodną i nietypową postać (np. zestawów pytań, wyrazów, zdań wymagających uzupełnienia lub dokończenia, rozsypanek wyrazowych, obrazków, historyjek obrazkowych itp.).

•    Badanie nadawania mowy w aspekcie fonetycznym polega na ustaleniu zasobu dźwięków, czyli określeniu, w jaki sposób pacjenl realizuje poszczególne głoski, czy są one wymawiane prawidłowo, zamieniane, opuszczane, zniekształcane, jak są wymawiane w różnych pozycjach w wyrazie (w nagłosie, śródglosic i wygłosie) i w różnych sąsiedztwach fonetycznych. Oceny tej dokonuje się przy użyciu odpowiednich narzędzi diagnostycznych kwestionariuszy do badania artykulacji,

Badanie to przebiega w następujący sposób: logopeda eksponuje zestaw obrazków. których nazwy zawierają w sobie sprawdzane głoski. Następnie prosi pacjenta o nazwanie tych obrazków i dokładnie notuje jego wypowiedzi (stosując zapis fonetyczny), po czym ustala sposoby realizacji poszczególnych głosek i ocenia, czy wymowa jest zgodna z normą fonetyczną.

•    Badanie nadawania mowy w aspekcie leksykalnym służy ustaleniu zasobu słownictwa czynnego pacjenta, tj. określeniu, czy ilość i jakość używanych przez niego słów jest zgodna z normą wiekową. W tym celu można posłużyć się narzędziami diagnostycznymi stosowanymi w badaniu artykulacji oraz różnymi zestawami obrazków (np. Od obrazka do słowa... łł, Rodak. D. Nawrockiej; Zestaw obrazków S. Szumana).

Już na wstępie badania logopeda w swobodnej rozmowie z pacjentem zdobywa ogólne rozeznanie na temat jego zasobu leksykalnego. Dokładniej słownictwo czynne ustala, prosząc osobę badaną o nazywanie pokazywanych obrazków. Należy przy tym pamiętać, żc materiał badawczy musi być dostosowany do wieku i statusu pacjenta. W ocenie zasobu leksykalnego konieczne jest uwzględnienie umiejętności nazywania pr/ednuotów, obiektów i zjawisk (rzeczowników), czynności i procesów (czasowników), cech przedmiotów i zjawisk (przymiotników). Ocena polega na obliczeniu liczby prawidłowo użytych nazw i odniesieniu jej do stosownej normy. Badanie to ma charakter orientacyjny, ponieważ trudno w warunkach laboratoryjnych ustalić cały zasób słownictwa. Właściwie w Polsce nic ma norm określających zasób słownictwa dzieci (w różnych grupach wiekowych) i dorosłych. Dotychczas przeprowadzane badania miały raczej na celu stworzenie tzw. minimum językowego (tj. zasobu słownictwa niezbędnego do porozumiewania się) niż opracowanie norm, do których mógłby się odnieść np. logopeda. Ponadto normy dla dzieci i dorosłych podane w literaturze psychologicznej, psycholingwistyczncj i językoznawczej (zob. Kiclar-Turska 1989; Grabias 1986; Kaczmarek 1955) nic są uniwersalne.

•    Badanie nadawania mowy w aspekcie gramatycznym ma na celu ustaleniu, czy pacjent prawidłowo stosuje wszelkie reguły gramatyczne, czy potrafi budować logiczne i sensowne zdania. Z punktu widzenia praktyki logopedycznej i ze względu na lleksyjny charakter języka polskiego należy przez to rozumieć umiejętność prawidłowego używania końcówek deklinacyjnych i koniugacyj-nycli oraz przyrostków koniugacyjnych, czyli morfemów formotwórczych. To także umiejętność prawidłowego stosowania struktur zdaniowych, wiedza na lemat roli wyrazów w zdaniu oraz związków i zależności pomiędzy zdaniami. Badanie lo ogranicza się więc do sprawdzenia, w jaki sposób badany opanował umiejętność odmiany różnych części mowy, a także jaki jest poziom umiejętności budowania zdań złożonych i zadawania pylań.

W celu zbadania tych zdolności logopeda poleca pacjentowi układanie zdań z podanych wyrazów lub uzupełnianie tekstu przyimkami, spójnikami, przysłówkami (zob. Styczek 1980, 439). Właściwe użycie tych części mowy warunkuje logikę zdań i to właśnie sprawdza logopeda.

Umiejętności le można zbadać w sposób następujący: stosując różne zadania (pytania, zgadywanki, uzupclnianki, zestawy obrazków i historyjki obrazkowe), uwzględniające odmianę rzeczowników przez przypadki, liczbę i rodzaj, czasowników przez osoby, czasy ild. (zob, Tarkowski 1992 b, c; Dcmelowa 1994, 101 102: Kwestionariusz obrazkowy-. Rodak, Nawrocka 1993; Styczek 1980),

- słuchając wypowiedzi dziecka (np, opowiadania historyjki obrazkowej).

W tym miejscu należy zaznaczyć, że badanie umiejętności zadawania pytań opracował Z. Tarkowski (1992 b).

•    Badanie nadawania mowy w aspekcie ekspresyjnym dokonuje się w len sposób, że na podstawie próbki mowy spontanicznej ocenia się jej prozodię (rytm, melodię, akcent), tempo i płynność.

b) Badanie rozumienia mowy

W trakcie badania poziomu rozumienia należy uwzględnić kolejność pojawiania się odpowiednich części mowy w poszczególnych stadiach rozwoju mowy dziecka (pierwsze są rzeczowniki, następne czasowniki, przymiotniki, spójniki i inne).

■ W czynnościach diagnostycznych odbioru (rozumienia, percepcji) mowy: na poziomic pojedynczych słów bada się zdolność rozumienia:

nazw przedmiotów i zjawisk (rzeczowników). Badanie to przeprowadza się, prezentując dziecku szereg obrazków, a następnie prosi się je o wskazanie jednego z wymienionych przez logopedę (np. pokaż, gdzie jest kot?)-.

nazw czynności (czasowników). Pokazuje się dziecku serię obrazków przedstawiających postać wykonującą różne czynności. Następnie nazywa się czynność, równocześnie polecając, aby dziecko wskazało obrazek z osobą wykonującą tę czynność (np. na którym obrazku chłopiec pisze, czyta, biegnie?);

słów określających cechy przedmiotów i zjawisk (przymiotników). Prezentuje się dziecku obrazki przedstawiające ten sam przedmiot, lecz różniący się tylko jednym elementem, np. wielkością, ks/taltcm, kolorem ilp. Następnie prosi się je o wskazanie przedmiotu o określonej cesze (np. który klocek jest czerwony. który jest duży?),

słów określających cechy ilościowe przedmiotów i zjawisk (liczebników). Przed dzieckiem rozkłada się obrazki przedstawiające przedmioty w różnych ilościach. E prosi się o wskazanie obrazka z wymienioną liczbą przedmiotów (np. na którym obrazku są cztery koty?),

słów określających stosunki czasowo-przcstrzennc (przysłówków).

W celu przeprowadzenia lego badania niezbędne jest przygotowanie odpowiednio dobranego materiału obrazkowego i zbioru przedmiotów;

•    W czynnościach diagnostycznych odbioru mowy na poziomic prostych połączeń słownych (równoważników i zdań prostych) bada się zdolność rozumienia struktur gramatycznych, tj. rozumienia form flcksyjnycli. Logopeda wypowiada zdania, bądź proste połączenia słowne, używając nieprawidłowych form lleksyjnych i pyta, czy wyraził się prawidłowo. Następnie prosi o wskazanie i poprawienie błędu;

•    W diagnozie odbioru mowy na poziomic zdań złożonych bada się zdolność rozumienia struktur składniowych. W tym celu można wykorzystać gotowe rozsypanki wyrazowe. Pacjent z podanych elementów ma samodzielnie zbudować poprawne zdanie. Opanowanie tej umiejętności można też stwierdzić, sprawdzając rozumienie pytań i poleceń.

B. Ocena językowej sprawności sytuacyjnej, społecznej i pragmatycznej

Po dokonaniu oceny językowej sprawności systemowej, którą można stosunkowo łatwo zbadać, gdyż w literaturze przedmiotu wiele miejsca poświęcono tym zagadnieniom (zob. Styczek 1980; Dcmclowa 1994, Sawa 1990; Tarkowski 1992 a, b, c; Paro! 1989 itd.), kolejną czynnością diagnostyczną wchodzącą w skład badań podstawowych jest ustalenie poziomu umiejętności językowych, określanych mianem językowej sprawności sytuacyjnej, społecznej i pragmatycznej. Nie jcsl to łatwe, albowiem logopedia dopiero od niedawna zwraca uwagę na znaczenie tych zdolności dla prawidłowego przebiegu procesu porozumiewania się, co powoduje, żc - poza testem sprawności językowej Z. Tarkowskiego właściwie nie ma narzędzi do badania tych umiejęiności.

Dla potrzeb praktyki logopedycznej dokonuje się następujących sprawdzianów: językową sprawność społeczną (czyli umiejętność dostosowania wypowiedzi do poziomu i wieku odbiorcy) najogólniej można sprawdzić podając pacjentowi przykłady zachowań werbalnych w konkretnych sytuacjach i prosząc

o wybór właściwego (np. w syiuacji rozmowy z małym dzieckiem pytającym

o przejeżdżający samochód, czy odpowiemy: to jest auto, czy: to jest porsche)', językową sprawność syluacyjną (polegającą na umiejętności dostosowania wypowiedzi do sytuacji komunikacyjnej) sprawdził się pytając pacjenta o zachowanie w konkretnej sytuacji (np. czy wchodząc do klasy powie: cześć stara. czy: dzień dobry pani)',

językową sprawność pragmatyczną (czyli umiejętność osiągania celu założonego przez nadawcę wypowiedzi) można ustalić pytając o to, jak należy się zachować w różnych sytuacjach życia codziennego, kiedy pragnie się załatwić jakąś sprawę (czy np. wchodząc do apteki prosi się o warzywa, czy o lekarstwa).

C. Ocena umiejętności pisania i czytania

Badanie ma na celu uslalenic poziomu opanowania tych umiejętności, uzależnionego od wieku pacjenta oraz od przebiegu i rodzaju zaburzeń jego rozwoju psychoruchowego.

W ocenie pisania młodszych dzieci (I-lll kłasa) uwzględnia się opanowanie umiejętności:

przepisywania, pisania z pamięci,

-    pisania ze słuchu.

W przypadku starszych dzieci i osób dorosłych bada się: umiejętność pisania ze słuchu,

umiejętność samodzielnego pisania na dowolny lemat (tzw. pisanie dowolne).

W każdej próbie ocenia się: biegłość w pisaniu (stopień automatyzacji), jego lempo, poziom graficzny i dokonuje się wnikliwej analizy popełnionych błędów.

W ocenie czytania bierze się pod uwagę: poziom czytania głośnego, przy czym zwraca się uwagę na szybkość, intonację, akcent, tempo, wyrazistość, poprawność itp.: badanie to należy uzupełnić analizą jakościową i ilościową popełnionych błędów,

-    poziom czytaniu cichego ze zrozumieniem (zrozumienie tekstu ocenia się na podstawie odpowiedzi badanego na pylania dotyczące ireści przeczytanego tekstu).

Oceny pisania i czytania dokonuje się przy wykorzystaniu dostępnych prób i testów (np. lesl Konopnickiego, próby Straburzyńskiej) lub na podstawie samodzielnie skonstruowanych narzędzi.

Podobne prace

Do góry