Ocena brak

Utrata Konstantynopola — zmierzch unii

Autor /Zula Dodano /23.04.2013

Delegacji bizantyjskiej we Florencji nie udało się dokładnie ustalić wspólnych działań cesarstwa wschodniegoi władców zachodnich przeciw Turkom. Walkę z nimi podjęli Węgrzy, bezpośrednio zagrożeni,gdy sułtan Murad II uderzył na Serbię i wypędził (1439) tamtejszego despotę, ich lennika, Jerzego Brankowicza.Wódz węgierski Jan Korwin-Hunyady nie ustał w walce, odniósł nawet kilka zwycięstw, choćspór Habsburgów i Jagiellonów o węgierski tron uniemożliwiał szerszą akcję antyturecką. Papież wprawdzieogłosił krucjatę, ale dopiero w 1443 roku zebrano liczniejszą armię (25 tysięcy) i pod dowództwemkróla polskiego ł węgierskiego Władysława III, faktycznie zaś dzięki Hunyademu, zadano Turkom klęskępod Niszem, a potem drugą klęskę w przełęczy koło Kunowicy.

Ośmieliło to Albańczyków pod wodząwychowanego w armii tureckiej Jerzego Kastrioty (Skanderbeg) do powstania przeciw Turkom. Niepokojew azjatyckiej części państwa skłoniły sułtana do pokoju z Węgrami. Władysław III zaprzysiągł go wSzegedynie, lecz na naleganie papieża i Wenecji, która zdecydowała się na wojnę z Turcją, zerwał pokój,zwolniony z przysięgi przez legata Juliusza Cesarini. Pod Warną doszło (10.11.1444) do decydującej bitwy,w której Węgrzy osłabieni brakiem sprzymierzeńców ponieśli klęskę. Król zginął w walce, lecz długonie chciano w to uwierzyć. Cztery lata później armia Hunyadego doznała nowej klęski na Kosowym Polu.

Wobec nieusunięcia, a nawet zwiększenia tureckiego niebezpieczeństwa utracił cesarz Jan VIII głównyargument przeciw opozycji, że unia jest politycznie korzystna. Opozycja przybierała więc na sile. Niepomogło uwięzienie (1440-1442) jej kościelnego przywódcy, Marka Eugenikos na wyspie Lemnos, niższykler i lud byli zdecydowanie przeciwni unii, głosząc że lepiej podlegać Turkom niż papieżowi, bo oninie będą wtrącać się do spraw Cerkwi. Uczony historyk bizantyjski Syropulos rozpowszechnił swojąantyunijną publikację Prawdziwa, historia nieprawdziwej unii. Kolejni patriarchowie Konstantynopola,Józef (zm. 1439), Metrofanes (1440-1443) i Grzegorz Melissenos (zm. 1451), byli wierni unii florenckiej,lecz dopiero w 1452 roku, wobec bezpośredniego zagrożenia tureckiego dla stolicy cesarstwa i nadziei napomoc Zachodu, ogłoszono unię oficjalnie w kościele Bożej Mądrości, gdy po krótkich rządach Atanazego(1451) stolica patriarsza nie była obsadzona.

Zagrożonemu Bizancjum przyszły z pomocą niewielkie oddziały wojsk papieskich, genueńskich i weneckich.Oblężone miasto padło 29 maja 1453 roku. W walkach zginął cesarz Konstantyn XI, ludność przeżyłatrzy dni rzezi i rabunku, zniszczeniu uległy pałace, dzieła sztuki, biblioteki i niektóre kościoły. Katedrępatriarszą Bożej Mądrości zamienili Turcy na meczet. Na polecenie sułtana, który uczynił Konstantynopol(Istambuł) swoją rezydencją, wybrano patriarchą mnicha Gennadiosa (1453-1456), przeciwnikaunii. Kontakty z Rzymem były odtąd niemożliwe także z racji politycznych.

Z bizantyjskiej delegacji unijnej pozostał na Zachodzie metropolita Bessarion, bo jego stolica arcybiskupiaznajdowała się pod panowaniem tureckim. Mianowany kardynałem, rezydował w Rzymie, nie zaprzestającstarań o realizację unii w Kościele Wschodnim. Podejmował też wysiłki w celu pozyskania pomocyZachodu dla zagrożonego Bizancjum. Od Piusa II otrzymał (1463) tytuł patriarchy Konstantynopola,wystosował wówczas Encykliką do Greków z wezwaniem do zachowania unii. Nie miała ona żadnegowpływu na rozpowszechnione w Kościele Wschodnim przekonanie wielu ludzi, że upadek Konstantynopolabył Bożą karą za zawarcie unii.

Od początku unii florenckiej zajął Kościół Prawosławny w Wielkim Księstwie Moskiewskim zdecydowaniewrogie wobec niej stanowisko. Gdy metropolita ruski Izydor przybył do Moskwy (1441), by jąogłosić, książę Wasyl II polecił go uwięzić. Uratował się ucieczką i przebywał odtąd na Rusi w monarchiiJagiellonów. W 1452 roku udał się do Konstantynopola, a po jego upadku znalazł schronienie w Rzymie(zm. 1463). Wewnętrzne trudności w Wielkim Księstwie Moskiewskim sprawiły, że dopiero w 1448 rokuodprawiono synod w Moskwie, na którym oficjalnie odrzucono unię.

Izydora ogłoszono heretykiem i bezliczenia się z patriarchą konstantynopolitańskim wybrano biskupa Jonasza z Riazania metropolitą Kijowa i całej Rusi. Choć nie dano mu jeszcze tytułu patriarchy, zamanifestowano tym aktem niezależność Kościoław Wielkim Księstwie Moskiewskim od papieża w Rzymie i patriarchy w Konstantynopolu. Kolejnysynod w Moskwie (1459) uchwalił, że metropolita Rusi po wyborze nie potrzebuje zatwierdzenia patriarchy,wystarczy zgoda wielkiego księcia.

Do góry