Ocena brak

Typologia narzędzi górnego paleolitu - Ostrza liściowate

Autor /KolesHaHa Dodano /07.08.2013

Ostrzami liściowatymi nazywamy narzędzia odpowiadające definicji ostrza (tj. takie, których wierzchołek jest umieszczony na osi symetrii narzędzia), wykonywane za pomocą płaskiego, powierzchniowego retuszu, pokrywającego w zasadzie ponad 50% powierzchni okazu.

Podstawowym kryterium podziału ostrzy liściowatych jest stosunek retuszu do formy półsurowiaka. Możemy więc wydzielić ostrza jednostronne i częściowo dwustronne (tj. takie, które mają płasko łuskaną stronę górną i ograniczony retusz ścieniający na stronie dolnej) oraz ostrza liściowate dwustronne, które mają obfity retusz powierzchniowy płaski na obu stronach wyrobu. Ostrza dwustronne przeważnie były wykonywane techniką rdzeniowania z surowych fragmentów skały lub z grubych odłupków, przy czym określenie charakteru produktu wyjściowego jest przeważnie niemożliwe z uwagi na obfity retusz. Natomiast w wypadku ostrzy jednostronnych możemy z reguły określić charakter półsurowiaków, z których były wykonywane (wiór czy odłupek).

W grupie ostrzy liściowatych jednostronnych wyróżniamy następujące ważniejsze typy:

a)    ostrza liściowate jednostronne odłupkowe typu Jankovich (od jaskini w górach Pilis, Węgry), spotykane w środkowym paleolicie;

b)    ostrza liściowate typu protosolutrejskiego (franc. pointę protosolutreen-ne), wykonywane przeważnie na wiórach z obfitym retuszem na stronie górnej

i występującym - nie zawsze — ścienieniem sęczka na stronie dolnej; są one typowe dla kultury protosolutrejskiej w Europie Zachodniej;

c)    ostrza liściowate jednostronne wiórowe, charakteryzujące się częściowym lub całkowitym retuszem na stronie górnej i częściowo także retuszem na stronie dolnej (na sęczku lub na wierzchołku). Ostrza te są określane mianem jerzmano-wicko-telmańskich (nazwa pochodzi od stanowiska Jaskini Nietoperzowej w Jerzmanowicach, woj. krakowskie i od stanowiska otwartego w kołchozie im. Thalmanna w Kostienkach koło Woroneża, ZSRR). Ostrza te są typowe dla kultury jerzmanowicko-telmańskiej;

d) ostatnim typem ostrza, pokrewnego ostrzom jerzmanowicko-telmańskim, jest liściak, 

Wśród ostrzy dwustronnych możemy wyróżnić kilka zasadniczych typów:

1.    Ostrza dwustronne typu solutrejskiego, z całkowitym retuszem dwustronnym, bardzo płaskim, zawsze prostopadłym do krawędzi, wykonywanym wyłącznie techniką naciskową za pomocą naciskacza z materiału organicznego (tzw. retusz „en pelure"). Ostrza typu solutrejskiego należą do wyrobów górnopaleołitycznych najbardziej rozwiniętych pod względem stopnia zaawansowania techniki obróbki kamienia.

Możemy wyróżnić następujące typy ostrzy solutrejskich:

a)    ostrza solutrejskie w kształcie liścia laurowego,

b)    ostrza solutrejskie w kształcie liścia wierzbowego,

c)    ostrza solutrejskie z zadziorem zaczątkowym typu Monthaud,

d)    ostrza solutrejskie z zadziorem,

e)    ostrza solutrejskie z trzonkiem typu Parpallo.

2.    Ostrza dwustronne typu środkowoeuropejskiego, wykonywane retuszem dwustronnym, przeważnie nie pokrywającym całej powierzchni okazu, bardziej grubym, o nieregularnych, dość głębokich negatywach. Okazy te są grubsze od solutrejskich i wykazują bardziej nieregularny przebieg krawędzi bocznych. Ostrza te są często określane mianem szeleckich (od jaskini Szeleta w Górach Bukowych, Węgry), choć występują także w innych kulturach górnopaleoli-tycznych z ostrzami liściowymi, jak np. w jerzmanowicko-telmańskiej i kostien-kowsko-sungirskiej. Możemy wyróżnić kilka typów tych ostrzy, a mianowicie:

a)    ostrza z podstawą zaokrągloną,

b)    ostrza z podstawą spiczastą,

c)    ostrza o kształcie trójkątnym z podstawą prostą łub lekko wypukłą obrobioną od dolnej krawędzi (tzw. ostrza typu Moravany-Dlha od stanowiska otwartego koło miasta Moravany nad Vahom oraz Dlha.

d)    ostrza trójkątne z podstawą wklęsłą typu kostienkowsko-sungirskiego.

Ostrza te są przeważnie bardziej starannie obrobione od ostrzy poprzednich typów, zawsze z zastosowaniem retuszu naciskowego.

Specyficznym typem jednostronnych ostrzy z trzonkiem, które charakteryzują się jednak trzonkiem uformowanym retuszem stromym, natomiast na liściu mają często retusz płaski, są jeszcze ostrza typu Font-Robert. Ostrza te są typowe dla przemysłów późnoperigordzkich (ściślej perigordzkiego V) na zachodzie Europy.

Podobne prace

Do góry