Ocena brak

TREN, lament, płacz, płacz żałobny, żal, naenia, tristia

Autor /Karolinia2 Dodano /02.04.2012

TREN, lament, płacz, płacz żałobny, żal, naenia, tristia, utwór poet. wywodzący się ze starogr. poezji funeralnej. Pierwotnie rodzaj obrzędowej pieśni żałobnej, z czasem istotny czynnik struktury tragedii gr., w której przybrał formę dialogu między przodownikiem chóru i chórem (tzw. kommos); samodzielne t. tworzył prawdop. Simonides z Keos (VI/V w. p.n.e.), pisał je też Pindar (V w. p.n.e.), zachowały się jednak tylko szczupłe fragm. ich twórczości trenodycznej. Spokrewniony z —> elegią i epicedium, w o wiele mniejszym stopniu ulegał wpływom form i reguł retoryki, był bardziej liryczny, wyrażał żal po czyjejś śmierci i tej emocji oraz związanej z nią refleksji podporządkowywał nawet elementy z pozoru epickie, np. pochwałę czynów, zalet i zasług zmarłego. Rzadziej uprawiany przez poetów rzym., występujący w literaturach średniowiecza, gatunek ten odrodził się w twórczości nowożytnych humanistów.

W poezji pol. przyjął się dzięki> Trenom J. Kochanowskiego, choć formy pokrewne znane były wcześniej. Wzór Kochanowskiego upowszechnił w literaturze pol. XVI-XVIII w. cykliczne kompozycje trenowe, poświęcone pamięci zmarłych.

Tworzyli je m. in. T. Wiszniowski, S. F. Klonowie, J. A. Kmita, A. Zbylitowski, S. Grochowski, D. Naborowski, S. Twardowski, W. Kochowski, Z. Morsztyn, W.S. Chrościński i wielu in. W dobie oświecenia utwory tego typu pisali liczni poeci, m. in. F. D. Kniaźnin (Żale Orfeusza)-, on też przełożył Treny Kochanowskiego na łacinę. Już w XVII i XVIII w., a szerzej potem, w okresie utraty niepodległości, do formy t. sięgnęła poezja patriot. (np. Treny na rozbiór Polski J. Morelowskiego). Gatunek ten uprawiali też twórcy epok późniejszych, w tym także lat ostatnich (K. I. Gałczyński, S. R. Dobrowolski, W. Broniewski, A. Kamieńska), nadając swym t. charakter kompozycji ogólnorefleksyjne j.

F. FALEŃSKI, wstęp do wyd. Trenów J. Kochanowskiego, W. 1867; J. PELC Jan Kochanowski w tradycjach literatury polskiej, W. 1965; S. ZABŁOCKI Polsko-łacińskie epicedium renesansowe, Wr. 1968; J. PELC „ Treny" Jana Kochanowskiego, wyd. 2 W. 1972; tenże, wstęp w: J. Kochanowski Treny, wyd. 14 WR. 1978 BNI 1; tenże Jan Kochanowski. Szczyt renesansu w literaturze polskiej, W. 1980.

Podobne prace

Do góry