Ocena brak

TRAWIENIE I WCHŁANIANIE

Autor /mirela Dodano /05.05.2014

Zawarte w spożytym pokarmie białka, tłuszcze i węglowodany, aby mogły być przez organizm wykorzystane, muszą zostać rozdrobnione do odpowiednio małych cząsteczek, które będą zdolne przeniknąć przez ścianę przewodu pokarmowego. Proces ten, nazywany trawieniem, przebiega w sposób uporządkowany z udziałem wielu różnych enzymów wydzielanych z sokami trawiennymi do przewodu pokarmowego 

Niektóre składniki pożywienia, do których ?,ałicza się błonnik pokarmowy, wosk i keratyny, nie poddają się trawieniu i stanowią „balast” regulujący funkcjonowanie przewodu pokarmowego.

Trawienie rozpoczyna się w jamie ustnej, gdzie spożyty pokarm zostaje rozdrobniony przez zęby, wymieszany ze śliną i przeżuty, dzięki czemu wzrasta jego powierzchnia i podatność na działanie enzymów. Ślina zawiera chlorki sodu, potasu i magnezu, które neutralizują kwasy i inne substancje mogące szkodliwie oddziaływać na powierzchnię zębów, jamy ustnej i przełyku, a jednocześnie aktywują amylazę ślinową, która rozpoczyna trawienie węglowodanów. Znajdujące się na języku gruczoły Ebnera wydzielają lipazę ślinową, która działa na zemulgowany tłuszcz mlekowy. Przeżuty pokarm zostaje w jamie ustnej uformowany w kęs pokarmowy i podczas świadomego aktu przełykania przechodzi do przełyku i dalej przez wpust — do żołądka.

W żołądku, gdzie środowisko jest silnie kwaśne, kęs pokarmowy zostaje roztarty i zmieszany z sokiem żołądkowym, zawierającym kwas solny i enzymy trawienne. Kwas solny działa bakteriobójczo i denaturuje białka pożywienia, ułatwiając ich rozkład enzymatyczny. Głównym enzymem soku żołądkowego jest pepsyna, która należy do endopeptydaz atakujących wiązania w środku cząsteczki białka. Jest ona wydzielana w postaci nieaktywnego pepsynogenu i aktywowana w świetle żołądka przez jony wodorowe kwasu solnego. Aktywacja pepsynogenu, podobnie jak i innych proenzymów, polega na odczepieniu połipeptydu maskującego centrum aktywne enzymu. Zabłoko-wanie centrum pozbawia enzym możliwości niepożądanego, przedwczesnego działania na białko wytwarzających go komórek gruczołowych. W soku żołądkowym niemowląt jest obecna ponadto rennina, która przeprowadza kazeinę w bardziej podatny na działanie pepsyny parakazeinian wapnia.

Tłuszcz jest trawiony w żołądku jedynie w niewielkim stopniu, z tym że istnieją kontrowersje co do roli i pochodzenia działającej tam lipazy (niektórzy uważają, że pochodzi ona ze śliny). Spożyte tłuszcze stałe dzięki panującej w żołądku temperaturze przechodzą w postać płynną, co ułatwia powstawanie emulsji i hydrolizę enzymatyczną.    !

Sok żołądkowy nie zawiera enzymów amyłołitycznych, ale w niewielkim zakresie powoduje kwasową hydrolizę węglowodanów. Są one ponadto trawione w żołądku przez amylazy ślinowe do czasu, aż kwaśny sok żołądkowy nie przeniknie do środka kęsa pokarmowego powodując inaktywację. Całkowicie upłynnioną treść pokarmową, zwaną chyrną, odźwiernik małymi porcjami przepuszcza do jelita cienkiego.

W dwunastnicy, stanowiącej pierwszy odcinek jelita cienkiego, trawienie jest kontynuowane przy udziale soku trzustkowego i żółci. Sok trzustkowy obfituje w wodorowęglan sodu, który jako związek silnie zasadowy neutralizuje kwaśną chymę, nadając jej odczyn lekko alkaliczny, najbardziej odpowiedni dla działania enzymów trawiennych trzustki i jelit. W soku trzustkowym reprezentowane są wszystkie grupy enzymów trawiennych. Na białka i polipeptydy działają endopeptydazy (trypsyna, chymotrypsyna i elas-taza), rozkładające wewnątrzcząsteczkowe wiązania w sąsiedztwie określonych aminokwasów oraz karboksypeptydaza — egzopeptydaza odczepiająca od końca łańcucha peptydowego aminokwasy z wolną grupą karboksylową. Enzymy te wydzielane są w formie nieaktywnych proenzymów, przy czym aktywatorem trypsyny jest enterokinaza wydzielana przez ścianę jelit, a aktywatorem pozostałych proenzymów jest aktywna trypsyna, która przy pH 7,9 zdolna jest aktywować także cząsteczki trypsynogenu (autokataliza).

Trawienie tłuszczu w jelicie cienkim poprzedzone jest procesem jego emulgacji, w którym zasadniczą rolę odgrywa żółć. Proces emulgacji polega na przeprowadzeniu tłuszczu w postać małych, zawieszonych w wodzie cząsteczek (o średnicy 200-5000 nm), dzięki czemu znacznie zwiększa się powierzchnia interakcji wodno-tłuszczowej. Sole kwasów żółciowych tworzą z lipidami rozpuszczalne w wodzie micele, umożliwiając działanie lipazy, którą jednocześnie sole te aktywują. Na tłuszcz, zemulgowany przez żółć, działa lipaza trzustkowa, która w trigłicerydach (inaczej triacyłoglicerole) zawierających dlugolańcuchowe kwasy tłuszczowe hydrolizuje wiązania estrowe w pozycjach 1 i 3, prowadząc do powstania monoglicerydów i wolnych kwasów tłuszczowych. W soku trzustkowym znajduje się też esteraza karboksylowa — rozkładająca estry cholesterolu i estry witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (a prawdopodobnie także niektóre monoglicerydy) oraz fos-folipaza, uwalniająca kwasy tłuszczowe z fosfolipidów. Ponadto sok trzustkowy zawiera amylazę trzustkową, która hydrolizuje węglowodany do dek-

stryn i dwucukrów, oraz nukleazy atakujące kwasy nukleinowe.

W ścianach jelita cienkiego znajdują się gruczoły (Lieberkiihna i Brunnep) produkujące sok jelitowy, który zawiera enzymy kończące proces trawienia wszystkich trzech makroskładników pożywienia.

I tak, trawienie białek finalizują: aminopeptydaza — egzopeptydaza odłączająca końcowe aminokwasy z wolną grupą aminową oraz dipeptydaza rozkładająca dipeptydy. Hydroliza krótkich oligopeptydów i dipeptydów może zachodzić nie tylko w świetle jelita cienkiego, ale także po przeniknięciu do wewnątrz enterocytu.

Od dekstryn zostają odłączone boczne łańcuchy glukozowe przez umyło-1,6- i ołigo-ł,6-glukozydazy, zaś dwucukry są przyściennie rozkładane do cukrów prostych przez odpowiednie disacharydazy: maltazę, laktazę i sa-charazę. W ścianie jelita występuje też głukoamylaza odczepiająca od dekstryn i oligosacharydów pojedyncze cząsteczki glukozy.

W soku jelitowym znajduje się też lipaza jelitowa, wspomagająca działanie lipazy trzustkowej oraz fosfataza alkaliczna, która hydrolizuje estry fosforowe.

 

Podobne prace

Do góry