Ocena brak

TOWARZYSTWO NAUKOWE W TORUNIU (TNT)

Autor /pocahontas85 Dodano /01.04.2012

TOWARZYSTWO NAUKOWE W TORUNIU (TNT), towarzystwo nauk. ogólne, powołane z inicjatywy społeczeństwa 1875 dla przeciwdziałania naporowi germanizacyjnemu i coraz liczniej powstającym na Pomorzu niem. towarzystwom naukowym. Założycielami byli: Z. Działowski, A. Donimirski, M. Sczaniecki; pierwszym prezesem - I. Łyskowski (do 1886). TNT jako cel postawiło sobie podejmowanie badań ze szczególnym uwzględnieniem przeszłości Pomorza oraz gromadzenie związanych z regionem materiałów nauk. o hist. wartości. TNT prowadziło pracę w trzech wydziałach: Hist-Archeol., Teol. i Lekarsko-Przyrodniczym. Z inicjatywy pierwszego z nich zebrano stosunkowo bogate zbiory numizmatyczne, archeol. i hist., które dały początek muzeum TNT, oraz podjęto publikację stałych, kontynuowanych do dziś serii wydawniczych. W Rocznikach (zał. 1878, do 1978 79 t.), jedynym wówczas czasopiśmie nauk. Pomorza, poza pracami Donimirskiego, S. Kujota, G. Ossowskiego, A. Sierakowskiego i in. ukazywały się również rozprawy uczonych spoza regionu, m. in. W. Kętrzyńskiego, K. Nitscha. Po przejściowym, blisko dziesięcioletnim załamaniu, ożywienie prac TNT nastąpiło za prezesury Kujota (1897-1914), kiedy to pojawiła się seria -Fontes 1897 (do 1975 66 t.), w której ogłaszano materiały źródłowe, i czasopismo „Zapiski" 1908 (od 1955 kwart. pt. „Zapiski Hist.", do 1978 441). Szczególnym staraniem otaczano księgozbiór, wraz z powstaniem TNT zapoczątkowany darem J.K. Żupańskiego, z czasem przekształcony w jedną z najpoważniejszych bibliotek nauk. regionu. Wśród ogłaszanych prac szczególną wartość miało dzieło Kujota Dzieje Prus Królewskich (cz. 1 w Rocznikach 1913-18). Dzięki licznym kontaktom z towarzystwami nauk. w kraju i za granicą oraz udziałowi w życiu kulturalnym in. ośrodków (m. in. 1880 uczestnictwo w krak. zjeździe AU dla uczczenia J. Długosza i 1905 w Zjeździe Rejowskim) TNT zdobyło pozycję w ogólnokrajowym ruchu nauk. i przyczyniło się do ściślejszego zespolenia Pomorza z resztą Polski.

W 20-leciu międzywojennym zainicjowano m. in. nowe serie i wydano cz. 2 Dziejów Prus Królewskich (Roczniki 1922-24). Prezesurę Tow. piastowali kolejno P. Czapiewski (1918-20 i 1945-48), J. Łęgowski (1920-22) i A. Mańkowski (1923-39). Do aktywniejszych działaczy należeli: B. Czapla, W.J. Łęga, Z. Mocarski (od 1930 sekretarz TNT i red. jego wydawnictw), G. Pobłocki, O. Steinbom; współpracownikami spoza Pomorza byli m. in. L.A. Birkenmajer, T. Mikulski, S. Tync. Usamodzielnione 1920 muzeum stało się podstawą Muzeum Miejskiego, a zbiory bibliot. jako depozyt weszły w skład Książnicy Miejskiej im. M. Kopernika (zał. 1923). Nowy okres rozwoju TNT nastąpił od 1945, wraz z powstaniem —> Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Odtąd przekształcone-z tow. miłośników nauki w tow. o charakterze akad., reprezentuje nauki uniw., jego kierownictwo spoczywa (1948-49 i od 1956) w rękach Konrada Górskiego. Członkami od nowa zorganizowanych wydziałów, pocz. trzech, od 1964 czterech (I - Nauk Hist., II Filol.-Filoz., III Mat.-Przyr.,  IV Prawno--Społeczny) są pracownicy naukowi tor. uczelni. Obok dawniejszych wydawnictw ukazują się nowe, jak np. serie: Prace Popularnonaukowe oraz Biblioteczka Kopemikańska. O wszystkich poczynaniach TNT od 1945 informują Sprawozdania (do 1978 32 t.). Rezultaty badań humanist. ogłaszane są od 1948 w Pracach Wydziału Filologiczno-Filozoficznego (do 1978 27 t.). Ukazały się tu m. in. publikacje T. Czeżowskiego z logiki, A. Lewickiego z psychologii, I. Dąmbskiej z historii filozofii, S. Srebrnego, S. Skiminy i Z. Abramowicz z filologii klas., prace z zakresu romanistyki oraz kilka prac bibliogr. W. Preisnera. Licznie prezentowane są publikacje polonist., zwłaszcza hist.lit.: T. Makowieckiego (m. in. Muzyka w twórczości Wyspiańskiego), I. Sławińskiej, Cz. Zgorzelskiego, A. Hutnikiewicza (m. in. Żeromski i naturalizm), B. Osmólskiej-Piskorskiej, B. Nadolskiego (m. in. Życie i działalność naukowa uczonego gdańskiego Bartłomieja Keckermanna). Drukowane są także prace doktorskie i habilitacyjne z katedry literatury i katedry języka pol., dziś Instytutu Filologii Polskiej. W ramach serii wydane zostały 2 książki zbiór., poświęcone Makowieckiemu (1956) i E. Kucharskiemu (1957), oraz Księga pamiątkowa ku czci Konrada Górskiego (1967).

B. OSMÓLSKA-PISKORSKA TNT. Powstanie i zarys dziejów 1875-1948, Zap. TNT. 14 (1948) z. 1-4; A. SWINARSKI TNT. Jego historia i obecna działalność,Nauka Pol." 1961 nr 2; J. SERCZYK TN w Tonmiu. Krótki zarys dziejów, Poz. 1974; Z dziejów nauki polskiej. Księga pamiątkowa TNT (1875-1975), red. A. Hutnikiewicz i L. Janiszewski, W. 1975; Działacze TN w Toruniu, red. M. Biskup, wstęp K. Wajda, Poz. 1975; Dzieje TNT 1875-1975,t.1, red. M. Biskup, Tor. 1977.

Podobne prace

Do góry