Ocena brak

Tomiści - Tomiści XV wieku

Autor /Malina1243 Dodano /05.01.2013

Wśród dominikanów włoskich w XIV w. jest bardzo wielu, których zależnośćod Tomasza wzmaga się coraz bardziej i prowadzi do przezwyciężenia pewnejmartwoty intelektualnej. Ciekawe jest, że rozkwit tomizmu zaczyna się dopierow XV w., k i e d y życie umysłowe Europy ma j u ż poza sobą wszystkie doświadczeniazakorzeniającej się via moderna.

Na tym tle dość mocno wybija się postać Jana Capreolusa zwanego KsięciemTomistów (Princeps Thomistarum). Urodził się około 1380 r. w Rodez,około 1408 r. wykładał w Paryżu, później w Tuluzie. Zmarł w Rodez w 1444 r.Wówczas to zaczynają powstawać monumentalne komentarze, których wzoremjest wspaniałe dzieło Capreolusa: Libri IV defensionum theologiae divi Thomae deAąuino. Choć w dziele Capreolusa wyraźnie widać znamiona dekadenckiejscholastyki (czuć już wyraźnie atmosferę „esencjalnego" tomizmu, która trwać będzie wciąż w XVII w ) , to j e d n a k stanowi ono bardzo cenne źródło historycznedla poznania wszystkich sporów doktrynalnych XIV i XV w. Przede wszystkimuwzględniony został tu ockhamizm i szkotyzm.

Poza tą encyklopedią Gapreolus jest też autorem Concordantiae, doktrynXIII i X IV w. Zarazem odważnie wydobywa na j aw niezgodności w samych poglądachTomasza, uważając, że Summa jest decydująca, i że w niej św. Tomasz,jak Augustyn w Sprostowaniach, skorygował wiele swych wcześniejszych poglądów.

Działający na południu Francji Capreolus prowadzi nas ku Hiszpanii,która miała piękną tradycję filozoficzną arabskochrześcijańską. Należy tu wymienićośrodek w Toledo oraz osoby takie j ak Rajmund Lullus i Rajmund Martin.Tomizm hiszpański ma bardzo swoiste zabarwienie i dochodzi do rozkwitudopiero w XVI w. Wpłynęły na to różnorodne czynniki. Ważne są tu dzieła karmelitańskie,takie j ak komentarze teologiczne i filozoficzne do dzieł św. Tomasza.Wśród tych pierwszych należy wymienić Cursus Complutensis do drugiegorodzaju Cursus Salmanticensis, wydane na przełomie XVI i XVII w. T o wszystkołączy się z powstaniem uniwersytetu w Salamance i w Coimbrze, z tomizmemjezuickim przemienionym potem przez Suareza, i z wielką karmelitańską mistykąhiszpańską (św. Teresa z Avilla i św. Jan od Krzyża).

Wysuwa się tu na pierwszy plan postać Franciszka z Vittoria ( f i 5 4 6 r.),twórcy prawa narodów, u którego tomizm łączy się z sympatiami humanistycznymii z reakcją antyscholastyczną. Vittoria był założycielem właściwej szkoływ Salamance, za swego poprzednika miał Mikołaja Eymericha, który zwalczałRajmunda Lulla. Uczniami Vittorii byli, między innymi, słynny teolog MelchiorCano oraz Dominik Soto (autor traktatu o łasce), obaj zmarli w 1560 r. Dominik Soto był zrazu pod wpływem ockhamizmu, p o t em obok Franciszka Vittoriii Dominika Baneza stał się ozdobą szkoły w Salamance.

We Włoszech wiek XV jest okresem odnowienia pierwotnej obserwancjidominikańskiej, a więc i odrodzenia życia umysłowego w zakonie kaznodziejskim.

Trzeba tu zwrócić uwagę przede wszystkim na dwie postacie, Antoninaz Florencji i kardynała Kajetana (Tomasz Vio).

Antonin z Florencji urodzony w 1389 r. jest nie tylko świętym dominikańskim,ale też wybitną postacią swojej epoki. Żył w okresie wielkiego rozkwituFlorencji, był współczesnym wielkiego Fra Angelica z Fiesole, za jegoczasów został zbudowany słynny klasztor św. Marka, którego został przeorem,a wkrótce p o t em b i s k u p em Florencji.

Przeżył wiele ważnych wydarzeń, które wpłynęły na jego postawę życiowąi poglądy. Był więc świadkiem końca wielkiej schizmy i wyboru papieżaMarcina V na soborze w Konstancji (1417 r.), konkordatu z husytami (1433 r.),Soboru Florenckiego (1439 r.) i upadku Konstantynopola (1453 r.).

Główne dzieło Antonina to wiernie tomistyczna Summa theologica, którejnajciekawsze partie dotyczą sfery moralno-ekonomicznej. Wyraża w niej pogląd,iż c e l em produkcji nie jest ona sama, lecz człowiek, któremu ma służyć.

Dopiero z chwilą, gdy bogactwa są poddane rozumowi, stają się dobre, a handelnabiera charakteru moralnego1 0 1 8 . W stosunku do Tomasza stawia Antoninkrok bardzo zasadniczy w kwestii lichwy i powiada, że ten, kto pożycza pieniądze,może czerpać za nie takie zyski, które stałyby się jego udziałem, gdyby tymipieniędzmi obracał. Bogactwa mają służyć wszystkim, w społeczeństwiemogą być ubodzy, ale nie nędzarze, zarazem trzeba pamiętać, że bogaty nie jestz drogiego metalu, a ubogi z gliny. Własność prywatna opiera się na prawie natury,ale nie może prowadzić do zbytku, państwo zaś ma prawo ograniczać własnośćprywatną1 0 1 9 . Antonin zajmuje się zagadnieniem pracy i wynagrodzenia,wychowaniem rodzinnym, zasadami moralnymi władzy.

Drugą wielką postacią tego okresu jest najsłynniejszy i najwybitniejszyz komentatorów św. Tomasza - Tomasz Vio.

Tomasz Vio zwany Cajetanus (Kajetan) pochodził z Gaety, zmarłw roku 1534. Wraz ze swym towarzyszem Koellinem (1476-1536 r.) dążył dopozytywnej dyskusji z Lutrem. Jako generał i kardynał zakonu dominikanów(został nim w 1517 r.) usiłował przywrócić dawny stan prężności zakonu, w zakresiezaś filozofii i teologii próbował wrócić do zagubionego podłoża metafizycznego.Oczywiście, nastawienie to z konieczności łączyło się z powrotemdo Tomasza. Stąd wywodzi się wielki wysiłek twórczy Kajetana, który stał sięklasycznym k o m e n t a t o r em Tomasza, wytwarzając zresztą swoisty typ komentarza.

Usiłowania Kajetana nie zawsze dawały właściwe rezultaty, gdyż w jegoepoce odeszło się zbyt daleko od wielkiego stylu myślenia, który był żywyw XIII w., dlatego nieraz łatwiej zrozumieć samego Tomasza niż Kajetana.

Podobne prace

Do góry