Ocena brak

Tereny wilgotne - Bakterie

Autor /Bazylii Dodano /28.02.2012

 

Bakterie odgrywają w gospodarce terenów podmokłych równie ważną rolę, jak w tworzeniu humusu w glebie: rozkładają martwe substancje organiczne, nie tylko rozdzielając je na nieorganiczne elementy składowe, które mogą zostać wykorzystane przez rośliny, lecz także budując z nich własne białko, stanowiące podstawowe pożywienie wielu małych zwierząt.

Bakterie zapoczątkowują tym samym ważne łańcuchy pokarmowe. Dla gospodarki przyrody są niezbędne! Zdolność rozkładania i wykorzystania materii organicznej jako źródła substancji pokarmowych łączą z niebywale szybkim rozmnażaniem się przez podział.

W ciągu kilku godzin potrafią pokryć zwartą warstewką substancje organiczne. Dlatego wiele zwierząt wodnych, a także wszystkie rośliny wodne muszą się bronić przed atakiem bakterii. Szczególne znaczenie w gospodarce zbiorników wodnych mają dwie grupy bakterii: bakterie aerobowe (tlenowe) i anaerobowe (beztlenowe).

Pierwsze rozkładają substancje organiczne przy udziale tlenu - potrzebują go, żeby zacząć działać. Drugie, bakterie anaerobowe, rozkładają substancje organiczne bez użycia tlenu - są one odpowiedzialne za procesy gnilne. Ich działalność zaczyna się wtedy, gdy dostępny tlen zostanie zużyty. Wśród tych bakterii znajdują się również takie, które mogą wywoływać niebezpieczne choroby, na przykład botulizm (zatrucie jadem kiełbasianym) ptactwa wodnego.

Wywołuje go Clostridium botulinum typu C. Jeśli w pozbawionym tlenu mule dennym płytkich, łatwo ogrzewających się zbiorników wodnych znajdują się martwe zwierzęta, bakterie te niezwykle szybko się rozmnażają. Pewne produkty przemiany materii, które są przez nie wydzielane, stanowią wyjątkowo silną truciznę dla ptaków wodnych i powodują niekiedy masowe ich ginięcie.

Inne bakterie czerpią energię przetwarzając związki siarki lub żelaza. Rozmaitość bakterii jest tak wielka, że nie ma takiej naturalnej substancji organicznej, która nie byłaby przez nie atakowana i rozkładana.  

Sinice (Cyanophyta)

Sinice, znane z zakwitów wody, są bliżej spokrewnione z bakteriami niż z glonami, nie mają bowiem wyodrębnionego jądra komórkowego. Z tego powodu nazywa się je czasem cyjanobakteriami. Sinice większości gatunków są tak małe, że nie można ich złowić zwyczajną siatką planktonową.

Podobnie jak bakterie, rozmnażają się niezwykle szybko, jeśli woda zawiera odpowiednie substancje pokarmowe. W ciągu kilku dni potrafią wówczas zabarwić kałuże, zatoczki ze stojącą wodą, stawy czy drobne zbiorniki na kolor niebieskozielony. Zjawisko to, wynikające z masowego rozmnożenia się sinic, określa się mianem zakwitu wody, co jest wyrażeniem o tyle niefortunnym, że ów zakwit jest wynikiem nadmiaru substancji pokarmowych lub zanieczyszczeń.

W pewnych warunkach niektóre gatunki sinic wytwarzają czerwony barwnik. Przesłania on błękitną zieleń, nadając sinicom kolor czerwony - od krwiście czerwonego po brązowoczerwony.

Glony (Phycophyta)

W przeciwieństwie do sinic, komórki glonów mają wyodrębnione jądro, mikroskopijne organy zwane mitochondriami zawiadujące ich gospodarką energetyczną oraz plastydy zawierające barwniki, za pomocą których wykorzystują energię słoneczną. Glony mogą mieć kształt kulisty lub nitkowaty, rosnąć w postaci małych tarczek o zróżnicowanej strukturze oraz tworzyć zespoły jednorodnych komórek. Ich rozmaitość stanowi odbicie zróżnicowanych kierunków adaptacji w ciągu milionów lat ewolucji.

W dobrze naświetlonej powierzchniowej warstwie jezior i stawów żyją przede wszystkim glony zielone, czyli zielenice. Jak sama nazwa wskazuje, zawierają intensywnie zielony barwnik - chlorofil, który również u roślin wyższych umożliwia przetwarzanie energii świetlnej w energię chemiczną. Długie nitki skrętnicy (Spirogyra) można oglądać już pod lupą. Spotykamy je w postaci zbitych mas przy brzegach żyznych zbiorników wodnych.

Do zielenic należą także gatunki z rodziny Desmidiaceae z wód torfowych oraz mała kulista Chlorella, która w masowych kulturach mogłaby stanowić w przyszłości paszę dla zwierząt, a nawet podstawowy składnik pożywienia dla ludzi. Inne grupy glonów zawierają barwniki brunatne lub czerwonawe. Są albo bardzo małe, jak na przykład większość złotowiciow-ców (Chrysophyceae), albo uzależnione od specjalnych warunków, jak krasnorosty, które zasiedlają wody oligotroficzne oraz słabo prześwietlone strefy głębokich jezior.

W szybko płynących i jeziorach oligotroficz-nych najczęściej można spotkać Batrachos-permum moniliforme. Jest to słodkowodny przedstawiciel krasnorostów, które występują głównie w morzu. Rozmaitość barwników i ich kombinacji u glonów świadczą o tym, że te proste rośliny w trakcie rozwoju rodowego tak długo eksperymentowały ze światłoczułymi barwnikami, aż znalazły najkorzystniejsze dla siebie rozwiązania.

W zdobywaniu lądu najprzydatniejszy spośród wrażliwych na światło barwników roślinnych okazał się chlorofil, a więc wszystkie rośliny wyższe posłużyły się nim do fotosyntezy. Glony wypróbowały też różne możliwości wykształcania mocnych ścian komórkowych. Pospolite okrzemki (Diatomeae) wykorzystały w tym celu krzemionkę.

Podobne prace

Do góry