Ocena brak

Techniki neolityczne

Autor /KolesHaHa Dodano /07.08.2013

W neolicie technologia obróbki kamienia nie ulega zasadniczym zmianom poza wprowadzeniem masowej wytwórczości narzędzi gładzonych. Wszystkie techniki łupania znane z paleolitu górnego i mezolitu występują nadal w różnym nasileniu, a nawet sporadycznie obserwujemy renesans niektórych technik odlupkowych z okresów wcześniejszych.

W najwcześniejszym okresie neolitu — neolicie preceramicznym na Bliskim Wschodzie—dominują techniki wiórowe bardzo zaawansowane, oparte na dwupiętowym rdzeniu starannie przygotowanym, podobne do technik znanych z górnego i schyłkowego paleolitu. Paralelnie z techniką regularnego dużego wióra" występują techniki oparte na rdzeniu jednopiętowym, prowadzące do uzyskiwania mikrolitycznego półsurowca wiórowego, podobne do technik znanych z epipaleolitu Bliskiego Wschodu i północnej Afryki. W tym najstarszym okresie obserwuje się też występowanie zupełnie nowej na tym obszarze techniki rdzeniowej, służącej przede wszystkim do produkcji narzędzi siekierowatych (siekier i ciosaków).

Na terenie Europy zasadnicze znaczenie dla uformowania wiórowych technologii neolitycznych miał okres późnego mezolitu, kiedy upowszechnia się technika produkcji regularnych, smukłych, średnio długich wiórów, znana jako technika Montbani. Wprowadzenie tej techniki jest wiązane z przejściem do naciskowej techniki uzyskiwania wiórów, która zastąpiła technikę bezpośredniego uderzania twardym lub miękkim tłuczkiem.

Technika ta opierała się na odbijaniu wiórów od smukłego jednopiętowego rdzenia, przeważnie starannie przygotowanego. Technika ta została odziedziczona przez najstarsze kultury neolityczne kręgu bałkańsko-dunajskiego (kompleks Starćevo-Karanovo, a także wcześniejsze kultury z ceramiką biało malowaną —typu Protostarćevo — Gura Bacului-Circea), wczesne kultury kręgu zachodniośródziemno-morskiego (kompleks impresso-cardium) oraz najstarsze kultury neolitu zachodnioeuropejskiego (Roucadourien we Francji i in.).

W miarę rozprzestrzeniania się kompleksów wczesnoneolitycznych obserwujemy dwa zjawiska w dziedzinie technologii: z jednej strony występuje wpływ miejscowych tradycji mikrolitycznych technologii wiórowych, związanych z kulturami mezolitycznymi, które pozostawały poza zasięgiem wpływu późno-mezolitycznych technik długiego i smukłego wióra; z drugiej strony techniki produkcji długich wiórów ulegają modyfikacjom pod wpływem lokalnych warunków surowcowych ograniczających możliwość osiągania odpowiednich parametrów metrycznych wiórów, szczególnie odpowiedniej ich długości. W ten sposób kształtuje się na obszarze Europy mozaika różnych odmian technik wiórowych od mikrolitycznych do makrolitycznych, która będzie dominować podczas całego środkowego i późnego neolitu.

Dla okresu eneolitu charakterystyczna była generalna tendencja do zwiększania rozmiarów wiórów i ich większej standaryzacji. Wiązało się to przede wszystkim z rozwojem podziemnej eksploatacji surowców kamiennych, dostarczających dużych brył najlepszej jakości surowca, z bardziej zaawansowaną specjalizacją (pracownie wytwarzające wióry lub obłupnie) i rozwojem dalekosiężnej wymiany. Zjawiska te występują równolegle z rozwojem kopalnictwa rud miedzi i dalekosiężnego handlu wyrobami miedzianymi.

Zmiany zachodzące w technologii wiórowej na pograniczu neolitu i eneolitu mają charakter skokowy, są często określane jako „przełom metryczny”. Przełom ten, a także podkreślana już standaryzacja wyrobów wiórowych, przynosi wyraźne ujednolicenie technologii wiórowych we wczesnym i środkowym eneolicie (IV tys. radiowęglowe b.c.), które obserwujemy przede wszystkim na obszarze krajów śródziemnomorskich, Bałkanów, w strefie wyżyn środkowoeuropejskich oraz na części Niżu Europejskiego.

Równolegle z przełomem metrycznym na początku eneolitu obserwujemy rozwój technik rdzeniowych służących do produkcji siekier krzemiennych (także gładzonych) oraz bifacjalną technikę obróbki grotów strzał i oszczepów. Technika rdzeniowa i bifacjaJna pojawia się równolegle w różnych ośrodkach cywilizacji wczesnoeneołitycznych, szczególnie na terenie wschodnioeuropejskich stepów, na Bałkanach i na Półwyspie Apenińskim.

W późnym eneolicie następuje transfer głównych ośrodków kulturowych do obszarów przyalpejskich. W trakcie tego procesu obserwujemy stopniowy zanik techniki wiórowej, której miejsce zajmują różne techniki rdzeniowe, bifacjalne i odłupkowe, rozwijające się aż do początku epoki brązu.

Podobne prace

Do góry