Ocena brak

Szympansy

Autor /Karmazyn Dodano /31.01.2012

Szympans jest naszym najbliższym krewnym w królestwie zwierząt i niewątpliwie mamy z nim wspól­nych przodków. Należy on do niewielu gatunków, które potrafią posługiwać się narzędziami, aby ułatwić sobie życie.
Szympans należy do grupy zwierząt zwanych wielkimi małpami, do której zalicza się także goryle i orangutany. Szympans ma krępe cia­ło z długimi, mocnymi nogami i bardzo długimi ramionami, które sięgają do kolan, kiedy zwierzę stoi w pozycji wyprostowanej. Na kończynach przednich i tylnych znajdują się przeciwstawnie ustawione do innych palców kciuki, dzięki którym szympansy są niezwykle zręczne.
Część twarzowa głowy jest dosyć wydłużona i na górze zaokrąglona, występują wyraźnie zazna­czone wały nadoczodołowe, szczęka jest wysunięta do przodu. Małżowiny uszne są duże i zaokrąg­lone. Całe ciało jest okryte czarną lub brunatną okrywą włosową, twarz jest zazwyczaj nieowłosiona. U młodych osobników skóra w tej części głowy ma barwę cielistą, która z wiekiem zwie­rzęcia staje się ciemniejsza.
Środowisko.
Naturalnym środowiskiem życia szympansa są tere­ny zalesione, gdyż małpa ta spędza mniej więcej połowę swego życia na drzewach. Obecnie takie obszary zajmują stosunkowo małą powierzchnię w zachodniej i środkowej Afryce. Oprócz tropikal­nych lasów szympansy zamieszkują zadrzewioną sawannę, mogą też występować w górskich lasach do wysokości 3000 metrów nad poziomem morza.
Szympans chodzi po ziemi na czterech kończy­nach. Mając wyprostowane ramiona i zaciśnięte w pięść dłonie, opiera ciało na zewnętrznych kost­kach dłoni i w ten sposób może się poruszać dosyć szybko, kiedy pokonuje dystans skokami. Ponadto w pozycji wyprostowanej szympans może poko­nywać dość znaczne odległości, chodząc na dwóch kończynach tylnych. Na drzewach chodzi na czte­rech nogach lub używa głównie kończyn przed­nich, gdy zwisając na jednej gałęzi chwyta drugą i w ten sposób pokonuje odległość.
Zwyczaje.
Szympansy przebywają zazwyczaj w dużych gru­pach liczących nawet 100 lub więcej osobników. W obrębie takiego stada formują się mniejsze pod­grupy złożone z kilkunastu osobników. Stada szym­pansów pilnie strzegą granic swoich terytoriów. Stosunki między osobnikami jednego stada, jak i pomiędzy szympansami z różnych stad są bardzo złożone. Samce są względem siebie często agre­sywne, są znane przypadki, kiedy kilka samców zaatakowało i poważnie poraniło zbłąkanego obce­go samca, który chciał dołączyć do ich stada.
Szympansy są najbardziej aktywne w ciągu dnia. W nocy małpy te śpią na platformach wysoko wśród drzew. Platformy są zrobione z poukłada­nych gałęzi i tworzą konstrukcję przypominającą gniazdo. Czasami, aby odpocząć, szympans może zrobić sobie taką platformę w ciągu dnia.
Szympansy są bardzo głośne i wydają różno­rodne dźwięki. Są nimi na przykład niskotonowe pochrząkiwania wydawane podczas jedzenia, gło­śne pohukiwania i piski, a także bębnienie w drze­wa, które są wydawane z różnych powodów - aby, na przykład, ostrzec przed niebezpieczeństwem lub poinformować członków grupy o znalezieniu nowego źródła pokarmu. Głosy te rozchodzą się w lesie i mogą być słyszane nawet z odległości jed­nego kilometra.
Żerowanie.
Głównym składnikiem diety szympansów są doj­rzałe owoce, które mogą być zjadane przez te zwie­rzęta przez cztery lub więcej godzin w ciągu dnia. Kilka godzin szympansy spędzają również na zja­daniu liści. Szympans lubi znajdować drzewa, na których jest wiele owoców, gdyż może wtedy żero­wać w jednym miejscu przez dłuższy czas. Oprócz liści i owoców szympansy zjadają inne części roślin - łodygi, nasiona, korę, żywicę i kwiaty. Uzupeł­nieniem diety roślinnej są owady, na przykład termity. W dodatku, kiedy kilka szympansów współpracuje ze sobą, małpy te mogą zbiorowo polować na młode innych gatunków ssaków, zwykle świ­nie, antylopy, pawiany lub inne gatunki małp. Że­rowanie jest zasadniczo czynnością indywidualną, więc gdy szympansy zabiją zdobycz, kooperacja ustaje i zwierzęta zaczynają konkurować o naj­lepsze kąski.
Rozmnażanie się
Rozmnażanie się szympansów może mieć miejsce o każdej porze roku. Samice są w okresie płodnym co mniej więcej 36 dni. Chociaż dwie płci docho­dzą do dojrzałości płciowej w siódmym lub ósmym roku życia, to jednak samice rodzą nie wcześniej jak po ukończeniu 13 roku. Chociaż samce okazu­ją zainteresowanie odmienną płcią i przejawiają zachowania seksualne w dosyć wczesnym wieku, to jednak zazwyczaj nie uczestniczą pomyślnie w rozrodzie, zanim także nie skończą 13 lat.
Samice są promiskuistyczne (mają wielu part­nerów płciowych) i kiedy są w okresie płodnym, zbliżają się do każdego samca w grupie i mogą odbywać kopulacje z kilkoma samcami. Czasami samiec i samica tworzą bliższy związek - parę - i na pewien czas mogą oddalić się od grupy, aby odbywać tylko ze sobą kopulacje.
Okres ciąży u szympansów trwa około 230 dni. Samica rodzi zazwyczaj jedno małe, czasami dwa. Młode szympansiątko jest w pełni rozwinięte zaraz po urodzeniu się, chociaż na początku jest słabe i bezbronne. Przez pierwszych kilka dni samica nosi je w swoich ramionach, a później, kiedy jest ono juz silniejsze, przytrzymuje się sierści samicy i chodzi z matką wisząc jej na brzuchu. Kiedy mło­de ma około pięciu miesięcy, samica zaczyna nosić je na grzbiecie. Matka przestaje karmić je piersią, gdy skończy trzeci rok życia. Po tym czasie, do piątego lub siódmego roku, czasami aż do dziesią­tego, młode pozostaje blisko matki.
Używanie narzędzi.
W królestwie zwierząt pod względem sprawności szympans jest drugim po człowieku zwierzęciem, które potrafi rozwiązywać problemy, szczególnie problemy pojawiające się podczas jedzenia, za pomocą narzędzi. Za pomocą patyków sięga po wiszące owoce, a skały i kamienie służą mu do roz­bijania i rozgniatania twardych łupin. W takich przypadkach owoc najpierw zostanie położony przez szympansa na twardy kamień-podstawkę, a nie na miękką ziemię, aby czynność przebiegła sprawniej i nie zabrudził się owoc.
Termity są smakowitą przekąską dla szympan­sów, lecz małpy wiedzą, że jeżeli włożą rękę do gniazda termitów, to owady je pokąsają. Zamiast tak robić, wtykają kij lub gałąź w gniazdo, uprzed­nio zdzierając z niego korę, aby był bardziej gięt­ki. Kiedy termity wyjdą po kiju z gniazda, szym­pans wyciąga z niego kij i szybko zjada owady, zanim go zdążą pogryźć.
Dorosłe samce szympansów w czasie pokazów swej siły, w czasie walki albo nawet w trakcie polo­wania mogą rzucać kamieniami lub gałęziami.
Malejąca liczebność.
Szympansy już nie występują w wielu krajach, w których niegdyś były liczne. Na początku dwu­dziestego wieku liczbę żyjących szympansów na świecie oceniano na kilka milionów osobników, obecnie najprawdopodobniej żyje w stanie dzikim tylko około 200000 sztuk. Przez wiele lat miesz­kańcy Afryki polowali na nie dla mięsa i zabijali w celu ochrony swoich pól, gdyż szympansy, jeśli mają okazję, chętnie żerują na uprawach. Małpy te chwyta się także na sprzedaż do ogrodów zoolo­gicznych i laboratoriów medycznych.
Eksport szympansów do ogrodów zoologicz­nych albo handel nimi, jako zwierzętami trzyma­nymi dla zabawy w domu, wyrządza szczególnie duże szkody dla dzikiej populacji gatunku, gdyż aby schwytać młode osobniki, często zabija się całe stado małp. Proceder ten, przy wolnym tempie roz­rodu małp, sprawia, że liczebność szympansów szybko maleje.
Jednakże, tak jak w przypadku wielu innych dzi­kich zwierząt, największym zagrożeniem dla egzy­stencji szympansów jest ciągłe kurczenie się obsza­rów ich naturalnego środowiska. Jako gatunek zagrożony, szympans podlega ochronie w wielu krajach Afryki.

Szympansy są małpami, które należą do rodziny Pongidae.
Jeden gatunek szympan­sa [Pan troglodytes) tworzy 3 podgatunki:
Szympans zachodnioafrykański (Pan troglodytes versus)
Szympans łysy (Pan troglodytes troglodytes)
Szympans długowłosy (Pan troglodytes schweinfurthii)

Szympans bonobo (Pan paniscus) jest także przez niektórych badaczy uważany za podgatunek szympansa Pan troglodytes. Większość biologów traktuje go jednak jako osobny gatunek.

Podobne prace

Do góry