Ocena brak

SZYMONOWIC SZYMON, pseud. Simon Simonides

Autor /czesio01 Dodano /31.03.2012

SZYMONOWIC SZYMON, pseud. Simon Simonides (odwołujący się do imienia Simonidesa z Keos, poety gr. z VI/V w.), ur. 24 X 1558 we Lwowie, zm. 5 V 1629 w Czarnięcinie pod Zamościem, poeta. Mieszczanin, syn rajcy lwow. Szymona z Brzezin, od 1575 studiował w Akad. Krak. na wydz. sztuk wyzwolonych (bakalaureat 1577), później (przed 1584) za granicą, zapewne w Belgii i Francji, pogłębiając swą wiedzę, zwł. filologiczną. Po powrocie do kraju ok. 1586 związał się z J. Zamoyskim, kanclerzem i hetmanem w. koronnym. Dzięki niemu uzyskał 1590 nobilitację; otrzymał herb Kościesza, od tej pory używał też czasem nazwiska Bendoński. Protegowanego przez hetmana poetę obdarzył Zygmunt III t.r. tytułem Poeta Regius.

Pisać zaczął Sz. w okresie studiów w Krakowie. Nawiązując do tradycji poezji Pindara, w łac. poemacie Divus Stanislaus rozważał problem szkodliwości wojen, uznając jednak za konieczną i sprawiedliwą wojnę toczoną w obronie kraju czy chrześcijaństwa (a więc gł. przeciw Turkom); w zbiorku pieśni łac., nawiązujących do wersyfikacji i stylu horacjańskiego, pt. Flagellum livoris (tj.,,Bicz na zawiść", Kr. 1588) sławił zwycięstwo Zamoyskiego pod Byczyną, w nast. zaś poemacie, Aelinopaean (Lw. 1589), pochwałę wojennej rozprawy Zamoyskiego z Tatarami łączył z krytyką szlach. „nieporządności". Układał sielankowe wiersze okolicznościowe: łac. Epithalamion na ślub Zygmunta III i Anny Austriaczki (Kr. 1592), Repotia Zamosciana (Lw. t.r.) - na ślub hetmana z B. Tarnowską; pierwszą zaś sielankę pol. Ślub (Lw. 1593), poświęconą A.H. Sieniawskiemu, włączył później do zbioru swych Sielanek. Z wczesnego okresu twórczości Sz. pochodzi też tragedia łac. —> Castus Ioseph (Kr. 1587).

W 1593-1605 był Sz. u boku Zamoyskiego gł. organizatorem instytucji kult. powstających w zał. przez hetmana —> Zamościu, a więc —> Akademii Zamojskiej i związanych z nią biblioteki oraz drukarni. W 1598 otrzymał w dożywotnią dzierżawę położoną niedaleko Zamościa wieś Czarnięcin, a 1606-11 - już od spadkobierców hetmana - dzierżawił też wieś Putatyńce. Po śmierci Zamoyskiego (1605) był wychowawcą jego syna Tomasza, dalej też opiekował się Akademią. Ok. 1610 stosunki poety z Zamościem uległy pogorszeniu; niewiele lat później, skłócony z doradcami swego wychowanka i z nim samym, usunął się Sz. w zacisze Czarnięcina. Akad. Zamojskiej zapisał w testamencie swój księgozbiór. Pochowany w kolegiacie w Zamościu.

Zajęty organizowaniem Akademii, za życia hetmana pisał gł. wiersze okolicznościowe i patriotyczne. W okresie rokoszu Zebrzydowskiego (1606-07) ułożył po polsku Rytm po pogromieniu na teraźniejsze rozruchy. W wierszu tym, zgodnie ze stanowiskiem Zamoyskiego, ostro krytykuje politykę Zygmunta III, lecz jednocześnie wzywa powaśnione stany do zgody i konstruktywnego działania. W1614 wydał w Zamościu swe najwybitniejsze dzieło —> Sielanki. Do wyd. tego dołączono zbiór 4-wierszowych epitafiów zwierzęcych o charakterze dydaktyczno-żartobliwym, pt. Nagrobki zbieranej drużyny. Do późnych utworów Sz. należy dramat łac. Pentesilea (1618), wiersze okolicznościowe (np. na wesele T. Zamoyskiego 1620). A. Bielowski przypisywał Sz. polskie Hymny o męce Pańskiej (autorstwo wątpliwe).

Sz. był poetą cenionym za życia. Sielanki osiągnęły największą poczytność, wiele razy wznawiane w XVII w. Chwalili go współcześni pisarze pol., jak A. Schoneus, S. Gosławski, S. Grochowski, K. Miaskowski, S. Reszka, J.B. Zimorowic, i obcy, jak I. Causabonus, J. Lipsius, E. Puteanus, J.J. Scaliger, T. Segeth. Wyrazem uznania był wyd. w Lejdzie 1619 tom łac. wierszy Sz. pt. Poematia aurea. Do pol. i łac. twórczości Sz. nawiązała epoka oświecenia. Pojawiło się wyd. utworów łac. przez A.M. Duriniego (Opera omnia, W. 1772) oraz przekłady (J.E. Minasowicz, K. Zubowski). Kilkakrotnie wyd. Sielanki uznał F.K. Dmochowski za wzór gatunku; cenili je Krasicki, Golański, naśladowali Naruszewicz, Karpiński. W wykładach paryskich podkreślał ich piękno Mickiewicz. Wyrazem hołdu dla poety był zorganizowany w Zamościu 1929, w trzechsetną rocznicę śmierci, zjazd im. Sz. Sz., z udziałem wybitnych historyków literatury i kultury, poświadczony m. in. dziełami zbiór,, wyd. w Zamościu: Sz. Sz. i jego czasy, pod red. S. Łempickiego (1929), oraz Pamiętnik zjazdu naukowego im. Sz. Sz. (1930).

A. BIELOWSKI Sz. Sz., Kr. 1875 (tu większość zachowanych listów poety); K. HECK Sz. Sz. (Simon Simonides). Jego żywot i dzieła, cz. 1-3, Kr. 1900-03; T. MIKULSKI Z badań nad Sz., w: Rzeczy staropolskie, Wr. 1964 (omówienie dorobku nauk. Zjazdu 1929); J. PELC wstęp w wyd.: Sielanki i pozostałe wiersze polskie, Wr. 1964 BN I 182 (tu również obszerna bibliografia).

Podobne prace

Do góry