Ocena brak

Szyici i izmailici

Autor /Cieszymysl Dodano /02.05.2012

 

  • Siłom odśrodkowym sprzyjał także rozłam religijny wewnątrz islamu. Mimo że Abbasydzi zawdzięczali swoje panowanie poparciu szyitów, dość szybko doszło do zerwania ze „stronnictwem Alego”, podkreślającym swoja wierność dla bezpośrednich potomków proroka, imamów, dziedziczących po Mahomecie nieomylną wiedze w zakresie porządku ludzkiego i boskiego.

  • W poł. VIII w. doszło do kolejnego rozłamu w obrębie szyitów, kiedy szósty imam Dżafar as-Sadik (zm. 765) zaprzeczył prawa następstwa tronu swojemu synowi Ismailowi. Zwolennicy tego ostatniego, wywodzący się w dużej mierze z niższych warstw społeczeństwa, zerwali z główną gałęzią szyitów i po rychłej śmierci Ismaila uznali go za ostatniego imama, który z zaświatów kieruje w dalszym ciągu swoimi zwolennikami, by w wybranym momencie powrócić jako mahdi, zbawiciel świata.

  • Na rozwój nauk izmailitów wielki wpływ wywarły teorie neoplatońskiej emanacji. Z czasem ruch (głównie w Persji i na Półwyspie Arabskim) opanowali możni, którzy utwierdzili swoją władzę przez stworzenie zhierarchizowanej organizacji z siedmioma, a potem dziewięcioma stopniami wtajemniczenia.

  • Do wielkiego znaczenia doszedł ten hierarchiczny izmailizm pod rządami Fatymidów. W IX w. oderwał się od niego odłam ludowo- radykalny, grupujący przede wszystkim niższe warstwy społeczne. Od przywódcy Hamdana Karmata nazwano jego zwolenników karmatami. Podnieśli oni w 890 r. powstanie w dolnym Iraku, a w 894 r. opanowali Bahrein, gdzie założyli państwo, które przetrwało do poł. XI w. Była to republika, zarządzana przez kolegium 6 wezyrów. Jej ustrój społeczny, nawiązujący do tradycyjnej równości arabskiej, opierał się na wolnych chłopach i rzemieślnikach. Karmaci napadali często na sąsiednie tereny Hidżazu, Syrii i Iraku, wspomagając tamtejsze ruchy antyfeudalne. Po zdobyciu Basry (923) i Kufy (926) opanowali nawet Mekkę (930), skąd wywieźli Czarny Kamień.

  • Główna część szyitów w dalszym ciągu związana była z rodem Alego aż do bezpotomnej śmierci dwunastego imama Muhammada w roku 874, stąd też zwano imamitami lub dwunastowcami, w przeciwieństwie do siedmiowców- izmailitów. W myśl ich wierzeń ostatni imam nie umarł, lecz z ukrycia dalej kieruje swymi stronnikami. Szyityzm osiągnął przewagę w Persji, ale szyitów nie brakło też w Arabii ani w północnej Afryce.

  • Decydujący rozłam w islamie między dwiema głównymi gałęziami nastąpił w wieku IX. Kalif Al-Mamun, syn Persjanki, człowiek wykształcony i protektor nauki, był zwolennikiem racjonalistycznej wykładni Koranu, uznając go za dzieło ludzkie, podlegające zmianie, i wyznawał zasadę wolności woli człowieka. Poglądy te, głoszone przez tzw. mutazylitów (uczonych zmierzających do rozumowego wyjaśnienia wiary) zostały przez Al-Mamuna uznane za obowiązujące. Jednocześnie jednak szerzył się islam mistyczny (sufizm), szukający zbliżenia do Boga przez kontemplację i umartwienia. Głosili go łączący się w bractwa asceci zwani derwiszami, znajdujący poklask wśród szerokich warstw dzięki pełnemu wyrzeczeń życiu oraz czynionym cudom.

  • Racjonalistyczna nauka mutazylitów musiała w końcu ustąpić: kalif Al-Mutawakkil w poł. IX potępiwszy ich, wrócił do ortodoksji i polecił skodyfikować sunnę- tradycję, uzupełniającą Koran. Szycici odrzucili w zasadzie autorytet sunny, oficjalna zaś doktryna kalifatu uległa dalszej dogmatyzacji: teolog Muhammad Gazali (zm. 1111) ostatecznie pogodził ją z sufizmem. Dogmatyzacja islamu, nasycenie fatalizmem (cuda, kult świętych), wytworzenie się duchowieństwa muzułmańskiego- towarzyszyły coraz ostrzejszej wrogości do innych religii i zaognieniu walk między odłamami islamu.

Podobne prace

Do góry