Ocena brak

Szkoła w Oksfordzie - Roger Bacon: Scientia experimentalis

Autor /Faustyna Dodano /03.01.2013

Istnieją dwie drogi dochodzenia do wiedzy, rozumowanie i doświadczenie.

Dwa są rodzaje poznania, przez rozumowanie i przez doświadczenie. Rozumowanieformułuje wnioski i zmusza do ich uznania, lecz nie upewnianas ani usuwa wątpliwości, co pozwoliłoby umysłowi spocząć w oglądzieprawdy, jeżeli nie znajduje jej na drodze doświadczenia.

Duo enim sunt modi cognoscendi, scilicet per argumentum et experimentum.Argumentum concludit et facit nos concedere conclusionem,sed non certificat n e ą u e removet dubitationem, ut ąuiescat animus in intuituveritatis, nisi eam inveniat via e x p e r i e n t i a e.

Sama więc wiedza teoretyczna nie wystarcza, upewnia nas o t ym jeszczeraz przykład ognia.

Lecz dokonawszy doświadczenia spalenia, umysł staje się pewny i spoczywaw blasku prawdy. Zatem rozumowanie nie wystarcza, lecz koniecznejest doświadczenie.

Sed assumpta experientia combustionis certificatur animus et ąuiescit infulgore veritatis. Ergo argumentum non sufficit, sed experientia.

Ale nawet i w matematyce trzeba oglądu, doświadczenie jest zatemo wiele potężniejsze od dowodu. Omawiając poglądy fałszywe Roger stwierdza,że wszystko trzeba sprawdzać doświadczalnie (oportet ergo omnia certificari perviam experientiae).

Doświadczenie z kolei może być dwojakie, zewnętrzne i wewnętrzne.W doświadczeniu zewnętrznym badamy to, co dzieje się na ziemi i w ciałachniebieskich za pomocą zmysłów, narzędzi i matematyki. O dalekich krajachczerpiemy wiedzę ze świadectwa ludzi mądrych.

Doświadczenia jednego rodzaju nabywamy przez zmysły zewnętrznei tak doświadczamy tego, co jest na niebie, za pomocą narzędzi sporządzonychw tym celu, a rzeczy niższych doświadczamy przez dzieła poświadczone wzrokiem.

Una est [experientia] per sensus exteriores et sic experimenta ea, quaein caelo sunt per instrumenta ad haec facta, et haec inferiora per operacertificata ad visum experimur.

W przeciwieństwie do tamtego, świeckiego doświadczenie wewnętrznema charakter religijny i bardzo szeroki zakres.

Albowiem łaska wiary oświeca wielu, a boskie natchnienie działa nie tylkow rzeczach duchowych, ale także cielesnych i w naukach filozoficznych.

N a m gratia fidei illuminat multum, et divinae inspirationes, non solumin spiritualibus, sed corporalibus et scientiis philosophiae.

To wewnętrzne doświadczenie rozwija się poprzez siedem stopni,z których najniższy to illuminationespurescientiales. Wiedza doświadczalna przynosiwiele korzyści: po pierwsze, bada się w niej i sprawdza wyniki innych nauk,nie dotyczy to j e d n a k poglądów mędrców; po drugie, dzięki niej możemyodkryć dziwne i ważne rzeczy, których nie można poznać a priori. Według Bacona,kto sam nie robił doświadczeń, musi wierzyć tym, którzy ich dokonali; potrzecie, sama scientia experimentalis bez pomocy innych nauk może odkryć tajnikiprzyrody, w czym mieści się znajomość przeszłości, teraźniejszości i przyszłościoraz wynalazczość, czyli, j e d n ym słowem, postęp techniczny. Bacon przewidujenajrozmaitsze cuda techniki: planetarium poruszające się siłą ciał niebieskich,możność przedłużenia życia ludzkiego prawie że w nieskończoność,przemianę metali, nie gasnące lampy, materiały wybuchowe w artylerii itd.

Podobne prace

Do góry