Ocena brak

SYZYFOWE PRACE. Powieść współczesna, powieść S. Żeromskiego

Autor /macio Dodano /31.03.2012

SYZYFOWE PRACE. Powieść współczesna, powieść S. Żeromskiego, prwdr. w „Nowej Reformie" 1897 pod pseud. Maurycy Zych, wyd. os. we Lwowie 1897, z datą 1898. Na terenie zaboru ros. zmień. wyd. cenzuralne 1909, z datą 1910, pt. Andrzej Radek, czyli Syzyfowe prace. Wysnuta z młodzieńczych doświadczeń autora powieść jest obrazem szkoły ros. w Królestwie Pol. w l. osiemdziesiątych XIX w., w okresie nasilenia polityki rusyfikacyjnej. Obraz obejmuje wiejską szkołę początkową oraz gimnazjum ros. w Kielcach, w powieści nazwanych Klerykowem. Bohater powieści, Marcin Borowicz, doświadcza „dobrodziejstw" zaborczej szkoły, staje się przedmiotem szczególnych zabiegów ze strony nauczycieli i dyrekcji, zmierzających dó pozyskania go dla idei państwowości ros., dociera niemal do granicy całkowitego zniewolenia i zdrady, aby się odrodzić w atmosferze fermentu patriot., jaki wnosi w zatęchły klimat prowincjonalnej mieściny jeden z kolegów, Bernard Zygier, przybysz ze szkół warsz., wypędzony z nich za działalność w konspiracyjnych kołach młodzieżowych. Ewolucja światopoglądowa, moralna i uczuciowa bohatera od dzieciństwa aż po młodzieńczą dojrzałość stanowi gł. wątek powieści, odznaczający się wyjątkową celnością analizy wewnętrznej. Sylwetkę i losy bohatera pisarz oparł po części na własnej biografii, np. rodowód ze zubożałej szlachty, realia rodzinnej wsi, stosunek syna do matki, jej choroba i śmierć, nauka w wiejskiej szkole, stancja w Klerykowie, postaci nauczycieli (tu zwł. prof. Szretter, którego prototypem był A.G. Bem), kolegów, figle uczniowskie itp. Swoistym kontrapunktem dla dziejów Borowicza jest historia drugiego bohatera, Andrzeja Radka (jego prototypem był zapewne kolega szkolny Żeromskiego, późniejszy działacz, J.W. Machajski), chłopskiego syna, który z uporem i w najcięższych warunkach, własnym wysiłkiem zdobywa wiedzę. Wątek Radka biegnie równolegle, aby w ostatniej scenie powieści zjednoczyć się w puentę i zamknięcie ideowe. Oba wątki rysują się na tle wnikliwej i historycznie wiernej lit. projekcji losów pol. młodzieży w zaborczej szkole. Tytuł powieści, będący aluzją do mitol. historii króla Syzyfa, oznacza męstwo, upór i wytrwałość młodzieży, która pozbawiona pomocy starszego pokolenia, zastraszonego i nastawionego ugodowo, podejmuje samotnie walkę z obcą przemocą. Według in. interpretacji „syzyfową' ' czyli daremną pracą są zabiegi rusyfikacyjne zaborcy.

S.p. są najbardziej wyrównaną artystycznie powieścią Żeromskiego. Składają się z szeregu obrazów, z których każdy jest koniecznym elementem narracji, każdy - skończoną artystycznie całością. Temat jak w noweli rozwija się tu w szybkim tempie, osiąga szczyt napięcia, kończy się mocnym uczuciowo akcentem. W tonacji, jak i stylistyce, utwór ujawnia oszczędność, powściągliwość, i ten właśnie zachowany we wszystkich warstwach powieści umiar wyznacza mu w dorobku pisarza jedno z miejsc naczelnych. Powieść przyjęta została przez czytelników i krytyków entuzjastycznie, stała się rychło ulubioną powieścią młodzieży i tę popularność zachowała do dzisiaj. Przekłady: ros., serb.-chorw., słowacki.

Wyd. kryt., S. Pigoń w: Dzieła: S. II, t. 1, W. 1956; wyd. i wstęp A. Hutnikiewicz, Wr. 1973 BN I 216. W. BOROWY Powieść o dorastaniu, w: O Żeromskim, W. 1960 (prwdr. 1936); W. SŁODKOWSKI „S.p."Stefana Żeromskiego, wyd. 4 Wr. 1972.

Podobne prace

Do góry