Ocena brak

Świnka, nagminne zapalenie ślinianek przyusznych

Autor /reva Dodano /23.06.2014

Świnka jest ostrą chorobą zakaźną, przebiegającą najczęściej ze stanem zapalnym ślinianek przyusznych, rzadziej podżuchwowych lub podjęzykowych.

Epidemiologia

W Polsce świnka występuje często, ponieważ do 2004 roku nie prowadzono szczepień. Po wprowadzeniu do Programu Szczepień Ochronnych dwóch dawek szczepionki przeciwko odrze, śwince i różyczce spodziewany jest spadek liczby zachorowań. Źródłem zakażenia jest chory człowiek, a choroba szerzy się drogą kropelkową, przez kontakt bezpośredni lub pośredni przez zabrudzone śliną przedmioty. Okres wylęgania wynosi 14-21 dni. Chory jest zakaźny dla otoczenia na 7 dni przed wystąpieniem i do 9 dni po wystąpieniu obrzęku ślinianek. Około 20-30% populacji przechodzi zakażenie wirusem świnki bezobjawowo. Przebycie świnki pozostawia na ogół trwałą odporność, ale czasem są opisywane powtórne zachorowania.

Etiologia

Czynnikiem etiologicznym jest RNA wirus należący do rodziny Paramyxoviri-dae, rodzaju Rubulmirus. Wyróżnia się 9 genotypów oznaczonych literami od A do I. W środowisku dominują genotypy A i D. Znany jest tylko jeden serotyp. Człowiek jest jedynym naturalnym gospodarzem wirusa świnki w środowisku. Rzadko chorują niemowlęta, które są chronione przez przeciwciała przeniesione przez łożysko.

Patogeneza

Wrota zakażenia stanowi błona śluzowa górnych dróg oddechowych. Po dostaniu się do ustroju wirus replikuje się w komórkach nabłonka dróg oddechowych, tkance limfatycznej górnych dróg oddechowych i w gruczołach ślinowych. Na 1-2 dni przed wystąpieniem objawów klinicznych przedostaje się do krwi. W czasie objawów klinicznych wirus może być izolowany z płynu mózgowo-rdzeniowego, moczu, zmienionej zapalnie trzustki lub jądra.

Objawy, czyli jak rozpoznać

Świnka zaczyna się najczęściej nagle. Objawy prodromalne, zwłaszcza u dzieci, są rzadkie, ale choroba może zacząć się gorączką, bólami głowy i mięśni -szczególnie szyi, ogólnym rozbiciem. Objawy kliniczne świnki obejmują:

•    gorączkę utrzymującą się 3-4 dni, narastającą w okresie powikłań » złe samopoczucie

•    obrzęk i bolesność jednej lub obu ślinianek przyusznych

•    obrzęk ślinianek podżuchwowych

•    może pojawić się ból głowy, nudności i wymioty (objawy sugerujące zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

•    może wystąpić obrzęk i bolesność jądra/jąder u chłopców po okresie dojrzewania.

Największe nasilenie obrzęku występuje w 2.-3. dobie choroby. Początkowo obrzęk obejmuje samą śliniankę, następnie otaczające tkanki (okolica łuku jarzmowego, skroni, wyrostka sutkowatego). Jeśli stanem zapalnym są objęte ślinianki podżuchwowe, obrzęk schodzi na szyję, a czasami aż na klatkę piersiową. Obrzęk ma najczęściej konsystencję ciastowatą, ale czasami jest twardy. Skóra jest napięta, bardziej ucieplona, rzadko zaczerwieniona. Obrzęknięte ślinianki są bolesne przy palpacji. Rzadkim, ale patognomonicznym dla świnki objawem jest obrzęk zlokalizowany w okolicy mostka. W jamie ustnej stwierdza się u większości chorych zaczerwienienie wokół ujścia przewodu ślinianki. Wydzielanie śliny jest najczęściej zmniejszone, zwiększa się wrażliwość na kwaśny smak. Obrzęk i bolesność ślinianek zaczyna cofać się po 3-4 dniach i ustępuje zwykle po tygodniu. Rzadko utrzymuje się dłużej.

W czasie trwania choroby stan pacjenta jest zwykle dobry lub dość dobry. Główne dolegliwości, poza bolesnością i obrzękiem ślinianki/ślinianek, obejmują utratę łaknienia, trudności w żuciu i połykaniu, osłabienie, bóle głowy, uczucie suchości w jamie ustnej. Niechęć do przyjmowania płynów, wymioty mogą prowadzić do odwodnienia i być przyczyną hospitalizacji.

Nazwa „nagminne zapalenie ślinianek przyusznych” sugeruje, że choroba dotyczy wyłącznie gruczołów ślinowych. Należy pamiętać, że powinowactwo wirusa świnki do tkanki gruczołowej i ośrodkowego układu nerwowego może manifestować się klinicznie nie tylko obrzękiem ślinianek. Około 10% chorych na świnkę manifestuje zespół oponowy, ale zmiany zapalne w płynie mózgowo-rdzeniowym stwierdza się u 65-70%. Bóle głowy, ponowne wystąpienie gorączki, wymioty i objawy oponowe występują najczęściej pod koniec 1. tygodnia świnki, zwykle między 4. a 8. dniem trwania choroby. Ale mogą poprzedzać o kilka dni pojawienie się obrzęku ślinianek. Rzadziej pojawiają się w okresiezdrowienia. Zespół oponowy może wystąpić bez zajęcia ślinianek. Chłopcy chorują 3-4 razy częściej niż dziewczynki. Objawy oponowe są miernie wyrażone. Najczęściej stwierdza się sztywność karku. W badaniu płynu mózgowo-rdzeniowego stwierdza się wybitnie limfocytarną pleoeytozę, najczęściej poniżej 500 komórek/mm3, ale zdarzają się przypadki przebiegające z pleocytozą powyżej 2000 komórek/mm3. Poziom białka może być nieznacznie podwyższony. Stężenie glukozy i anionu chlorowego są prawidłowe. Ponieważ zmiany zapalne w płynie mózgowo-rdzeniowym występują często, można przyjąć, że zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych nie jest powikłaniem, a należy do obrazu klinicznego świnki.

Powikłania

Zajęcie innych niż ślinianki narządów zwyczajowo nazywa się powikłaniami świnki. Częściej występują u dorosłych niż u dzieci. Jednym z częstszych powikłań jest zapalenie jądra i najądrza. Szacuje się, że występuje u około 30-38% chłopców po okresie dojrzewania i młodych mężczyzn. Może przebiegać z zajęciem jednego jądra lub obu. Występuje zwykle pod koniec 1. tygodnia świnki. Manifestuje się wysoką gorączką, silnym bólem promieniującym do krocza, obrzękiem i zaczerwienieniem jądra. Mogą pojawić się bóle głowy, brzucha i wymioty. U niektórych pacjentów przebiega razem z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych. Zapalenie jądra może wystąpić także bez zajęcia ślinianek. Rzadko u pacjentów z obustronnym zapaleniem jądra dochodzi do upośledzenia funkcji plemnikotwórczej i w konsekwencji do niepłodności.

Rzadkim powikłaniem jest zapalenie trzustki. Przebiega z bardzo silnym bólem brzucha zlokalizowanym w nadbrzuszu po stronie lewej. W badaniu fizykalnym stwierdza się bolesność uciskową i obronę mięśniową tej okolicy. Choiy wymiotuje, jest niespokojny, gorączkuje. Może pojawić się biegunka. Zwykle po 3-4 dniach dolegliwości ustępują. W surowicy stwierdza się podwyższone stężenie amylazy. Należy pamiętać, że podwyższone stężenie amylazy jest cechą charakterystyczną świnki i występuje bez objawów klinicznych zapalenia trzustki.

Bóle w dole brzucha występujące u około 7% kobiet i dziewcząt po okresie dojrzewania są spowodowane zapaleniem jajnika/jajników. Przebycie tego powikłania nie powoduje bezpłodności.

Rzadko może wystąpić zapalenie tarczycy, gruczołu łzowego, stawów i mięśnia sercowego, grasicy, wątroby, gruczołu piersiowego, nerwu wzrokowego. Poważnym powikłaniem jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Występuje z częstością 2 : 100 000 przypadków świnki. Manifestuje się stanami zamroczenia, utratą świadomości, śpiączką, napadami drgawek, porażeniami nerwów czaszkowych. Może prowadzić do zgonu. Śmiertelność w tym powikłaniu wynosi 1%. świnka może być przyczyną nabytej, trwałej głuchoty. Częstość tego powikłania szacuje się na 5 : 100 000 przypadków świnki. Powikłanie jest rzadkie, ale może być przyczyną kalectwa.

Świnka w pierwszym trymestrze ciąży może zwiększać ryzyko samoistnego poronienia. Nie udowodniono wpływu wirusa świnki na wy stępowanie wad wrodzonych.

Rozpoznanie

Najczęściej jest kliniczne. Duże znaczenie ma wywiad epidemiologiczny. Rutynowo wykonywane badania nie są specyficzne. W obrazie morfologicznym krwi obwodowej w początkowym okresie choroby można stwierdzić leukopenię z limfocytozą. Następnie umiarkowaną leukocytozę z limfoeytozą i monocytozą. Istotne diagnostycznie jest stwierdzenie podwyższonego stężenia amylazy we krwi i w moczu. W przypadkach przebiegających typowo rzadko wykonuje się badania mikrobiologiczne i serologiczne. Najczęściej oznacza się wówczas swoiste przeciwciała w klasie IgM i IgG metodą immunoenzymatyczną. Przeciwciała klasy IgM wykrywane w ostrym okresie choroby potwierdzają rozpoznanie. W przypadku przeciwciał klasy IgG istotna diagnostycznie jest serokonwersja lub czterokrotne narastanie miana. Rzadko wykonuje się badania pozwalające na izolację wirusa świnki ze śliny, krwi, płynu mózgowo--rdzeniowego, moczu.

Różnicowanie

Stan zapalny przebiegający z obrzękiem ślinianek mogą spowodować wirusy paragrypy - typ 1, 2, 3, grypy typu A, Epsteina-Barr, cytomegalii, Coxsackie A, ECHO. W różnicowaniu należy brać pod uwagę bakteryjne zapalenie ślinianek, najczęściej gronkowcowe.

Schemat leczenia

Dotychczas nie ma leku przeciwwirusowego skutecznego w zakażeniach wywołanych wirusem świnki. Stosuje się wyłącznie leczenie objawowe. Gorączkę obniża się stosując paracetamol lub ibuprofen. Na obrzęknięte ślinianki można stosować okłady rozgrzewające. Nie ma wskazań do podawania antybiotyków. W leczeniu zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych stosuje się również leczenie objawowe, leki przeciwgorączkowe, 20% mannitoł. Glikokortykos-teroidy mają zastosowanie w leczeniu zapalenia jądra, tarczycy, mózgu. W zapaleniu jądra stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne, okłady z lodu, suspensorium.

Konieczna jest staranna pielęgnacja jamy ustnej i zapewnienie diety lekko-strawnej, łagodnej, niepobudząjącej nadmiernie ślinienia.

Rokowanie

Rokowanie jest dobre, gorsze w przypadku zapalenia mózgu i mięśnia sercowego.

Profilaktyka

Nie stosuje się profilaktyki biernej. Obecnie dostępne są wyłącznie szczepionki skojarzone przeciwko odrze, śwince i różyczce, zawierające żywe atenuowane wirusy.

 

Podobne prace

Do góry