Ocena brak

Św. Ignacy Loyola

Autor /Bosman Dodano /11.05.2012

Towarzystwo Jezusowe, jeden z najsłynniejszych zakonów, założone zostało w Paryżu w 1534 roku przez św. Ignacego Loyolę. Działalność jezuitów i ich pierwszego przywódcy prowadzona pod hasłem „Dla większej chwały Bożej" przeszła do historii.

Sw. Ignacy Loyola (Inigo Lopez de Racalde; 1491-1556) urodził się w rodzinie zamożnych arystokratów w Guipuzcoa w kraju Basków w Hiszpanii. W wieku 15 lat został paziem Juana de Cuellara, skarbnika królestwa Kastylii, następnie gdy miał lat 26 zaczął pełnić służbę jako rycerz u innego wpływowego krewnego - księcia Nawarry. Po czterech latach wojaczki Ignacy został ciężko zraniony w nogi przez kulę armatnią i musiał zakończyć karierę wojskową. W czerwcu 1521 roku wrócił do domu rodzinnego w Loyola na długotrwałą rekonwalescencję.

Pierwsze kroki

W tym okresie swego życia Ignacy odwrócił się od „próżności tego świata (...) i wielkiej żądzy zdobycia sławy". W czasie długiej rekonwalescencji dużo czytał na temat życia Jezusa i świętych. Jego uwagę przykuły szczególnie pisma pewnego anonimowego mnicha z zakonu cystersów, który na podstawie żywotów świętych przedstawiał ideę służby bożej w kategoriach etosu rycerskiego.

Kiedy w następnym, 1522 roku Ignacy postanowił zostawić rodzinę i udać się do Montserrat, miejscowości w północno-wschodniej Hiszpanii, zdecydowany był już całkowicie poświęcić swe życie Bogu. Przez trzy dni wyznawał wszystkie grzechy młodości, a następnie udał się do Manresy, gdzie prowadził życie żebracze, odmawiając sobie wszelkich wygód, usiłując zrzucić w ten sposób balast grzechów, które popełnił w młodzieńczych latach. Ignacy codziennie uczestniczył we mszy świętej i siedem godzin każdego dnia poświęcał modlitwie, często udając się w stronę położonej za miastem jaskini.

To właśnie tam Ignacy doznał mistycznych wizji, które ukształtowały jego sposób postrzegania Boga. W tym okresie powstał zarys Ćwiczeń duchowych (rekolekcje, rozmyślania, spowiedź). Dzieło to przedstawia w szczegółach metody długich kontemplacji i pogłębionej refleksji, dzięki którym osoba oddana Bogu może Go poznawać.

Pielgrzymka do Jerozolimy przez Rzym i Wenecję utwierdziła Ignacego w przekonaniu, że Bóg wyznaczył mu zadania szczególne.

Kwestia herezji

Charyzmatyczny młody szlachcic i jego głębokie oddanie duchowości zaczęły przyciągać grono zwolenników. Ignacy przeniósł się do Barcelony, gdzie zainteresowała się nim inkwizycja, organizacja założona przez hierarchów kościoła katolickiego w celu zwalczania herezji. W roku 1526 oskarżono go o głoszenie herezji, uwięziono i osądzono. Uznano jego niewinność, lecz zesłano go do Salamanki, gdzie znów został aresztowany, tym razem wraz z grupą towarzyszy. Raz jeszcze Ignacy Loyola został oczyszczony z zarzutów, jednak inkwizytorzy zabronili mu głoszenia nauk, tak więc w roku 1528 Ignacy wyjechał do Paryża, gdzie nawiązał znajomości, dzięki którym trafić miał później do historii.

Ignacy utrzymywał się teraz wyłącznie z datków, ponieważ zdecydował się nie korzystać z bogactwa i prestiżu swej rodziny. Studiował teologię na Sorbonie i po pewnym czasie uzyskał prestiżowy stopień naukowy na tej uczelni. Szybko zgromadził wokół siebie grupę uczniów i znów musiał tłumaczyć się przed władzami ze swego postępowania. To przekonało go ostatecznie, że powinien przyjąć święcenia kapłańskie. W tym czasie spotkał ludzi, którzy pomogli mu zorganizować Towarzystwo Jezusowe, między innymi Franciszka Ksawerego, Pierre'a Favre'a, Diego Laineza i Alphonse Salmerona. Pewnego dnia w przypływie natchnienia religijnego cała grupa udała się do Montmartre'u, by złożyć śluby ubóstwa, czystości i posłuszeństwa.

Nowy zakon

W roku 1535 Ignacy opuścił Paryż i spędził kilka miesięcy w Hiszpanii, a następnie wyruszył do Włoch, gdzie miał pozostać do końca życia. Na początku 1537 roku w Wenecji dołączyli do niego uczniowie z Paryża. Ponieważ Turcy prowadzili nieustanne walki z Wenecjanami, Ignacy nie mógł podążyć z pielgrzymką do Jerozolimy. Osiedlił się więc w Rzymie, gdzie wraz z większością swych towarzyszy przyjął wkrótce święcenia kapłańskie. Niecałe dwa lata później założyli oni własny zakon, zatwierdzony przez papieża Pawła III w roku 1540.

Ignacy był generałem swego zakonu aż do śmierci w roku 1556. Szeregi jezuitów rosły szybko - kiedy umierał, było ich już 1000. Działali w całej Europie, w Indiach, Kongo i Brazylii. Sam Ignacy poświęcał w tym okresie dużo czasu na przygotowanie reguły zakonnej. Była ona jak na owe czasy nowatorska - odzwierciedlała rosnące przekonanie generała o ważności wykształcenia oraz pracy misyjnej z jednej strony, i odczuwaną przez hierarchię katolicką potrzebę przeciwstawienia się rosnącym w dwóch poprzednich dekadach wpływom protestantyzmu, z drugiej.

Ignacy zwolnił swych uczniów od wielu tradycyjnych obowiązków zakonnych, na przykład nie musieli odprawiać zbiorowych modłów, nie musieli przestrzegać skomplikowanych rytuałów właściwych innym regułom. Ich śluby zostały uproszczone w ten sposób, by mogli zostać z nich czasowo zwolnieni przez papieża, jeśli kościół lub członkowie jego misji mogli odnieść z tego korzyści. Jezuici mieli być „żołnierzami Chrystusa", zakonem apostołów, którzy musieli być gotowi „na życie w każdej części świata, gdzie tylko pojawiała się nadzieja na powiększanie chwały Bożej i dobra duszy". Członków Towarzystwa Jezusowego przygotowywano do życia, które wymagało mobilności i łatwego przystosowywania się do różnych warunków. Musieli także przysięgać absolutne posłuszeństwo przełożonym, a w szczególności papieżowi. Ignacy określił ten specyficzny ślub posłuszeństwa jako cel i podstawową zasadę nowego zakonu.

Ignacy Loyola został beatyfikowany w roku 1609, a kanonizowany w roku 1622. Jego święto obchodzone jest 31 lipca.

Misja jezuitów

Jezuitów uważa się powszechnie za główny instrument kontrreformacji, agresywnej reakcji kościoła katolickiego na zagrożenie, którego upatrywano w protestantyzmie. Pierwotnie jednak idee Ignacego dotyczące roli zakonu skupiały się na pomocy biednym i chorym. Ostatecznie paramilitarna organizacja Towarzystwa, surowość szkolenia mnichów oraz sprawność systemu rekrutacyjnego, dzięki której do zakonu wstępowali ludzie o najtęższych umysłach, sprawiły, że jezuici mogli realizować ideał opisany w otwierającej regułę zakonu formule: „Celem tego Towarzystwa jest nie tylko poszukiwanie, z pomocą Łaski Bożej, zbawienia i doskonałości, lecz (...) praca nad zbawieniem i doskonałością bliźniego".

W pierwszej fazie działalności jezuitów wybijają się ,na pierwszy plan trzy powiązane ze sobą elementy. Jezuici starali się zdobyć wpływy polityczne przez obsadzanie urzędów w administracji władców europejskich; zakładali szkoły, seminaria i uniwersytety w całej Europie i wreszcie rozsyłali na cały świat misjonarzy, którzy mieli nawracać pogan, rozszerzając wpływy kościoła.

W Europie uwaga Ignacego skierowała się najpierw w stronę Niemiec, gdzie najsilniej przejawiała się konieczność kontrataku wofyec rosnących wpływów protestantyzmu. Spowiednikami katolickich władców państw niemieckich uczyniono więc szlachetnie urodzonych jezuitów. Z tej pozycji mieli oni skutecznie oddziaływać na prowadzoną przez nich politykę.

Reguła zezwalała jezuitom na swobodne poruszanie się w świecie doczesnym, nie musieli oni prowadzić ascetycznego życia charakterystycznego dla innych zakonów. To pomogło im przekonać świeckich możnych, że przetrwanie tradycjona-listycznych reżimów arystokratycznych z ich przepychem, ceremoniałami, hierarchią i przywilejami wiąże się nierozerwalnie z losami religii katolickiej. Jezuici angażowali się w wystawianie dramatów i innych form teatralnych, wówczas znajdujących się pod patronatem arystokratycznym. Zachęcali książąt do patronowania artystom takim jak El Greco i Caravaggio, których sztuka wspierała pośrednio kontrreformację. Bogaty wystrój kościołów, które budowali w wielkich miastach, miał wywierać wrażenie na wiernych, wzmacniać ich przywiązanie do religii i kościoła.

Walka z herezją

Sukcesy jezuitów w przekonywaniu wielu książąt do porzucenia protestantyzmu, nawet tam, gdzie był on już mocno utrwalony, były zauważalne w ówczesnych księstwach niemieckich. W roku 1573, na przykład, ludność Grazu była prawie w całości protestancka, a prawo sankcjonowało wolność sumienia i wyznania. W roku tym arcyksiążę austriacki Karol założył szkołę jezuicką i w ciągu trzech lat wypędził stamtąd wszystkich pastorów ewangelickich oraz zabronił uczęszczania do miejskiej szkoły protestanckiej. Jego syn, który otrzymał gruntowne wykształcenie u jezuitów, wstępując na tron, ogłosił: „Wolałbym raczej rządzić krajem zrujnowanym niż potępionym". W kolejnych latach protestanckie szkoły i świątynie siłą likwidowano. Podobnie potoczyły się wydarzenia w innych księstwach Świętego Cesarstwa, szczególnie położonych nad Renem.

Kontrreformacja w Polsce

Kierowana przez jezuitów kontrreformacja nie ominęła także wyjątkowo tolerancyjnej dotychczas Rzeczypospolitej. Czołowy polski jezuita Piotr Skarga, blisko związany z dworem arcykatolickiego Zygmunta III Wazy, działał w Pułtusku, Lwowie, Warszawie, Płocku i Wilnie. W swych kazaniach potępiał tych, których beztroska i nieodpowiedzialność obywatelska przynieść miały zgubę ojczyźnie, jednocześnie nawołując do aktyw-nej walki z licznymi wówczas w Polsce i na Litwie innowiercami. Przyczynił się do odrodzenia katolicyzmu na Litwie. Największą popularność zdobyło jego dzieło Żywoty świętych (1579), zawierające wiele elementów biograficznych. Jest także autorem O jedności Kościota Bożego (1577), w którym po „potopie szwedzkim" (1655) hasła takie znalazły szczególnie silny oddźwięk, jako że protestantom zarzucono kolaborację z królem szwedzkim (choć przysięgę na wierność składali mu gremialnie także katolicy). W rezultacie doszło do wygnania arian z kraju.

Jednakże sukces Towarzystwa w tym okresie zasadzał się nie tylko na umiejętności współpracy z możnymi. Od czasów pierwszego soboru w Trydencie (1545-47) jezuitów zachęcano do rozpowszechniania swych metod działania na całym świecie. Ignacy założył w Rzymie tzw. Germanicum, seminarium, w którym kształcono księży mających zastąpić duchownych niemieckich, którzy podążyli za Lutrem. Już w roku 1542 otwarte zostało kolegium w Padwie we Włoszech, w 1546 kolejne - w hiszpańskiej Gandii, a od 1548 roku w Messynie we Włoszech rozpoczęła działalność pierwsza jezuicka szkoła średnia. Wkrótce po całym kontynencie rozsianych było wiele takich szkół.

Lojalność wobec kościoła

Zanim Loyola zmarł, istniało już centrum zajmujące się przedsięwzięciami Towarzystwa w dziedzinie edukacji, Collegium Romanum, założone w roku 1552 w Rzymie. Collegium koordynowało prace prawie 100 jezuickich szkół na wszystkich poziomach szkolnictwa. System, który tam obowiązywał, był idealnie dostosowany do ówczesnych potrzeb kościoła: rygorystyczny w traktowaniu doktryny katolickiej, szczególnie podkreślający obowiązek absolutnej lojalności wobec kościoła reprezentowanego przez papiestwo, pozwalał jednocześnie na intelektualne poszukiwania w dziedzinie sztuki. Stanowił on niezwykłą fuzję humanizmu (rzadko w szkołach jezuickich stosowano powszechne wtedy kary cieleśnie) i popularnej wersji pobożności. Atrakcyjność form nie powodowała jednak odchodzenia od dogmatów.

Wpływy jezuitów nie ograniczały się do klas wyższych. Gdziekolwiek Towarzystwo zakładało szkoły, w klasie średniej uwidaczniały się wpływy ortodoksji religijnej i konserwatyzmu. W kolejnym stuleciu liczba szkół i uczelni wciąż wzrastała. W roku 1650 Towarzystwo prowadziło już ponad 450 instytucji tego rodzaju, a liczba członków zakonu przekroczyła 15000.

Poza pracą misyjną w Europie, gdzie jezuici starali się odzyskać grunt stracony w wyniku reformacji, Towarzystwo zajmowało się nawracaniem innowierców na innych kontynentach. Najsłynniejszym misjonarzem jezuickim został Franciszek Ksawery (1506-52) „apostoł Indii i Japonii". Mianowany papieskim ambasadorem, w roku 1542 wyruszył do Indii, by prowadzić ewangelizację. Spędził tam trzy lata, po czym przeniósł się na tereny dzisiejszej Malezji, Wietnamu i Japonii, głosząc Ewangelię i chrzcząc nawróconych. Za nim poszli inni, zainspirowani jego odwagą. Zmarł, zapadłszy na chorobę tropikalną, po dziesięciu latach pracy misyjnej.

Matteo Ricci (1552-1610) zakładał misje w Chinach, Isaac Joques, Jacąues Marquette i wielu innych jezuitów francuskich pracowali wśród Indian kanadyjskich. Francesco Borgia tworzył zręby misji jezuickich w Meksyku i Peru, a w roku 1566 Pedro Martinez został pierwszym z wielu misjonarzy, którzy stracili życie w Ameryce Północnej we wczesnym okresie pracy ewangelizacyjnej Towarzystwa. Jezuici często przystosowywali praktyki religijne do miejscowej kultury. Roberto de Nobili (1577-1656) pracujący w Chinach włączył pewne elementy miejscowej religii do rytuałów chrześcijańskich.

Między 1540 i 1650 rokiem jezuici kierowali ekspansywną polityką kościoła katolickiego. Prawie cały Meksyk, Ameryka Centralna i Południowa, większość ludności Filipin, a także pewna liczba mieszkańców Afryki, Indii, Malajów i krajów Dalekiego Wschodu przyjęła chrzest z ich rąk.

W dobie oświecenia liczne konflikty zakonu z monarchiami absolutystycznymi i spory prowadzone z czołowymi myślicielami epoki (z Wolterem i Diderotem) przyczyniły się do osłabienia wpływów jezuitów i w rezultacie doprowadziły do kasacji zakonu przez papieża Klemensa XIV w roku 1773. Zakon reaktywowano dopiero w 1814 r.

Podobne prace

Do góry