Ocena brak

SUBIEKTYWIZM

Autor /marjan Dodano /14.11.2012

 

SUBIEKTYWIZM (nłc. <subiecłivismus> od nłc. subiectivus = podmiotowy) ang. subjectwism; fr. subjectwisme; nm. Subjektmismus

TO—> Obiektywizm.

1. t. pozn. Stanowisko uzależniające pro­ces poznania od indywidualnych sposo­bów i warunków percepcji przedmiotu przez podmiot (np. od percepcji zmysłowej, stanów uczuciowych i wolitywnych) bądź w ogóle negujące obiektywne istnie­nie przedmiotu poznania. Według subie­ktywizmu gnozeologicznego podmiot po­znaje rzeczywistość tylko w takiej postaci, w jakiej mu się ona przedstawia, tzn. pod­miot nie może poznać nic więcej poza swymi własnymi wyobrażeniami. Subie­ktywizm ten może mieć postać indywidu­alną lub gatunkową czy rodzajową (gdy relatywizuje prawdziwość poznania do kategorii podmiotu poznającego). Wiąże się on w różnych swych wersjach z —> relatywi­zmem (1) teoriopoznawczym: może być relatywizmem biologicznym, socjologicz­nym, historycznym itp.

2. metaf. Doktryna będąca konsekwen­cją subiektywizmu gnozeologicznego (zob. wyżej /I/), zwana subiektywizmem ontologicznym, sprowadzająca rzeczywi­stość do konstrukcji umysłu. Według su­biektywizmu ontologicznego istnieje tylko

  • bądź dla podmiotu, bądź sama w sobie

  • rzeczywistość subiektywna, tzn. istnie­je tylko podmiot myślący i jego przedsta­wienia (-^ idealizm /I-IB/ absolutny) lub tylko przedstawienia bez substancjalne­go podmiotu (^ fenomenizm). Subiek­tywizm ten wiąże się z -^ immanenty-zmem (2), —> solipsyzmem (2), -> agnosty-cyzmem.

3. W znaczeniu aksjologicznym: tenden­cja do uzależniania sądów o wartościach moralnych lub estetycznych od indywidu­alnych wrażeń, reakcji emocjonalnych itp. (np. subiektywizm etyczny u E. A. Westermarcka, który sądy moralne odnosił do uczuć aprobaty i dezaprobaty). Według subiektywizmu oceny są zdaniami psychologicznymi, tj. wyrażają jednostkowe lub grupowe bieżące doznania bądź dys­pozycje do tych doznań, sprawdzalnych jedynie poprzez introspekcję lub ankiety. W ocenach są wyrażane doznania emocjo­nalne, czyli wzruszenia (subiektywizm emocjonalny), doznania popędowe (subie­ktywizm woluntarystyczny), przeżycia poznawcze (subiektywizm intelektuali­styczny).

4. pot. Dawanie pierwszeństwa elemen­tom subiektywnym przed obiektywnymi w ustosunkowaniu się do jakiejkolwiek rzeczywistości, branie pod uwagę jedynie danych subiektywnych i kierowanie się
nimi w ocenach, itp.

Podobne prace

Do góry