Ocena brak

Stopa płasko-koślawa statyczna

Autor /kulka Dodano /20.12.2013

Definicja. Stopę płasko-koślawą statyczną opisuje się na podstawie jej obrazu klinicznego, niekiedy radiologicznego lub plantograficznego. Niemniej jednak wydaje się, że żadna z metod oceny nie jest wystarczająca. O stopie płaskiej mówimy wtedy, gdy przyśrodkowy łuk podłużny stopy opiera się o podłoże bądź jego wysokość jest niższa niż według naszego mniemania być powinna. Opis zniekształcenia uzupełnia się o koślawe ustawienie stępu, pronację i odwiedzenie przodostopia, które to elementy mogą występować razem albo tworzyć różne konfiguracje.

Ze zniekształceniem związana jest patologia tkanki łącznej o charakterze uogólnionej wiotkości tkanek miękkich, występująca w sposób izolowany bądź w powiązaniu ze skróceniem ścięgna Achillesa, anomalie anatomiczne dotyczące ścięgien, anomalie kostne (np. dodatkowa kość łódkowata) oraz wrodzone koalicje kości stępu.

Uwagi anatomiczne. Stopa zdrowego człowieka pełni dwojaką funkcję. Z jednej strony spełnia rolę amortyzatora, przyjmując w trakcie chodu masę całego ciała, z drugiej strony - stabilnie przenosi obciążenie ciała na drugą kończynę. Biorąc pod uwagę morfologię stopy te dwie funkcje wydają się nie do pogodzenia, gdyż jedna wymaga wiotkości i elastyczności aparatu stopy, a druga - sztywnego, solidnego systemu podparcia. Skomplikowana konstrukcja stopy umożliwia jej spełnianie jednocześnie obu tych funkcji.

Częstym błędem w opisie budowy stopy jest jej porównanie do sklepienia. Faktem jest, że kształt podeszwy jest dwuwklęsły, lecz jej wewnętrzna struktura stanowi rodzaj rusztowania, które De Doncker udanie określił mianem „trójkąta dynamicznego”. Ramiona tego trójkąta tworzą kość piętowa i skokowa z jednej strony oraz II III kość śródstopia z drugiej. Wierzchołek tworzą kości: łódkowata, sześcienna i klinowate, a podstawę - ścięgna krótkich zginaczy palców oraz rozcięgno podeszwowe. O dynamice tej struktury decydują elementy podstawy oraz właściwości mechaniczne stawu poprzecznego stępu.

Staw ten w sposób bardzo szczególny jest biome-chanicznie zintegrowany ze stawami skokowo-piętowy-mi. A mianowicie ortostatyczne lub szpotawe ustawienie stępu blokuje, a tym samym stabilizuje staw poprzeczny stępu. Koślawość stępu wyzwala równoległe ustawienie osi mechanicznych obu stawów i pozwala na ich rozluźnienie, co w konsekwencji daje ruch.

W trakcie chodu mechanizm ten jest wyzwalany przez wewnętrzną i zewnętrzną rotację goleni. Wewnętrzną - w momencie obciążania pięty (przyjmowania obciążenia ciała), co skutkuje koślawością stępu i rozluźnieniem konstrukcji stopy, a dalej amortyzacją uderzenia. Zewnętrzną - w trakcie przenoszenia środka ciężkości ciała ponad kończyną, co prowadzi do szpotawego ustawienia stępu, usztywnienia konstrukcji stopy, stabilizacji podparcia oraz wzmocnienia siły odbicia.

Z powyższego rozumowania wynika między innymi, że stopa ma własny wewnętrzny mechanizm stabilizacji swojej struktury, a jego wydolność jest zależna przede wszystkim od zwartości elementów łącznotkankowych: więzadeł stopy, torebek stawowych oraz rozcięgna podeszwowego. Tezę tę potwierdziły badania, w których udowodniono, że w prawidłowej stopie w pozycji stojącej mięśnie strzałkowe i piszczelowe nie wykazują aktywności elektromio-graficznej. Uważa się, że przy zrównoważonych siłach mięśniowych za powstanie zniekształcenia odpowiada defekt więzadeł. Centrum zniekształcenia jest staw skokowo-piętowo-łódkowy oraz stawy w obrębie kompleksu podskokowego. Kompleks podskoko-wy (patrz rozdział o wrodzonej stopie końsko-szpotawej) w całości lub w części może ulec dynamicznym zniekształceniom obrotowym, głównie w płaszczyźnie czołowej (koślawość) i horyzontalnej (rotacja zewnętrzna i odwiedzenie).

Stopę płaską możemy podzielić na objawową i bez-objawową. Do objawów sprawiających, że stanowi ona problem kliniczny, należą: ból, zmniejszona wydolność statyczna, zaburzenia parametrów chodu i inne dysfunkcje narządu ruchu.

Tak zwana bezobjawowa stopa plaska, określana inaczej stopą płasko-koślawą statyczną, jest najczęściej występującą postacią zniekształcenia. Stanowi wariant rozwojowy stopy dziecięcej i charakteryzuje się, poza typowymi objawami, prawidłową pełną ruchomością stopy, brakiem dolegliwości oraz zaburzeń morfologicznych i skłonnością do spontanicznej remisji. Do objawowej stopy należy zaliczyć stopę płasko-koślawą statyczną ze skróceniem ścięgna Achillesa, stopę płasko-koślawą uwarunkowaną obecnością dodatkowej kości łódkowatej lub istnieniem koalicji kości stępu, stopę płasko-koślawą wynikającą z istnienia defektu neurologicznego (mózgowe porażenie dziecięce, mielodysplazje itd.), nadmierną uogólnioną wiotkość tkanki łącznej o charakterze choroby układowej (np. zespół Marfana, zespół Ehlersa-Danlo-sa), deformacje stopy wynikające z istnienia zaburzeń narządu ruchu w obrębie bioder lub kolan (coxa valga antetorta, patologiczna koślawość kolan, nadmierna wewnętrzna torsja goleni).

Częstość występowania deformacji płasko-kośla-wej stopy w populacji dziecięcej była i jest przedmiotem wielu badań. Badania prowadzone są przez przedstawicieli wielu specjalności (ortopedzi, pediatrzy, fizjoterapeuci, antropolodzy, podiatrzy) i przy użyciu najróżniejszych metod klinicznych, radiologicznych, plantograficznych oraz antropometrycznych. Rozbieżność wyników jest zastanawiająca, albowiem częstość występowania stopy płaskiej ocenia się na 3-90% badanej populacji. Przyczyną rozbieżności jest bezkrytyczne stosowanie do oceny populacji dziecięcej norm ustalonych dla dorosłych. Dotyczy to w szczególności różnych odmian badania podoskopowego czy plantogaficznego. Ponadto rozbieżności są skutkiem porównywania wyników badań dokonywanych przy użyciu różnych instrumentów (badanie radiologiczne, plantograficzne, kliniczne). Trudno również dokonać rzetelnej konfrontacji wyników np. badania plantograficznego ocenianego przy zastosowaniu różnych wskaźników (np. kąt Ciarkę ’a, indeks łuku podłużnego, indeks stopy). Często ich wartości referencyjne nie korespondują ze sobą. Przyczyną kontrowersji jest niezrozumienie historii naturalnej zniekształcenia u dzieci i kwalifikowanie do patologii stóp, które stanowią wariant anatomiczny fizjologicznej stopy dziecięcej. Na podstawie badań uwzględniających powyższe zastrzeżenia rzeczywistą częstość występowania deformacji płasko--koślawej u dzieci można ocenić na nie więcej niż 10%.

Badania plantograficzne i podoskopowe przydatne są bardziej do prowadzenia dokumentacji wyników leczenia lub badań epidemiologicznych niż w procesie diagnostycznym. Przydatność podometrii elektronicznej w tej materii jest w tej chwili trudna do oceny ze względu na brak odpowiednio udokumentowanych doniesień, niemniej jednak budzi ona pewne nadzieje na przyszłość.



 

Podobne prace

Do góry