Ocena brak

Stół

Autor /Fryda Dodano /07.11.2012

Sprzęt składający się z płyty i podpory o różnorodnych
rozwiązaniach konstrukcji i formy, z różnych
materiałów (kamień, metal, drewno), o rozmaitym
przeznaczeniu, znany w wielu typach i odmianach wykształconych
w ciągu tysiącleci; do pierwotnych typów
konstrukcyjnych zalicza się: s. z segmentu pnia,
s. składający się z grubej płyty położonej luźno (bez
wiązań) na czterech nogach (palach) wbitych w ziemię
(z czasem połączonych belkami i możliwych do
przenoszenia), s. o płycie wspierającej się na dwóch
parach skrzyżowanych nóg połączonych grubą listwą;
wymagająca większych umiejętności techn. była
konstrukcja s. składającego się z płyty wspartej na jednym
trzonie; w s. pierwotnych służących do biesiad,
w płytach bywały miskowate wgłębienia przeznaczone
na jedzenie.

W starożytności zarówno w kręgu
kultur Dalekiego i Bliskiego Wschodu, jak i w kręgu kultury śródziemnomorskiej s. były niewielkie, przenośne,
spełniały funkcję pomocniczą podczas posiłków;
zarówno w Mezopotamii, Egipcie, jak Grecji i Etrurii
biesiadowano w pozycji półleżącej i s. o różnych
kształtach przystawiano do łoża biesiadnego (—> trapedza);
cywilizacja rzym. obok wielu odmian lekkich
drewn. lub metal, stolików przenośnych wykształciła
ciężkie, masywne s. kam. i marmurowe; podpory
s. bywały rzeźbione, zdobione płaskorzeźbą, także inkrustacją
(łącznie z płytą); nogi miały często kształt
zwierzęcych łap i ptasich szponów; wzory rzym., gr.,
etruskie i egip. stały się inspiracją wielu odmian s. w
XVIII w. (np. —> athenienne; —> pedestal table).

W cywilizacji eur., począwszy od średniowiecza,
ranga s.jako sprzętu pełniącego różnorodne funkcje
wzrastała; aż do XIX w. drewno było podstawowym
surowcem i techn. umiejętności narzucały rozwiązania
konstrukcyjne; w średniowieczu, szczególnie na
pn. od Alp, najczęściej używano s. prostokątnych, na
dwóch nogach, ściankach połączonych listwami
wzdłuż długiej osi płyty; zdobiono je skromnym profilowaniem,
wycinanymi krawędziami i płaskorzeźbami;
używano również s. obudowanych, których
oskrzynia spełniała niekiedy rolę skrzyni.

W XVI w.
najpierw we Włoszech, następnie w innych krajach
zjawiły się s. z płytami rozsuwanymi na listwach;
odrębną odmianą były wł. s. liguryjskie z arkadkami
łączącymi ozdobne tralki osadzone wzdłuż biegnącego
środkiem trawersu; renes. s. florenckie charakteryzują
się sześcio- lub ośmiobocznymi płytami osadzonymi
na pojedynczym, rzeźbionym trzonie i ciężkiej
podstawie; s. ang. okresu elżbietańskiego były długie,
masywne, wsparte na kilku parach nóg.

W XVII w. zmniejszyły się wymiary s., rozpowszechniło
się dodawanie szuflad, nogi toczone z
przewagą spiralnych skrętów; w 2 poł. XVII w. pojawiły
się s. przyścienne z płytami z marmurów, mozaik
kam. lub zdobione markieterią; nowością konstrukcyjną
był s. rozkładany, który pojawił się w
Anglii, tzw. —> gate-leg table łączący cechy s. przyściennego
i wolno stojącego. W XVIII w. - okresie największego
rozwoju sztuki meblarskiej - nastąpiło daleko
idące zróżnicowanie form i konstrukcji (np. —>
harleąuin table); charakterystyczne są s. o bogatej dekoracji mai., wielobarwnej intarsji, sztukaterii (—>
gesso grosso), przekształcenie się s. z szufladami w
różnego typu —> biurka, rozpowszechnienie się s.
przyściennych, stolików do gier z ruchomymi składanymi
płytami; wprowadzono wiele odmian s. pomocniczych
(—> pomocnik), np. poudreuse, —> dumb
waiter, —> nest of tables, pembroke table, —> pie crust
table i in.; ponownie zaczęto wprowadzać metal do
konstrukcji w związku z rozwojem sztuki odlewniczej
(—»tulskie wyroby), zwł. w s. ogrodowych.

W XX w.
nowe rozwiązania są wynikiem stosowania obok metalu,
szkła i sztucznych tworzyw.

Podobne prace

Do góry