Ocena brak

STERN ANATOL

Autor /tadziudodaje Dodano /30.03.2012

STERN ANATOL, ur. 24 X 1899 w Warszawie, zm. 19 X 1968 tamże, poeta, prozaik, komediopisarz, krytyk lit. i film., scenarzysta, tłumacz. Współinicjator pol. —» futuryzmu, polemizował w jego obronie (m. in. z K. Irzykowskim), brał udział w skandalizujących wystąpieniach publ. (1920 uwięziony pod zarzutem bluźnierstwa, zwolniony po zbiór, proteście pisarzy), był współautorem i red. jednodniówek i manifestów futuryst. wyd. 1920-21 To są niebieskie pięty, które trzeba pomalować, z A. Watem: Gga (zamieścił tu dadaizujący poemat Romans w Peru) i Nieśmiertelny tom futuryz, z B. Jasieńskim —» Nuż w bżuhu; 1921-22 uczestniczył w redagowaniu mies. —»Nowa Sztuka", będącego próbą integracji różnych nurtów pol. awangardy. Zajmował się filmem jako czł. Rady dla Spraw Kultury Film., krytyk (wybór szkiców i recenzji Wspomnienie z Atlantydy 1959) i scenarzysta (ponad 30 scenariuszy, m. in. wg dzieł S. Żeromskiego, A. Struga, W. Sieroszewskiego, a także wg sensacyjno-romansowych powieści T. Dołęgi-Mostowicza, A. Marczyńskiego i in.). Po wybuchu wojny 1939 znalazł się we Lwowie, nast. w'głębi ZSRR, 1942 wstąpił do armii pol. i wraz z nią przeszedł na Bliski Wschód. Do 1948 przebywał w Palestynie, gdzie publikował utwory w przekł. na język hebr. (m. in. powieść Uczta w czasie dżumy. Rzecz o roku 1939, t. 1-2 1946), po powrocie do kraju zamieszkał w Warszawie.

Wczesna poezja S. (Futuryzje 1919, poemat Nagi człowiek w śródmieściu 1919), uderzająca żywiołową dynamiką i brutalnością wyrazu, pełna młodzieńczej bufonady i kpiarskiego dowcipu, stanowiła charakterystyczną manifestację tuturyst. biologizmu i optymizmu: jej bohaterem lirycznym był człowiek wyzwolony z więzów tradycji i konwencji, kierujący się naturalnymi instynktami, wiodący swobodne życie w urbanistyczno-technicznym krajobrazie współcz. cywilizacji. Akcenty anarchicznego buntu skonkretyzowały się w późniejszych wierszach poety w postawie radykalnego protestu społ. i światopoglądowego, widocznej zwł. w programowym tomie ogł. z Jasieńskim —» Ziemia na lewo (1924) i w skonfiskowanym poemacie Piłsudski (1934) - głosie sprzeciwu wobec represyjnej polityki władz sanacyjnych, w zbiorach Anielski cham (1924) i Bieg do bieguna (1927), zawierającym m. in. poemat Europa (wyd. os. 1929 w języku pol. i franc. w oprać, graficznym M. Szczuki, wznów. 1962 wprzekł. ang., adaptacja film. S. Themersona 1932). Po wydaniu zbioru Rozmowa z Apollinem (1938), noszącego piętno depresji ideowej i artyst., w twórczości S. nastąpiło zbliżenie ku formom tradycyjnej liryki opisowo-refleksyjnej (Wiersze i poematy 1956, wybór Wiersze dawne i nowe 1957, zawierający m. in. cykl z lat wojny Pod gwiazdami Wschodu), a miejsce dawnej fascynacji życiem zajął poet. rozrachunek z „obumarłymi równinami minionego czasu" (zbiory Widzialne i niewidzialne 1964, Alarm nocny 1970). W dorobku powieściowym S. wysuwają się na czoło dwa utwory, łączące formę fantast. przypowieści filoz. z sensacyjną fabułą: Namiętny pielgrzym (1933, pierwotny tyt. Jeden z nas morderców), z bohaterem dążącym daremnie do samookreślenia i wewn. niezależności w świecie skłóconych wartości i totalitarnej przemocy, oraz Ludzie i syrena (1944, wyd. krajowe 1955, rozsz. 1959), rozrachunek z ideologią hitleryzmu wpisany w realia okupowanej przez Niemców Grecji. Ponadto balladowa Opowieść o żołnierzu i diable (1943, wyd. krajowe 1959, adaptacja scen. pt. Idzie żołnierz borem, lasem 1960), opowiadania Zabawa w piekło (1959), fragm. fabularne i pamiętnikarskie Historie z nieco innych wymiarów (1970), komedie, utwory dla dzieci. Jako kronikarz i interpretator futuryzmu i międzywojennej awangardy lit.-artyst., pisał szkice syntet. i wspomnieniowe, portrety twórców pol., ros. i franc., wyd. w zbiorach Poezja zbuntowana (1964, wyd. 2 rozsz. i popr. 1970), Legendy naszych dni (1969), Głód jednoznaczności (1972). Najwięcej uwagi poświęcił Jasieńskiemu (zarys monogr. Bruno Jasieński 1969), W. Majakowskiemu (liczne przekł., wyd. pierwszego pol. Wyboru poezji 1927) i G. Apollinaire'owi; wystąpił z głośną hipotezą n.t. jego pol. pochodzenia (studia wyd. w zbiorze Dom Apollinaire'a. Rzecz o polskości i rodzinie poety 1973), nie potwierdzoną jednak przez późniejsze badania. Tłumaczył gł. literaturę ros. i francuską.

Poezje (1918-1968), wstęp K. Wyka, W. 1969.

K. WYKA ,,Z lawy metafor", w: Rzecz wyobraźni, wyd. 2 rozsz. W. 1977 (wyd. 1 1959); tenże Dwa skrzydła poezji A.S., „Poezja" 1969 nr 6; J. PROKOP Uwagi o poezji A.S., tamże nr 10.

Podobne prace

Do góry