Ocena brak

STAFF LEOPOLD

Autor /edulek Dodano /30.03.2012

STAFF LEOPOLD, ur. 14 XI 1878 we Lwowie, zm. 31 V1957 w Skarżysku-Kamiennej, poeta, dramatopisarz, tłumacz. Studiował 1897-1901 na Uniw. Lwow. prawo, nast. filozofię pod kierunkiem K. Twardowskiego i romanistykę na seminarium  E. Porębowicza. W okresie studiów należał do Stow. Czytelni Akademickiej, działając w Kółku Lit. wespół z W. Kozickim, S. A. Muellerem i O. Ortwinem, z którym łączyła go wieloletnia inspirująca przyjaźń. Brał też udział w redakcji wyd. w Krakowie pisma akad. „Młodość" (1898-99); w tym okresie zetknął się ze współcz. literaturą europejską, m. in. z pismami F. Nietzschego - co odegrało znaczną rolę w kształtowaniu postawy młodego poety. Był ponadto uczestnikiem zebrań artyst.-lit. w domu M. Wolskiej (—> Płanetnicy). Edukację pogłębił S. przez liczne podróże do Włoch oraz roczny pobyt w Paryżu (1902-03). W 1909-14 redagował w Księgarni Pol. B. Połoniec-kiego bibliotekę —> Symposion (kontynuacją tego wydawnictwa była red. z W. Rzymowskim biblioteczka filoz. Panteon). Lata wojny (1915-18) spędził w Charkowie. Od 1918 mieszkał w Warszawie; 1920-21 był współred., m. in. z W. Berentem, miesięcznika —> , ,Nowy Przegląd Literatury i Sztuki''. Czł. PAL od 1933 (1934-39 wiceprezes). Okres okupacji (łącznie z powstaniem), a nast. l. 1949-57 spędził w Warszawie (w czasie tułaczki popowstaniowej przebywał do 1949 w Pławowicach i Krakowie). Dwukrotny laureat państw, nagrody lit. (1927 i 1951), ponadto nagrody Lwowa (1929) i Warszawy (1938) oraz nagrody Pen Clubu za całokształt twórczości przekładowej. Doktor h.c. UW (1939) i UJ (1949), 1948 uczczony jubileuszem 50-lecia twórczości. Pochowany na warsz. Powązkach.

Twórczość poet. zaczynał S. jako modernista, chociaż już pierwszy tom jego poezji (—> Sny o potędze 1901) był próbą przezwryciężenia modernist. dekadentyzmu."Tomem tym zajął S. od razu miejsce wśród najwybitniejszych liryków pol. XX wieku. W tym też okresie ukształtowały się podstawowe cechy jego poetyki, mimo iż (co wielokrotnie podkreślała krytyka) ulegała ona kolejnym modyfikacjom, związanym z wrażliwością poety na nowe kierunki poszukiwań w zakresie liryki. Pozostając aktywnym twórcą przez lat kilkadziesiąt, umiał S. asymilować nowe zdobycze poezji 20-lecia, a także późniejszej, zachowując wszakże zawsze indywidualne oblicze poetyckie. Twórczość S. obejmuje zbiory liryki: Sny o potędze (1901), Dzień duszy (1903), Ptakom niebieskim (1905), Gałąź kwitnąca (1908), Uśmiechy godzin (1910), W cieniu miecza (1911), Łabędź i Lira (1914), Siew doli (1916), Tęcza łez i krwi (1918), Ścieżki polne (1919), Szumiąca muszla (1921), Żywiąc się w locie (1922), Ucho igielne (1927), Wysokie drzewa (1932), Barwa miodu (1936), Martwa pogoda (1946), Wiklina (1954), Dziewięć muz (1958), nast. poemat Mistrz Twardowski (1902), dramaty: Skarb (1904), Godiwa (1906), Igrzysko (1909), Wawrzyny i To samo (1912), Południca (1920) oraz monografię Michał Anioł (1934). W tyt. cyklu Snów o potędze i Mistrzu Twardowskim zaczęła się kształtować, inspirowana przez nie-tzscheanizm i romantyzm, filozofia poetycka S., wg której wartością stałą jest aktywne dążenie człowieka tworzącego siebie do nieosiągalnego szczęścia i prawdy. W tej afirmacji wiecznego dążenia bliski był zwł. W. Berentowi (—> Żywe kamienie). Wyrazem zainteresowań filoz. są - oprócz liryki -dramaty S., zwł. Skarb i Igrzysko. W utworach tych podjął poeta zagadnienie prawdy, które rozwiązywał w duchu relatywizmu i pragmatyzmu. Głosząc względność prawd, ale równocześnie ich potrzebę, występował S. - tak jak i w liryce (Falanga tragiczna, Adam z Łabędzia i Liry) - jako konsekwentny obrońca marzenia, mitu, i to zarówno mitu rei., jak przede wszystkim laickiego - mitu zdobywczego człowieka. W tworzeniu tych mitów widział humanist. rolę poezji.

S. był najwybitniejszym w pol. poezji XX w. przedstawicielem klasycyzmu, rozumianego jako poetyka, ale także jako filozofia ładu i zgody z życiem, jako dążenie do integracji różnych nurtów kultury eur., antycznej i chrześc. (przełożył i wydał Kwiatki św. Franciszka z Asyżu 1910, a jednocześnie we własnej twórczości poety nasiliły się motywy franciszkańskie). Na tych podstawach tworzył S. model człowieka pięknego i dobrego, radosnego i zarazem znającego rolę cierpienia, odwołującego się do ideału kalokagatii (wiersz Przedśpiew z Gałęzi kwitnącej). W okresie przed I wojną świat, najbardziej charakterystyczne dla tak pojętego klasycyzmu były zbiory Gałąź kwitnąca (1908) i —> Uśmiechy godzin (1910); a w 20-leciu międzywojennym —> Wysokie drzewa (1932) i Barwa miodu (1936). W zbiorach tych dokonało się ostateczne przezwyciężenie młodopol. konwencji poet., tzw. bogatego mówienia oraz zacieśnienie związku z pejzażem i kulturą polską. Wyd. 1946 zbiór —> Martwa pogoda nie wnosi w zakresie poetyki ani światopoglądu elementów nowych - zasadnicza zmiana poetyki i widzenia świata znalazła wyraz dopiero w zbiorach: —> Wiklina (1954) i Dziewięć muz (wyd. pośm. 1958). Przełamał w nich poeta tradycyjne systemy metryczne, unowocześnił sposób obrazowania, stworzył nową mniej dbałą o harmonię, autoironiczną wizję świata.

Bogata i różnorodna była twórczość przekładowa S. - tłumaczył utwory poet., filoz. i powieści. Przełożył m. in. elegie i fraszki łac. J. Kochanowskiego i franc. utwory Z. Krasińskiego. Wśród jego przekładów znajdują się Psalmy i dzieła twórców staroż. (Myśli Epikura, Demokryta, Heraklita, Uczta Trymalchiona Petroniusza), średniow. (m. in. Kwiatki św. Franciszka z Asyżu, Złota legenda Jakuba de Voragine) i renesansu (pisma Leonarda da Vinci, poezje Michała Anioła i P. Ronsarda, Żywot własny B. Celliniego). Z klasyków nowszych przełożył utwory D. Diderota, J. W. Goethego (Cierpienia młodego Wertera, Elegie rzymskie, Lis Przechera)-, dzieła F. Nietzschego: Z genealogii moralności (1905), Wiedza radosna (1906), Antychryst - Narodziny tragedii (1907), Ecce homo (1909), Niewczesne rozważania (1912), nowele Th. Manna. W zakresie literatury współcz. tłumaczył powieści pisarzy wł. (m. in. po kilka utworów G. d'Annunziai G.Deleddy), franc. (R. Rollanda Jan Krzysztof i Dusza zaczarowana) i skandynawskich (K. Hamsun, S. Lagerlof i in.). Posługując się przekładem franc. przełożył Owocobranie (1922) R. Tagorego i Fletnię chińską (1922). Wiele swrych tłumaczeń opatrywał komentarzami i wstępami. W opracowaniu S. ukazały się nadto: zbiór Lirycy francuscy (1924), Poezje J. Lieberta (1934), Wiersze wybrane J. Kasprowicza (1938) i Wybór poezji B. Leśmiana (1946).

Utwory S. w wyd. os. ukazały się w językach czes. i słowac., nadto znajdują się w wielu powojennych antologiach kilkunastu literatur europejskich.

Pisma t. 1-19, W.-Kr. 1931-34; Wiersze zebrane, t. 1-5, W. 1955; Poezje zebrane, t.1-2, W. 1967; Wybór poezji, oprac, i wstęp M. Jastrun, Wr. 1963 BN I 181; Kto jest ten dziwny nieznajomy, oprać, i posłowie T. Różewicz, W. 1964; W kręgu literackich przyjaźni. Listy, oprać. J. Czachowska i I. Maciejewska, W. 1966. OLP V 1 (J. Kwiatkowski); S. BRZOZOWSKI L.S., w: Kultura i życie, Lw. 1907; O. ORTWIN U podstaw staffizmu, w: Żywe fikcje W. 1970 (prwdr. Próby przekrojów, Lw. 1937); „Wiad. Lit." 1929 nr 28 (pośw. S.); J. KRZYŻANOWSKI Droga poetycka L.S.,Odrodzenie" 1948 nr 48; Księga pamiątkowa ku czci L.S. 1898-1948, red. J. W. Gomulicki i J. Tuwim, W. 1949 (tu bibliografia P. Grzegorczyka); W. OSIŃSKA Próba bibliografii L.S., „Pam. Lit." 1950; A. SANDAUER L.S., w: Poeci trzech pokoleń, W. 1955; K. WYKA Gawęda nad S., w: Łowy na kryteria, W. 1965 (prwdr. 1958); H. PAŃCZYK Ze studiów nad liryką L.S., Poz. 1960; W. MADYDA Motywy antyczne w poezji L.S., Wr. 1962; M. JASTRUN L.S., w: Poezja i rzeczywistość, W. 1965; I. MACIEJEWSKA L.S., W. 1965 Bibl. „Polonistyki"; taż L.S. Lwowski okres twórczości, W. 1965; J. KWIATKOWSKI U podstaw liryki L.S., W. 1966; L. POŚPIECHOWA Dramaty L.S., Opole 1966; J. M. RYMKIEWICZ Myśli różne o ogrodach. Dzieje jednego toposu, W. 1968; I. MACIEJEWSKA L.S. Warszawski okres twórczości, W. 1973; taż Wiersze L.S., W. 1977 BAL.

Podobne prace

Do góry