Ocena brak

SOFISTA

Autor /marjan Dodano /13.11.2012

 

SOFISTA (gr. = znawca, bie­gły; mędrzec; publiczny wykładowca, pła­tny nauczyciel; oszust) łc. sophista; ang. Sophist; fr. sophiste; nm. Sophist

Rodowód słowa sophistes związany jest swoim rdzeniem z pierwotnym, szerokim znaczeniem słowa sophia, które początko­wo oznaczało wszelką biegłość i umiejęt­ność, także najprostszą, pospolitą, a do­piero z czasem zaczęło oznaczać umiejęt­ność specjalną, jeśli za taką uznać filozofi­czną mądrość. I tak wyraz sophistes, zna­czący pierwotnie tyle, co 'biegły', zgodnie ze swą etymologią oznaczał mędrca, zna­wcę wiedzy i jej posiadacza, nacechowany więc był zabarwieniem zdecydowanie po­zytywnym. Dopiero z czasem, co najmniej od czasów Sokratesa, obarczony został w mowie potocznej sensem pejoratyw­nym: 'mądrala', 'przemądrzały'. Nega­tywne znaczenie tego wyrazu rozpo­wszechnił być może Sokrates, a już na pewno Ksenofont i Platon, którzy prowa­dzili otwartą walkę ideologiczną z sofista­mi, po Platonie zaś w negatywnym świet­le przedstawiał sofistów Arystoteles.

1. W starożytnej Grecji (V-lVw. przed Chr.): zawodowy, często wędrowny, płat­ny nauczyciel wymowy i filozofii.

Sofiści przekazywali uczniom określoną wiedzę teoretyczną, a oprócz tego ćwiczyli ich w umiejętnościach praktycznych, szcze­gólnie zaś wprowadzali w arkana sztuki mówniczej (techne rhetorike), utożsamianej — w związku z funkcjonowaniem w Ate­nach demokracji bezpośredniej — z polity­ką. Według oferowanego przez nich mode­lu miało to być nauczanie mądrości, zdoby­wanie cnoty-dzielności, wyrabianie spraw­ności na polu działalności politycznej, w su­mie — kształcenie dobrych obywateli.

Wyróżnia się dwa podstawowe elemen­ty modelu wychowania realizowanego przez sofistów:

a) merytoryczny — wiedza o strukturze rzeczywistości przyrodniczej i społecznej: matematyka, astronomia, etyka, strategia, polityka, własne koncepcje ontologiczne i epistemologiczne, teorie dotyczące genezy oraz natury państwa i prawa, natury czło­wieka, pochodzenia religii, języka i kultury;

b) formalny — nauka dialektyki, retory­ki, erystyki, gramatyki i synonimiki.

Chwiejną z natury równowagę między tymi dwoma elementami, sprowadzającą się do tego, że strona formalna powinna być podporządkowana stronie merytorycznej, zdołało zachować tylko pierwsze pokolenie sofistów (Protagoras, Gorgiasz, Prodikos, Hippiasz). Już w drugim pokoleniu (eryści) nurt ten uległ wynaturzeniu: wykorzystując metodę sofistyczną, sprowadzoną do czysto formalnego aspektu, bez jakiegokolwiek zainteresowania dla treści, przekształcili oni dialektykę w sztukę logomachii.

2. Filozof-retor, który posługując się pe­wnymi rozumowaniami, najczęściej po­krętnymi, skrywa prawdę, a fałsz ubiera w jej pozory — po to, aby do takiej rzeko­mej prawdy przekonać swoich słuchaczy lub rozmówców. Stąd określenie „sofisty­ka" (w swym pejoratywnym znaczeniu) — sposób przekonywania opartego na po­sługiwaniu się —> sofizmatami, na werbalizmie. —> Erystyka.

Podobne prace

Do góry