Ocena brak

SANDAUER ARTUR

Autor /nata77a Dodano /23.03.2012

SANDAUER ARTUR, ur. 14 XII 1913 w Samborze, krytyk lit., prozaik, tłumacz. Studiował filologię klas. na UJK, 1935 debiutował szkicem Theokritos, twórca sielanki. Sympatyk KPZU, 1937-39 współprac, pisma —>Nasz Wyraz" w Krakowie. Podczas wojny w Samborze, po wkroczeniu wojsk niem. uwięziony w getcie, skąd uciekł 1943. Po wyzwoleniu wstąpił w Lublinie do WP (1944) i pracował w red. pism wojsk., 1948-49 kierował działami poezji, prozy i krytyki w tyg. „Odrodzenie". W 1946-48 i 1959-60 przebywał w Paryżu. Doktoryzowany na UJ (1948), habilitowany 1962, wykładał na UW (od 1974 prof. w Instytucie Literatury Polskiej).

Twórczość kryt. rozpoczął przed wojną (m. in. szkice o W. Gombrowiczu i B. Schulzu druk. 1938-39 w „Naszym Wyrazie" i „Pionie"). Analizą poetyki jako wyrazu stanowiska ideol. i światopoglądu zajął się w tomie szkiców o L. Staffie, J. Tuwimie, A. Słonimskim, J. Iwaszkiewiczu, W. Broniewskim, J. Przybosiu, K.I. Gałczyńskim, M. Jastrunie Poeci trzech pokoleń (1955); stopniowo rozszerzany (wyd. 5 1977 pt. Poeci czterech pokoleń) zbiór objął również prace o B. Leśmianie, M. Pawlikowskiej, J. Czechowiczu, M. Białoszewskim, W. Szymborskiej, E. Bryllu, Z. Herbercie, T. Śliwiaku. Artykuły składające się na kampanie kryt.lit. prowadzone 1945-49 i 1952-56 na łamach „Odrodzenia", „Nowej Kultury", „Przeglądu Kult.", zamieścił w książce Moje odchylenia (1956), której gł. wątkiem jest spór z publicystami —> „Kuźnicy" o interpretację pojęcia realizmu i o metodologię krytyki. W komentarzach do aktualnych prądów lit. na Zachodzie i polemikach z uproszczeniami literatury schematycznej i rozrachunkowej wystąpił jako zwolennik postępowych nurtów sztuki awangardowej. Problem istoty doznania estet., jego obiektywizacji artyst. i kolektywno-obrzędowych funkcji sztuki podjął w eseju teoret. O jedności treści i formy (powst. 1952-53, wyd. 1957). Poprzedził edycję dzieł Schulza (1957) wstępem Rzeczywistość zdegradowana, będącym zarazem studium o ewolucji sztuki narracyjnej w XX w., patronował wydaniu wierszy Białoszewskiego (1956). Kolejna kampania kryt., poświadczona zbiorem pamfletów Bez taryfy ulgowej (1959), dotyczyła nieautentyczności postaw pisarskich i hierarchii lit. na przykładzie twórczości J. Andrzejewskiego (zinterpretowanej przy użyciu kategorii gombrowiczowskich w szkicu Szkoła nierzeczywistości i jej uczeń), A. Rudnickiego (w szkicu tytułowym), Słonimskiego, J. Kotta. Atak miał na celu wykazanie anachroniczności i wtórności opisanego modelu kultury. Nast. zbiór Dla każdego coś przykrego (1966) zawierał - obok przedruku Bez taryfy ulgowej, rozszerzonego o analizę światopoglądu Gałczyńskiego - studium o Gombrowiczu, artykuły o krytyce i pamflety na krytyków (prwdr. w „Kulturze" i „Współczesności"), ponadto pol. wersje artykułów o Schulzu i Gombrowiczu druk. uprzednio we franc. prasie literackiej. Rozprawa tytułowa ze zbioru Samobójstwo Mitrydatesa (1968), w którego skład weszły również eseje poświęcone Leśmianowi, Tuwimowi, Pawlikowskiej i Białoszewskiemu, traktowała o ironii romant. i przeobrażeniach zasad twórczości lit. XX w.: o poetyce negatywnej, autotematycznej i kreacyjnej. Recenzje z okresu przed- i powojennego gromadzi tom Stanowiska wobec... (1963), drobniejsze szkice, m. in. o C. Norwidzie, Przybosiu, Czechowiczu - Matecznik literacki (1972). Zbiór opowiadań Śmierć liberała (1947) przedstawia wyostrzone groteskowo portrety ludzi ze środowiska inteligencji żyd., których postawę i losy w czasach eksterminacji hitlerowskiej kształtuje gra konieczności i przypadku, niezależna od osobistych złudzeń. Wyrosłe z podobnych doświadczeń Zapiski z martwego miasta (1962) są oryginalnym połączeniem analitycznej autobiografii z imaginacyjną „parabio-grafią"; ponadto pamiętnik z pobytu w Izraelu W 2000 lat później (1956), studia biblistyczne i przekład Księgi Rodzaju (Bóg, Szatan, Mesjasz i...? 1977), przekłady z literatury gr. (Dramaty greckie 1977), ros. (A. Czechow, W. Majakowski -os. zbiór wyd. 1977), franc. (L. Aragon).

Liryka i logika. Wybór pism krytycznych, wyd. 2 W. 1971; Proza, Kr. 1971; Zebrane pisma krytyczne, t. 1—3, W. 1981.

K. WYKA Wszystkie lata okupacji, w: Pogranicze powieści, wyd. 2 rozsz. W. 1974 (wyd. 1 1948); J. SŁAWIŃSKI Sztuka pisania o poezji, „Twórczość" 1956 nr 5; A. STAWAR Nieporozumienia taryfowe, Nieporozumienia historyczne, Młodziakowie i postępowicze,Nowa Kultura" 1960 nr 30, 32, 33; J. RZYMOWSKI A.S. wobec krytyki i literatury współczesnej,Osnowa" 1970 z. 4; T. BUREK Szkoła mitologiczna A.S., w: Dalej aktualne, W. 1973.

Podobne prace

Do góry