Ocena brak

Samuel Beckett

Autor /kama02 Dodano /17.04.2012

Samuel Beckett zdobył popularność we wczesnych latach pięćdziesiątych po opublikowaniu sztuki Czekając na Godota. Jego dzieła - pełne humoru i poezji - traktują o sprawach podstawowych.

Samuel Beckett urodził się na przedmieściach Dublina w dzielnicy Foxrock 13 kwietnia 1906 roku w czasach, gdy cała Irlandia znajdowała się pod brytyjskim panowaniem. Jego ojciec zajmował się sporządzaniem kosztorysów, co przynosiło mu niemałe dochody. Samuel otrzymał gruntowne wykształcenie w Dublinie i Enniskillen, a następnie rozpoczął studia w Trinity College w swoim rodzinnym mieście na kierunku filologii romańskiej. Mimo irlandzkiego pochodzenia w twórczości Becketta trudno dopatrzyć się bezpośrednich nawiązań do polityki.

Początki kariery

Beckett był uzdolnionym studentem i wróżono mu wielką karierę akademicką. Przez pewien czas uczył w Belfaście, był starszym wykładowcą filologii angielskiej w Ecole Normale Superieure w Paryżu, a w 1930 r. powrócił do Trinity College jako wykładowca romanistyki. Jednak dwa lata później wprawił w osłupienie całą swą rodzinę, porzucając pracę na uczelni i wyjeżdżając bez konkretnego celu najpierw do Anglii, potem do innych krajów europejskich. Cztery lata później osiedlił się w Paryżu, gdzie mieszkał do końca życia.

Jeszcze w latach trzydziestych Beckett publikował wiersze i krótkie opowiadania, wydał również swą pierwszą powieść zatytułowaną Murphy (1938). Wprawdzie dzieło to utrzymane jest w konwencjonalnym stylu, jednak jego fabuła zapowiada przyszły kierunek rozwoju pisarstwa autora. Opowiada ono historię mieszkającego w Londynie Irlandczyka, którego jedyny kontakt ze światem stanowią związki z kobietami. Ostatecznie podejmuje pracę pielęgniarza w szpitalu psychiatrycznym, utożsamiając się z pacjentami, którzy „schronili się [tu] przed totalnym niepowodzeniem".

Francuski ruch oporu

W roku 1940 Francja skapitulowała przed hitlerowskimi Niemcami. Jako obywatel Irlandii - kraju neutralnego - Beckett mógł w Paryżu wieść spokojne, bezpieczne życie, jednak zdecydował się przystąpić do francuskiego ruchu oporu i z poświęceniem pracował w podziemnych strukturach, za co został uhonorowany odznaczeniem Croix de Guerre. W roku 1942, gdy Niemcy rozbili siatkę konspiracyjną, Beckett wraz ze swoją współpracownicą, późniejszą żoną, Suzanne Deschevaux-Dumesnil, uciekł na południe Francji. Przez kolejne dwa lata, aż do wyzwolenia, pisarz najmował się do pracy w polu. Po pobycie w Normandii, gdzie zaangażował się w działalność Czerwonego Krzyża, pod koniec 1945 roku powrócił do Paryża.

Jeszcze w ukryciu pisarz rozpoczął pracę nad swą drugą powieścią, Watt (została opublikowana dopiero w roku 1953). Jak we wszystkich późniejszych dziełach, jej akcja rozgrywa się w bliżej nieokreślonym miejscu (jakikolwiek dworzec kolejowy, dom, pokój). Bohater tytułowy przyjmuje posadę służącego u pana Knotta, który znany jest z tego, iż regularnie zwalnia swych pracowników po to, by przyjąć nowych. Watt dzieli los wszystkich zwolnionych wcześniej lokajów - pracuje sumiennie, dostaje awans, a następnie wymówienie. W trakcie całej służby nie dostępuje zaszczytu zobaczenia swego pracodawcy.

Pełny rozkwit talentu

Niektórzy krytycy interpretowali Watta, jako alegorię ludzkiego życia, gdzie Knott gra rolę Boga, do którego nie mamy bezpośredniego dostępu. W kolejnych dziełach Becketta przesłanie nie było już tak oczywiste. Lata powojenne były dla pisarza okresem intensywnej pracy twórczej. Powstała wówczas trylogia, na którą składały się trzy powieści - Molloy (1951), Malone meurt (Malone umiera, 1951) i L'Innommable (Nienazwany, 1953) oraz sztuka, Czekając na Godota (1952). Wszystkie te dzieła zostały napisane w języku francuskim, a następnie przetłumaczone przez autora na angielski. Beckett był pisarzem jednakowo sprawnym w języku angielskim, jak i francuskim, co jest umiejętnością spotykaną niezwykle rzadko.

W świecie Becketta tożsamość postaci nie jest jasno określona. Bohaterowie trzech części trylogii - Molloy, Malone i Moran - bez wątpienia są jedną osobą, centralną postacią historii, którą narrator opowiada sobie samemu. Tematem opowieści jest on sam. Nie sposób odróżnić wspomnień od fantazji, tak samo jak trudno stwierdzić, co jest fantazją, a co rzeczywistością, a ta w literaturze jest przecież też wymyślona. Dzieła Becketta tylko pozornie są hermetyczne. Ich styl jest prosty, przemawiają one do czytelnika wprost. Pomimo że Beckett podejmuje tematy trudne i poważne (wyobcowanie, nieumiejętność porozumienia się z innymi ludźmi, brak sensu życia), w jego książkach nie brakuje humoru i poezji.

Czekając na Godota

Humor przeplata się z goryczą w najsłynniejszym dziele Samuela Becketta - Czekając na Godota, w którym dwaj bohaterowie, Estragon i jego przyjaciel, lub być może opiekun, Vladimir, czekają na tajemniczego Godota.

Scenografia jest szczątkowa, jedynie na środku sceny stoi samotne drzewo. Tytułowy Godot nie przybywa i nie wiadomo, czy umówił się na spotkanie, a nawet czy w ogóle istnieje. Od czasu do czasu na scenę wpada z hukiem Pozzo, okładając batem i wlokąc za sobą sługę o imieniu Lucky. Estragon i Vladimir nie czują się bezpiecznie w obcym miejscu, lecz są zdecydowani czekać do skutku - na próżno. Pozzo wydaje się przed czymś uciekać, lecz wciąż wraca w to samo miejsce. Podobnie, można powiedzieć, dzieje się w życiu - upływa dzień za dniem, lecz w rzeczywistości nic nie posuwa się naprzód. Czekając na Godota nie daje się ująć w żadne ramy. Jego siła leży w subtelnych szczegółach, a także w doskonałej konstrukcji i mistrzowskich dialogach.

Kolejne dzieła

Sztuka Czekając na Godota była punktem zwrotnym w karierze mało znanego wcześniej Samuela Becketta. Od połowy lat pięćdziesiątych premiera każdego jego dramatu nabierała rangi ważnego wydarzenia teatralnego. W Końcówce (1957) artysta powrócił do tematu stosunków pomiędzy sługą i jego panem, które opisywał już w powieści Watt i w Czekając na Godota. Bohater Ostatniej taśmy Krappa (1958) - starszy człowiek - pragnie zrewidować swe życie, przesłuchując nagraną trzydzieści lat wcześniej taśmę. Niestety zarejestrowany na taśmie głos mężczyzny, jest mu zupełnie obcy. Krapp nie jest w stanie go rozpoznać. W Radosnych dniach (1961) bohaterka zapada się powoli w ziemię. Paradoksalnie kobieta zdaje się tego nie zauważać (być może naprawdę nie zdaje sobie sprawy, być może stara się odwrócić uwagę innych od swego położenia) i trajkocze radośnie, jak gdyby nic się nie działo.

Beckett starał się chronić swą prywatność przed zagrożeniami, które niesie popularność. Po otrzymaniu Nagrody Nobla uciekł przed dziennikarzami i nie zjawił się nawet na wielkiej gali w Sztokholmie. Artysta przez wiele lat intensywnie tworzył. Oprócz sztuk teatralnych pisał słuchowiska radiowe, spektakle telewizyjne, a nawet scenariusz filmowy. Z czasem dzieła jego stawały się coraz krótsze, zaś Beckett koncentrował się na sprawach podstawowych. Jedno z nich, Sans (Nicość, 1969), składało się jedynie z kilkuset słów. Samuel Beckett zmarł 22 grudnia 1989 roku w Paryżu.

Podobne prace

Do góry