Ocena brak

Rynek usług turystycznych

Autor /Encyklopedia Zarządzania Dodano /14.10.2011

Charakterystyka

W ujęciu przedmiotowym rynek usług turystycznych można określić jako proces, w którym usługobiorcy (nabywcy usług turystycznych) i usługodawcy (wytwórcy usług turystycznych) określają, co chcą kupić i sprzedać, i na jakich warunkach<ref name="ftn1"><sup>D.R. Kamerschen, R.B. McKenzie, C. Nardinelli, Ekonomia, Fundacja Gospodarcza "Solidarność", Gdańsk 1991, s. 4.</sup>).


W ujęciu podmiotowym rynek usług turystycznych oznacza określony zbiór nabywców usług turystycznych i wytwórców usług turystycznych dokonujących transakcji rynkowych, których przedmiotem są usługi turystyczne.


Definiowanie pojęcia usług turystycznych może się opierać na wyliczeniu rodzajów usług objętych tym pojęciem, takich jak: usługi przewozowe, hotelarskie, rekreacyjne, gastronomiczne, organizatorskie itp. <ref name="ftn2">J. Raciborski, J. Sondel, K. Sondel, H. Zawistowska, Prawo turystyczne, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Zestaw Nowelizujący nr 9, s. A/6.).


Usługami turystycznymi będą wszelkie usługi świadczone turystom. Ustawodawca definiuje usługi turystyczne jako "usługi przewodnickie (przewodników turystycznych), usługi hotelarskie oraz wszystkie inne usługi świadczone turystom lub odwiedzającym"<ref name="ftn3"><sup>Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku o usługach turystycznych, DZ.U. 2004, nr 223, poz. 2268.</sup>).


Cechy rynku turystycznego

Rynek turystyczny charakteryzuję następujące cechy<ref name="ftn4"><sup>A.S. Kornak, Ekonomika turystyki, PWN, Warszawa 1979, s. 190-191.</sup>):


</div>


  • jest to rynek towarów i usług (z przewagą usług),
  • występuje tutaj popyt łączny na towary i usługi, których sprzedaż się wzajemnie uzupełnia,
  • konsumpcja występuje w miejscu podaży jednocześnie z produkcją usług,
  • rynek turystyczny występuje nie tylko w miejscu czasowego pobytu turystów, ale także w miejscu stałego zamieszkania przed wyjazdem oraz po powrocie z podróży.

Rynek turystyczny można analizować z punktu widzenia różnych kryteriów.



Tablica 1 Kryteria podziału i rodzaje rynków usług turystycznych



KRYTERIUM PODZIAŁU RODZAJE RYNKÓW TURYSTYCZNYCH
Kryterium geograficzne Rynek lokalny

Rynek regionalny


Rynek krajowy


Rynek kontynentalny


Rynek światowy


Rodzaj usług turystycznych Rynek usług hotelarskich

Rynek usług gastronomicznych


Rynek usług transportowych


Grupy wiekowe turystów Rynek turystyki młodzieżowej

Rynek turystyki emerytów


Relacja: miejsce zamieszkania i miejsce docelowe Rynek turystyki przejazdowej

Rynek turystyki wyjazdowej


Cel podróży Rynek turystyki biznesowej

Rynek turystyki kongresowej


Rynek turystyki zdrowotnej


Rynek turystyki wypoczynkowej


Rynek turystyki krajoznawczej


Rynek turystyki religijnej


Rynek turystyki kulturalnej


Rynek turystyki motywacyjnej


Źródło: J. Altkorn, Marketing w turystyce, PWN, Warszawa 1998, s. 19.


Relacje na rynku

Rynek usług turystycznych jest odzwierciedleniem stosunków, które nie mają jednorodnego charakteru. Rynek ten tworzą:


  • relacje zachodzące między wytwórcami usług turystycznych (usługodawcami) a nabywcami usług turystycznych (usługobiorcami),
  • relacje zachodzące między wytwórcami usług turystycznych (usługodawcami),
  • relacje zachodzące między nabywcami usług turystycznych (usługobiorcami).

Stosunki zachodzące między działającymi obok siebie usługodawcami i usługobiorcami są określane jako stosunki równoległe. Relacje zachodzące między usługodawcami a usługobiorcami są natomiast określane jako stosunki wymiany. Rynek usług turystycznych tworzą zatem stosunki wymiany między wytwórcami usług turystycznych a nabywcami usług turystycznych oraz stosunki równoległe między usługodawcami a i stosunki równoległe między usługobiorcami<ref name="ftn5"><sup>W. Wrzosek, Funkcjonowanie rynku, PWE, Warszawa 2002, s. 13.</sup>).


Stosunki równoległe zachodzące między przedsiębiorstwami turystycznymi lub miedzy nabywcami usług turystycznych nie odzwierciedlają konfrontacji zamiarów sprzedaży z zamiarami zakupu.


Treścią tych stosunków są:


  • konfrontacja zamiarów jednych podmiotów świadczących usługi turystyczne z zamiarami innych usługodawców turystycznych,
  • konfrontacja zamiarów jednych nabywców dotyczących kupna z zamiarami innych nabywców.

Dokonująca klasycznego podziału podmiotów rynkowych, wraz z odniesieniem się do rynku usług turystycznych podmiotami tego rynku będą :


  1. W grupie nabywców:
    • indywidualni (gospodarstwa domowe),
    • instytucjonalni (podmioty masowo kupujące usługi turystyczne, np: dla potrzeb turystyki zdrowotnej, socjalnej lub kongresowej).
  2. W grupie oferentów:
    • przedsiębiorstwa turystyczne zajmujące się organizacją oraz pośrednictwem sprzedaży gotowych pakietów turystycznych
    • przedsiębiorstwa turystyczne świadczące usługi cząstkowe.
  3. W grupie podmiotów polityki turystycznej:
    • organy polityki centralnej - tworzące ramy funkcjonowania rynku,
    • jednostki samorządu terytorialnego - zajmujące się tworzeniem lokalnego i regionalnego produktu turystycznego,
    • organizacje i stowarzyszenia branżowe w turystyce,
    • samorząd gospodarczy<ref name="ftn6"><sup>A. Panasiuk, Ekonomika turystyki, PWN, Warszawa 2006, s. 70.</sup>).

Tablica 2. Podmioty turystyczne kształtujące podażową stronę rynku

Sektor bazy noclegowej Sektor transportowy Biura podróży Organizacje w miejscach odwiedzanych Sektor atrakcji turystycznych
Hotele

Motele


Pensjonaty


Kwatery wiejskie


Centra konferencyjne


Kempingi stałe


Ośrodki żeglarskie

Linie lotnicze

Linie promowe


Kolej


Przewoźnicy autobusowi


Firmy wynajmu samochodów

Touroperatorzy

Agencje turystyczne


Pośrednicy


Organizacje specjalistyczne

Regionalne organizacje turystyczne

Lokalne organizacje turystyczne


Stowarzyszenia


Informacja turystyczna

Podmioty zapewniające turystom dostęp do atrakcji turystycznych takich jak: parki narodowe, rezerwaty przyrody, ogrody botaniczne, ogrody zoologiczne, parki tematyczne, parki rozrywki, muzea i galerie, miejsca historyczne

Źródło: A. Panasiuk, Ekonomika turystyki, PWN, Warszawa 2006, s. 71



Ustawa o usługach turystycznych różnicuje sytuacje przedsiębiorców podejmujących świadczenie różnego rodzaju usług turystycznych. Są to przedsiębiorstwa turystyczne zajmujące się organizacją oraz pośrednictwem sprzedaży gotowych pakietów turystycznych. Z tego punktu można wymienić:


  • organizatorów turystyki,
  • pośredników turystycznych,
  • agentów turystycznych,
  • innych usługodawców turystycznych<ref name="ftn7"><sup>J. Raciborski, J. Sondel, K. Sondel, K. Zawistowska, Prawo turystyczne, op. cit., s. A/23.</sup>).

Organizatorem turystyki jest przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną<ref name="ftn8"><sup>Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku o usługach turystycznych, op. cit.</sup>). Organizator turystyki występuje w imieniu własnym jako usługodawca wobec klientów, czyli osób zawierających umowy o świadczenie imprez turystycznych.


Pośrednik turystyczny to przedsiębiorca wykonujący czynności na zlecenie klienta, pośredniczy w zawieraniu umów, zatem działa w interesie klienta, często bezpośrednio w jego imieniu. Nie może być związany umową agencyjną czy działać w interesie drugiej strony np.: organizatora turystyki.


Ustawodawca definiuje agenta turystycznego jako przedsiębiorcę, którego działalność polega na stałym pośredniczeniu zawieraniu umów oświadczenie usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki mających zezwolenie kraju lub na rzecz innych usługodawców mających siedzibę w kraju.


Do grupy pozostałych usługodawców turystycznych czyli inaczej producentów usług cząstkowych zaliczyć należy hotelarzy, przewoźników, podmioty świadczące usługi rekreacyjne, pilotów wycieczek itd., którzy nie organizują imprez turystycznych i nie pośredniczą na zlecenie klienta w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. Do tej grupy zaliczyć można pośredników działających na zlecenie innych przedsiębiorców turystycznych, a nie klientów.


Dwoma najczęściej spotykanymi modelami rynku są konkurencja i monopol. Do przykładów monopolu rynkowego w sektorze turystycznym, aczkolwiek nie jednoznacznym, można zaliczyć<ref name="ftn9"><sup>A. Panasiuk, Ekonomika turystyki, op. cit., s. 76.</sup>):


  • Turystykę uzdrowiskową, gdzie znaczna część świadczeń jest zamawiana w podmiotach uzdrowiskowych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, a następnie oferowana indywidualnym klientom,
  • Przewozy pasażerskie transportem kolejowym, które są raczej formą monopolu faktycznego , gdyż formalnie działalność w tym zakresie dopuszcza w warunkach polskiego rynku konkurencję, która nawet istnieje w pewnych obszarach sieci kolejowej,
  • Turystykę łowiecką, której obsługą zajmują się wyspecjalizowane podmioty obsługujące turystów zagranicznych.

W literaturze zwraca się uwagę na szczególny rodzaj struktury rynkowej, jaką jest konkurencja monopolistyczna. Jej funkcjonowanie oparte jest na elementach należących do dwóch przeciwstawnych form rynku - monopolu oraz procesów konkurencji. Podstawowymi kwestiami związanymi z rozwojem konkurencji monopolistycznej jest różnicowanie produktów przez tworzenie produktów o charakterze substytucyjnym w pewnych segmentach rynku<ref name="ftn10"><sup>D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch, Ekonomia, t. 1, PWE, Warszawa 1993, s. 268.</sup>). Prawidłowość tego modelu można obserwować na lokalnym lub wysoce wyspecjalizowanym rynku usług turystycznych.


Oligopol dotyczyłby tych subrynków turystycznych, w których decydującą rolę odgrywa kilku potentatów rynkowych, pozostałe podmioty szukają nisz rynkowych lub dostosowują swoją ofertę do warunków wynikających z działalności dominujących usługodawców. Tą strukturę rynkową można przypisać rynkowi organizacji turystyki i pośrednictwa sprzedaży (biurom podróży).


Natomiast niewymienione dotąd obszary rynku turystycznego pozostają w obszarze działań konkurencji, ograniczonej ogólnymi warunkami świadczenia usług określanymi przez podmioty polityki turystycznej a zwłaszcza przepisami o ochronie praw konsumenta. Klienci z reguły mają swobodny wybór świadczeń usługowych podmiotów rynku hotelarskiego, gastronomicznego itd.


Analizując problematykę funkcjonowania rynku usług turystycznych należy zwrócić uwagę na wielosegmentowy charakter tego rynku oraz konieczność rozpatrywania form rynku odrębnie dla poszczególnych segmentów przy uwzględnieniu warunków działania tych rynków w ujęciu lokalnym, regionalnym i ogólnokrajowym czy globalnym. Dla klientów decydującym kryterium wyboru usługodawców są: poziom cen świadczonych usług turystycznych, poziom mierników jakościowych oraz subiektywna ocena relacji między ceną a oferowaną jakością usługi turystycznej<ref name="ftn11"><sup>A. Panasiuk, Ekonomika turystyki, op. cit., s. 76-77.</sup>).



<references/>


Autor: Agnieszka Milczanowska, Elżbieta Luberda
Źródło: Encyklopedia Zarządzania
Treść udostępniana na licencji GNU licencja wolnej dokumentacji 1.3 lub nowsza.

Podobne prace

Do góry