Ocena brak

RYBY (Pisces)

Autor /KolesHaHa Dodano /01.08.2013

Gromada wodnych —» kręgowców, oddychających —> skrzelami i posiadających parzyste kończyny w formie płetw, z tkwiącymi w skórze -» łuskami. Ryby liczą około 24,5 tys. gatunków, co stanowi prawie połowę wszystkich gatunków kręgowców. Systematyka ryb nie jest do końca ustalona. Wiadomo, że są one grupą polifi-letyczną, a różne źródła podają różną ich klasyfikację, zróżnicowanie szczególnie dotyczy wyższych jednostek taksonomicznych. Do najliczniejszych należą dwie jednostki: chrzęstnoszkieletowe i kostnoszkieletowe, mniej liczne są trzono-płetwe i -» dwudyszne.

Powierzchnię ciała ryb pokrywa skóra, zaopatrzona w liczne gruczoły oraz łuski, będące pozostałością kostnego szkieletu pierwotnych kręgowców. Szkielet jest zbudowany z chrząstki lub kości, u pewnych gatunków, np. u latimerii, głównym elementem szkieletu osiowego jest -» struna grzbietowa, u reszty zastąpiona kręgami. Pierwsze dwa łuki skrzelowe tworzą aparat, którego szczęki wykazują dużą ruchliwość, ułatwiającą chwytanie zdobyczy.

Na kolejnych tukach wspierają się skrzeia. Pomiędzy jamą gębową i przełykiem występuje gardziel, z której woda wpływa do skrzeli. Z uchyłka przełyku u ryb powstał narząd powietrzny, pełniący funkcje oddechowe i hydrostatyczne jako —> pęcherz pławny. U wielu gatunków nastąpiła jego redukcja, związana ze zmianą trybu życia, np. u ryb szybko pływających.

Często również dochodziło do wtórnego wytworzenia narządów umożliwiających oddychanie powietrzem atmosferycznym. Ryby posiadają parzyste narządy wzroku, słuchu, węchu i równowagi. Brak u nich ucha środkowego, gdyż woda doskonale przenosi drgania do wnętrza ciała. Czasem odbieranie dźwięku usprawniają odpowiednio zmienione kręgi lub pęcherz pławny. Skóra zaopatrzona jest w liczne chemoreceptory oraz mechanorecep-tory, tworzące tzw. linię boczną.

Spośród struktur mózgu u ryb najlepiej rozwinięte są śródmózgo-wie, móżdżek i rdzeń przedłużony. Serce ryb zbudowane jest z zatoki żylnej, przedsionka, komory i-stożka tętniczego, które tłoczy odtlenioną krew do naczyń skrzeli. Ryby są organizmami zmien-nocieplnymi, o niskim metabolizmie, chociaż niektóre szybko pływające gatunki, jak tuńczyki i marliny, potrafią utrzymywać stałą temperaturę mięśni, mózgu i oczu, wyższą niż temperatura otoczenia. Ryby są rozdzielnopłciowe, w większości gatunków zapłodnienie jest zewnętrzne i występuje jajorodność, rzadziej występuje żyworodność i jajożyworodność z zapłodnieniem wewnętrznym.

Rzadko występuje hermafrodytyzm, najczęściej związany ze zmianą płci osobnika w czasie rozwoju. Istnieją również gatunki składające się z samych samic rozmnażające się poprzez ginogene-zę lub hybrydogenezę (—» partenogeneza). Liczba składanych jaj może sięgać kilku milionów (dor-szowate), ale niektóre rekiny znoszą tyiko dwa jaja, jednak obficie zaopatrzone w materiały zapasowe. Opieka nad młodymi występuje niezbyt często, głównie u gatunków żyworodnych i jajożywo-rodnych. U niektórych gatunków młode przetrzymywane są w pysku, a samce koników morskich mają specjalne kieszenie do przetrzymywania potomstwa.

Wielkość i kształt ryb jest najbardziej zróżnicowana wśród wszystkich kręgowców. Najmniejsza ryba, będąca także najmniejszym kręgowcem, indyjska babka, osiąga 8-10 mm długości, natomiast rekin wielorybi może mieć nawet 12 m. Ciało ryb sprawnie pływających jest wrzecionowate, co stanowi przystosowanie do poruszania się w gęstym środowisku. Za lokomocję odpowiadają boczne wygięcia ciała, którego ruch jest przenoszony na płetwę ogonową. Płetwy nieparzyste pełnią rolę stateczników, natomiast parzyste odpowiadają za skręty i hamowanie. Gatunki przy-denne mają ciało grzbieto-brzusznie spłaszczone, np. płaszczki.

Często również dochodziło do wydłużenia ciała, prowadząc do kształtu węgorzo-watego czy nawet nitkowatego, np. u węgorzy. Z kolei ryby żyjące na rafach i w innych środowiskach wymagających dużej zwrotności mają ciała silnie, bocznie spłaszczone, krótkie i wysokie, jak akwariowe skalary. Również kształt płetwy zależy od trybu życia ryby. Gatunki terytorialne, nie podejmujące dalekich wędrówek, mają płetwy ogonowe szerokie, natomiast u szybko pływających mają one kształt półksiężyców, co pozwala na ich najefektywniejsze wykorzystanie jako narządu ruchu i pozwala marlinom w zrywach osiągać prędkość rzędu 100 km/h.

Dodatkowo, niektóre szybkie ryby, jak np. rekiny, posiadają nierówności na skórze, zmniejszające powstawanie wirów podczas pływania, a tym samym opór stawiany rybie przez wodę. Płetwy grzbietowa i odbytowa również mogą pełnić rolę napędową,- np. kiedy tułów jest sztywny. U podnawek płetwa grzbietowa jest przekształcona w przyssawkę, podobnie wygląda płetwa odbytowa o ryb babkowatych. Płetwy parzyste również mogą wspomagać ruch ryby, w skrajnych przypadkach działają jak skrzydła lub nogi, umożliwiając szybowanie rybom latającym, a chodzenie skoczkom mułowym.

Ponadto wiele gatunków wykształciło płetwy o licznych wyspecjalizowanych przystosowaniach, np, do wabienia zdobyczy, ułatwiające przytwierdzenie do podłoża, do straszenia wrogów czy biorące udział w rozmnażaniu. Wiele ryb posiada w różnym stopniu wykształcone narządy elektryczne, pełniące funkcje zmysiu orientacji i komunikacji, niektóre gatunki, potrafiące wytwarzać wysokie napięcia, wykorzystują je jako broń defensywną.

Larwy ryb odżywiają się —» planktonem, natomiast formy dorosłe są z reguły drapieżnikami lub planktonożercami. Niektóre ryby zdrapują pokarm z zanurzonych przedmiotów, inne filtrują wodę czy odgryzają kawałki roślin. Polowanie odbywa się na różne sposoby: z zasadzki, poprzez aktywny pościg oraz przez przeszukiwanie żerowiska. W zależności od stosowanego, pokarmu inaczej wykształca się aparat gębowy, ryby żerujące przy dnie posiadają go na dolnej części głowy, natomiast u planktonożernych jest on wysunięty ku górze.

Ryby odżywiające się oskorupionymi bezkręgowcami posiadają płaskie, mocne zęby, u aktywnie polujących drapieżników są one ostre, uniemożliwiające wyrwanie się schwytanej zdobyczy. Istnieją też bardziej skrajne formy specjalizacji pokarmowych, są gatunki odżywiające się łuskami wyrwanymi innym rybom, inne odżywiają się pasożytami zewnętrznymi większych ryb, a południowoamerykańskie sumy są całkowitymi pasożytami, których pokarmem jest krew innych ryb.

Wiele gatunków ryb cechuje się odbywaniem sezonowych wędrówek, związanych z rozrodem lub poszukiwaniem pokarmu. Szczególnie dalekie trasy odbywają pewne gatunki na swe tarliska, węgorz europejski wędruje 5-8 tys. km, natomiast pacyficzne łososie - ok. 3 tys. km.

Podobne prace

Do góry