Ocena brak

Rozwój społeczny i gospodarczy Chin w XVI w.

Autor /Salwin Dodano /03.05.2012

 

Chiny przełomu XV i XVI stulecia były naj­większym organizmem politycznym ówczes­nego świata. Rozciągały się na przestrzeni około 9 milionów km2, w początkach XVI w. zamieszkiwało je ponad 60 milionów ludnoś­ci, której liczba stale wzrastała, by w połowie XVII w. zbliżyć się do 100 milionów. Poza terenem Chin właściwych cesarstwu chińskie­mu podporządkowane były jako kraje lenne: Tybet, Korea i Wietnam.

Jednocześnie wpływy chińskie sięgały Mongolii, emigracja chiń­ska rozprzestrzeniała się na Filipiny, Indonez­ję, Syjam, Birmę, a statki handlowe chińskie docierały niekiedy nawet do wybrzeży Afryki. Nie był to jednak okres rozkwitu politycznego Chin, co wiązało się z sytuacją wewnętrzną państwa dynastii Ming, szczególnie jego strukturą społeczną i polityczną oraz rozwo­jem stosunków międzynarodowych w tej częś­ci Azji.

Społeczeństwo chińskie XVI stulecia było w pełni rozwiniętym społeczeństwem feudal­nym. Ziemia należała do cesarza, feudałów świeckich i duchownych. W XVI i XVII w. następowała przy tym wyraźna koncentracja własności ziemskiej tak w zakresie dóbr pry­watnych, jak i cesarskich.

Odbywało się to jednak nie tyle poprzez osadnictwo w obrębie terenów należących do wielkiej własności, co drogą likwidacji drobnej własności chłopskiej. Formalnie bowiem nie istniało wówczas w Chinach poddaństwo chłopskie, zachowała się nawet znaczna grupa wolnych chłopów, posiadaczy ziemi. Jednakże ciężary skarbowe i zadłużenie na lichwiarskich warunkach skła­niały ich często do wyzbywania się ziemi na korzyść książąt, dworu, urzędników czy in­nych feudałów, by gospodarować na niej dalej w charakterze dzierżawców.

Stąd też więk­szość ludności chłopskiej stanowili nie posia­dający własnej ziemi drobni dzierżawcy. Cię­żary chłopskie składały się z podatków w na­turze (od 1581 r. zamienionych na pieniężne), które zwykle stanowiły dziesiątą część ogółu zbiorów oraz z renty feudalnej, sięgającej czę­stokroć połowy zbiorów gospodarstwa. Do tych obciążeń dochodziły jeszcze obowiązko­we posługi budowlane i transportowe.

Chłopi byli zorganizowani we wspólnoty wiejskie ze starostą na czele, która to organizacja miała na celu ułatwienie kontroli nad wspólnotą ze strony państwa oraz egzekwowania obowiąz­ków skarbowych.

Rozwiniętym formom gospodarki feudal­nej na wsi odpowiadały rozwinięte w jeszcze większym stopniu formy gospodarki towarowo-pieniężnej i rzemiosła. Rzemiosło wiejskie i miejskie, tak ludzi cesarskich, jak i prowadzone na rachunek prywatnych feuda­łów, wytwarzało szeroki wachlarz produktów,

z których specjalność Chin stanowił wyrób porcelany, papieru, tkanin jedwabnych i ba­wełnianych. Produkowano również szkło, broń białą i palną — co ułatwiała rozwinięta metalurgia żelaza — istniały też drukarnie. O stopniu specjalizacji rzemiosła świadczy wyli­czenie 188 różnych rzemiosł w ówczesnych spisach podatkowych.

Z kopalin wydobywa­no metale kolorowe i rudę żelazną, sól, nawet — znacznie zresztą wcześniej, niż to czyniono w Europie — węgiel kamienny, a jako podsta­wowe źródło energii wykorzystywano spadek wody, która poruszała młyny. Rozbudowany też był przemysł stoczniowy.

Produkcją rzemieślniczą jako źródłem po­ważnych dochodów interesowali się również feudałowie, a szczególnie cesarz, którego mo­nopol stanowił na przykład wyrób porcelany. To zainteresowanie masową i korzystną pro­dukcją prowadziło nie tylko do ścisłej regla­mentacji rzemiosła, ale również do organizo­wania dużych zakładów wytwórczych w for­mie manufaktury.

W manufakturach takich, cesarskich czy prywatnych, zatrudniani byli często chłopi zależni, pracujący tam po parę miesięcy w roku, jak też robotnicy najemni, częstokroć najmowani przymusowo, czasem też skazańcy i niewolnicy.

By zapobiec uciecz­kom od ciężkiej pracy, na przykład w kopal­niach, administracja prowadziła szczegółowe spisy robotników i zobowiązanych do pracy chłopów lub też osadzała pracowników na niewielkich działkach roli przy zakładzie pracy.

Mimo że część produkcji rzemieślniczej prowadzona była na wsi, wzrastały miasta rzemieślnicze-handlowe, z których największe znaczenie uzyskały Nankin i Pekin. Ten ostat­ni w początkach XVI w. liczył już około 600 tysięcy mieszkańców. Towary bardziej maso­we w handlu wewnętrznym przewożono głów­nie drogą wodną — rzekami, szczególnie Huang-ho i Jangcy, oraz Wielkim Kanałem, który łączył rejony wielkich miast w pół-nocno-wschodnich Chinach.

Reglamentacja państwowa sięgała również handlu, szczególnie zagranicznego. Ten ostat­ni pierwotnie odbywał się głównie przy okazji poselstw, które przywoziły liczne daniny, otrzymując w zamian podarki, ponadto zaś towarzyszący orszakom poselskim kupcy uzy­skiwali prawo sprzedaży przywiezionych to­warów.

Prócz tego dyplomatyczno-handlowe-go sposobu wymiany, praktykowanego szcze­gólnie z krajami sąsiednimi, istniał też handel zagraniczny prywatny, obłożony jednak wy­sokimi cłami. Z Chin wywożono głównie por­celanę, wyroby metalowe i jedwab, przywożo­no natomiast pachnidła, barwniki, lekarstwa, srebro, perły itp. Znacznym utrudnieniem dla handlu morskiego były napady piratów ja­pońskich.

W ciągu XVI stulecia do handlu z Chinami włączyli się, przechwytując go sto­pniowo, EuropejczycyPortugalczycy i Hiszpanie, a od przełomu XVI i XVII w. Ho­lendrzy i Anglicy.

Podobne prace

Do góry