Ocena brak

Rozwój lokomocji u zdrowego dziecka

Autor /kulka Dodano /19.12.2013

Próby określenia wzorca ruchowego chodu dziecka podejmowane były najczęściej na podstawie badań przeprowadzonych w grupie dzieci samodzielnie chodzących, od momentu inicjacji chodu. Przedmiotem badań, przeprowadzonych u noworodków i niemowląt, były również wcześniejsze stadia rozwoju lokomocji. Ich celem było określenie wieku osiągnięcia dojrzałości funkcjonalnej chodu. Niezwykle ważne wydają się prowadzone ostatnio badania behawioralne, obejmujące tzw. medycynę rozwojową (etologiczną). Obserwacja zachowań ruchowych płodu, noworodka, niemowlęcia i rozwijającego się dziecka, w zależności od uwarunkowań środowiskowych, pozwoliła na określenie pewnych normogra-mów lokomocyjnych, podobnych do stosowanych w pediatrii somatycznych parametrów oceny rozwoju dziecka (np. obwód głowy, kolejność pojawiania się zębów).

Rozwój człowieka składa się z trzech wzajemnie hamujących się procesów - wzrastania, różnicowania morfologicznego i różnicowania funkcjonalnego. Następują one równocześnie, z przewagą pierwszych w okresie rozwoju embrionalnego i płodowego, a ostatnich w okresie życia pozamacicznego.

Kolejność rozwoju funkcji ruchowych jest ściśle związana ze stopniem dojrzałości centralnego układu nerwowego oraz z procesem wzrastania dziecka. Wzajemna „zgodność” przebiegu rozwoju ruchowego, obejmująca: koordynację ruchową kończyn górnych i obręczy barkowej, ruchów rotacyjnych tułowia, kontrolę ustawienia oraz zmian pozycji głowy, ruchy kończyn dolnych i obręczy biodrowej oraz osiągnięcie tzw. koordynacji skrzyżnej ruchów kończyn i tułowia, prowadzi, przez funkcję pełzania i czworakowania, do osiągnięcia umiejętności chodzenia. Wzorce ruchowe poszczególnych umiejętności lokomocyjnych ulegają zmianom, aż do zakończenia dojrzewania szkieletowego. Aktywność ruchowa płodu zaczyna się już w 8. tygodniu ciąży, gdy pojawiają się skurcze poszczególnych mięśni. Wyprzedzają one zakończenie morfogenezy centralnego układu nerwowego, a szczególnie pojawienie się kory mózgu. Dalszy rozwój funkcjonalny płodu przebiega wraz z rozwojem połączeń synaptycznych w obrębie centralnego układu nerwowego oraz pojawieniem się osłonek mieli nowych włókien nerwowych. W 11.-12. tygodniu ciąży płód, o długości około 7,5 cm, wykonuje ruchy całym ciałem w odpowiedzi na bodźce zewnętrzne. Naturalna czynność skurczowa macicy jest jednym z czynników stymulujących płód do ruchów. Dalszym mogą być stany emocjonalne matki, które za pośrednictwem mediatorów przenikających przez barierę łożyskową (np. adrenalina) wpływają na płód. W późniejszych okresach ciąży płód reaguje na bodźce czuciowe oraz »łuchowe. Czynność odruchowa płodu rozpoczyna się między 17. a 22. tygodniem ciąży wystąpieniem odruchu chwytnego, a odruch Moro pojawia się 

około 25. tygodnia życia płodowego. Szczegółowe zestawienie poszczególnych umiejętności ruchowych w pierwszych dwóch latach życia przedstawia tabela 5.1. Ujmowanie procesu rozwoju w ramach chronologicznych jest jednak wysoce niedoskonałe. Najistotniejsze, z punktu widzenia neurofizjologicznego, jest poznanie dynamiki i harmonii procesu rozwoju funkcjonalnego dziecka. Dotyczy to zarówno wczesnych umiejętności lokomocyjnych, jak i rozwoju chodu.

Determinantami dojrzałości chodu według D. Su-therlanda są: miarowość, długość kroku, szybkość, czas trwania fazy pojedynczego podparcia oraz relacje między szerokością kroku a odległością mię-dzykolcową miednicy. Inni uzależniają swoją ocenę dojrzałości chodu od istnienia mechanizmów funkcjonalnych, takich jak: osiągnięcie charakterystycznej dla chodu dorosłych sekwencji ruchowej kolana i stopy (określanej mianem mechanizmu kolano-stopa), zwężenie szerokości kroku, rozpoczęcie obciążania stopy od pięty przy równocześnie zgiętych grzbietowo palcach, obustronnej koordynacji współruchów tułowia i kończyn górnych oraz osiągnięcia charakterystycznej sekwencji pobudzania mięśni stwierdzanej w badaniach elektrofizjolo-gicznych. Nie bez znaczenia jest zmiana charakteru krzywej wypadkowych sił obciążania podłoża. Dwa ostatnie z wymienionych parametrów wymagają jednak przeprowadzenia badań laboratoryjnych chodu. Wszyscy autorzy zgodnie zauważają, że dla oceny stopnia dojrzałości chodu zakres ruchów w stawach ma ograniczoną wartość.

Podstawowym wzorcem chodu małego dziecka jest tzw. model zgięciowy. W okresie inicjacji samodzielnego chodu dziecko chodzi wolno, krótkim krokiem z przedłużoną fazą podwójnego podporu, na szerokiej podstawie (szerokość kroku). Kończyny dolne ustawione są w stawach biodrowych i kolanowych w zgięciu, miednica w nasilonym przodo-pochyleniu, stopy w całości dotykają podłoża. Przyczyną tej pozycji jest niedojrzałość motoryczna zginaczy biodra, kolana i stopy oraz niedoskonała koordynacja ruchów tułowia. W obrazie elektromio-graficznym charakterystyczna jest globalna aktywność mięśni kończyn dolnych w odpowiedzi na bodziec mechaniczny kontaktu stopy z podłożem. Konieczność zrównoważenia środka ciężkości stanowi przyczynę kroku na szerokiej podstawie. Biodro zachowuje prawidłową sekwencję ruchów, lecz odbywają się one w zakresie większego zgięcia. Kolano początkowo zgięte podczas kontaktu stopy z podłożem (KS) ulega prostowaniu dopiero po kontakcie stopy kończyny przeciwnej z podłożem (KSKP), na skutek częściowego odciążenia, nie wykorzystując tym samym prostującego momentu sił w tej okolicy. Typowy dla dorosłego model ruchu kolana - wyprost/zgięcie/wyprost - podczas fazy jednostronnego obciążania wykształca się dopiero około 2. roku życia. Schemat „płaskiego” obciążania stopy, bez izolowanego kontaktu pięty z jednoczesnym zgięciem grzbietowym palucha i palców w momencie KS oraz oderwania pięty z jednoczesnym przywarciem przodostopia jest również charakterystyczny do końca 2. roku życia. Koordynacja skrzyżna ruchów kończyn górnych i tułowia zazwyczaj jest obecna już podczas pierwszych prób chodzenia, co jest wynikiem doświadczeń ruchowych okresu czworakowania. Zmiana szybkości poruszania się wiąże się z dowolnymi zmianami miaro-wości chodu lub długości kroku, bądź też obu tych wielkości równocześnie. U dorosłych natomiast zawsze dotyczy zwiększenia wielkości obu tych parametrów. Analiza nacisków stopy, wyrażona pomiarem sti reakcji podłoża (ang. ground reaction force 

- grf), charakteryzuje się dużą zmiennością i nie-miarowością. Typowy jest płaski przebieg linii grf pionowej, uzyskujący typowy dwuwierzchołkowy kształt między 2. a 5. rokiem życia. Czynnikami

największym stopniu wpływającymi na „dojrzewanie” chodu są: wzrost, obejmujący również długość kończyn, oraz wiek, świadczący o dojrzałości neurologiczno-motorycznej. Zróżnicowane są opinie dotyczące wieku wykształcenia ostatecznych wzorców ruchowych, tzn. kresu dynamicznych zmian rozwojowych chodu. Wykluczając pewne opinie skrajne można przyjąć, że dziecko osiąga i utrwala stałe cechy chodu od zakończenia 2. roku życia aż po 5. rok życia. Oczywiście, chód rozwija się dalej, lecz jego zmiany w późniejszym wieku nie są tak intensywne.

 

Podobne prace

Do góry